تشیع: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = شیعه | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[تشیع در کلام اسلامی]] - [[تشیع در فقه سیاسی]]| پرسش مرتبط  = }}

تشیع: از ریشۀ شیعه است. شیعه به معنای گروه و جمعیت، گروه پیرو، هواداران و [[پیروان]] است. شیعه در اصطلاح [[دینی]] به گروهی از [[مسلمانان]] گفته می‌شود که هم به علی{{ع}} و [[اهل بیت پیامبر]] [[محبت]] و [[عشق]] می‌ورزند، هم آنان را با امر و نصّ الهی و نصب پیامبر، [[جانشینان]] بر [[حق]] و بلافصل [[رسول خدا]]{{صل}} می‌شناسند و هم به [[امامت]] و [[پیشوایی]] [[امامان معصوم]] در همۀ زمینه‌ها گردن می‌نهند. چنین [[اعتقادی]] تشیع نامیده می‌شود.

برخلاف سخن آنان که شیعه را فرقه‌ای ساختۀ [[افکار]] عبداللّه بن سبأ می‌دانند، یا پیدایش آن را به [[زمان]] فوت [[پیامبر]] و [[ماجرای سقیفه]] یا دورۀ [[خلافت علی]]{{ع}} نسبت می‌دهند، یا حتی شیعه را پدیدۀ دورۀ [[آل بویه]] می‌شناسند، بذر تشیّع از زمان پیامبر [[خدا]]{{صل}} افشانده شد و در همان روزهای نخست [[بعثت]] که مأموریت یافت بستگان خویش را به [[دین خدا]] [[دعوت]] کند، صراحتاً فرمود: هرکس به [[اجابت]] دعوت من [[سبقت]] گیرد، [[وزیر]] و [[جانشین]] و [[وصیّ]] من است؛ علی{{ع}} پیش از همه مبادرت نمود و [[اسلام]] را پذیرفت و رسول خدا{{صل}} او را در همانجا به [[وصایت]] و [[جانشینی]] خویش معرفی کرد<ref>شیعه در اسلام، علامه طباطبایی، ص۵.</ref>.

== زمینه‌های شکل‌گیری مذهب تشیع ==

تعبیر "شیعه علی" در زمان پیامبر از زبان آن حضرت بارها و بارها به‌کار برده شد<ref>ر.ک: بحار الأنوار، ج ۶۸. از جمله: هذا و شیعته هم الفائزون (بحار الأنوار، ج ۷ ص۱۷۸).</ref> و در طول ۲۳ سال، [[پیامبر]] در مواقع فراوانی [[حضرت علی]]{{ع}} را به [[جانشینی]] خویش با تعابیر گوناگونی معرفی فرمود و [[اطاعت]] او را بر همگان لازم دانست و در [[حادثۀ غدیر]] خم، روشن‌تر و صریح‌تر او را به [[ولایت]] و [[رهبری]] همۀ [[مسلمانان]] تعیین کرد. پس تشیع و [[اعتقاد به امامت]] علی{{ع}} و [[جانشینی]] او، از زمان پیامبر [[خدا]] مطرح بود و شیعه، علی{{ع}} و [[امامان]] بعدی را که برگزیدۀ خدا و تعیین‌شدۀ از سوی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بودند، به عنوان محور [[دینی]]، [[سیاسی]] و الگوی [[اخلاق]] و عمل و معلّم و [[مفسّر]] [[قرآن]] و [[مبیّن]] [[احکام]] می‌شناختند و [[تبعیّت]] از آنان و پذیرش ولایت ائمه{{عم}} را بر خود فرض می‌دانستند.

امّا زمینۀ شکل‌گیری خارجی این گروه و ظهور آن به صورت یک مجموعۀ مشخّص، از [[ماجرای سقیفه]] بود. وقتی بعضی از سران [[قبایل]] و [[مهاجرین]] و [[انصار]] در [[سقیفه]] برای [[انتخاب خلیفه]] گرد آمدند، نام علی{{ع}} هم به عنوان یکی از نامزدهای [[خلافت]] بر سر زبان‌ها بود، ولی نتیجۀ سقیفه برخلاف دستور پیامبر به انتخاب ابوبکر انجامید. آنان که به توصیۀ [[پیامبر]] [[وفادار]] ماندند و دستاورد سقیفه را قبول نداشتند، بر محور اعتقاد به امامت علی{{ع}} و [[شایستگی]] او برای خلافت گرد آمدند و محلّ تجمّع آنان، خانۀ حضرت [[فاطمه]] بود و از بیعت با خلیفه سرباز می‌زدند. نام کسانی چون [[عباس بن عبدالمطلب]]، [[فضل بن عباس]]، [[زبیر]]، [[خالد بن سعید]]، [[مقداد]]، [[سلمان]]، [[ابوذر]]، [[ابن مسعود]]، [[عمار یاسر]]، ابیّ بن کعب، در آن میان به چشم می‌خورد<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۲ ص۱۲۴.</ref>.

تحزّب و شکل‌گیری [[اجتماعی]] سیاسی شیعه، عمدتا در [[زمان]] [[خلافت علی]]{{ع}} سامان یافت و پس از شهادت امام علی، بر گِرد [[امام حسن]]{{ع}} جمع شده با او [[بیعت]] کردند. پس از [[امام مجتبی]]{{ع}} بر محور [[امامت]] [[حسین بن علی]]{{ع}} گرد آمدند و از او می‌خواستند که با معاویه بجنگد. این [[اعتقاد]] نسبت به [[امامان معصوم]] در دوره‌های بعد نیز ادامه یافت<ref>به فرقه‌های دیگری چون زیدیّه و... هم که به امامت دوازده امام معتقد نیستند، شیعه گفته می‌شود، چون امام علی و امام حسن و امام حسین{{عم}} را قبول دارند.</ref> و شیعه به عنوان گروهی که [[خلافت امویان]] و [[عباسیان]] را قبول نداشتند و به [[امامت ائمه]] پای‌بند بودند به رافضیان نامیده شدند. این [[لقب]]، گرچه به عنوان یک [[توهین]] به کار می‌رفت، ولی افتخار شیعه آن بود که [[حکومت]] خلفای جائر و [[غاصب]] را ردّ می‌کرد و قبول نداشت<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۱۶۳ ـ ۱۶۶.</ref>.

 

== [[فِرَق]] تشیع ==

در تشیع نیز مثل [[مذاهب]] دیگر [[اسلام]]، فرقه‌های مختلفی وجود دارد که کامل‌ترین آنان "[[امامیه اثنی عشریه]]" است<ref>ر.ک: [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۱۰۰.</ref>. در مقاطع مختلف [[تاریخ]] [[امامیه]] به فرقه‌های متعدد منشعب شده‌اند: فرقه‌ای [[امامت]] را پس از [[امام حسین]]{{ع}} به [[محمد حنفیه]] ختم می‌دانند و او را [[امام مهدی]] می‌خوانند و آنان کیسانیه‌اند. فرقه‌ای پس از [[امام سجاد]]{{ع}}، به امامت زید، فرزند آن حضرت قائل‌اند، به آنها را [[زیدیه]] می‌‌گویند. گروهی [[امام]] پس از [[امام صادق]]{{ع}} را، اسماعیل فرزند آن حضرت می‌دانند و آنها را [[اسماعیلیه]] می‌شناسند. جمعی [[امام کاظم]]{{ع}} را آخرین امام می‌دانند و آنان واقفیه‌اند<ref>ر.ک: [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۱۱۹.</ref>. [[جعفریه]]، فرقه‌ای بودند که به امامت [[جعفر بن علی الهادی]]{{ع}} [[اعتقاد]] داشته و با ندیدن [[فرزندی]] از [[امام یازدهم]]، جعفر را که از طرف امامیه، ملقّب به [[کذّاب]] بود، پذیرفتند. اینان خود نظرات متفاوتی داشتند<ref>زندگانی نواب خاص امام زمان{{ع}}، علی غفار زاده، ص۸۱.</ref>. این [[فرقه]] در چگونگی انتقال امامت از [[امام هادی]]{{ع}} به جعفر، [[برادر]] [[امام حسن عسکری]]{{ع}}، دچار [[اختلاف]] شدند<ref>ر.ک: [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۲۴۸.</ref>.

 

امامیه [[اثنی عشریه]]، [[شیعه]] جعفری‌ که از [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} تا [[حضرت مهدی]] [[فرزند امام حسن]] [[عسکری]]{{ع}} را امام [[واجب الطاعة]] می‌دانند، یکی از فرقه‌های امامیه است که [[اکثریت]] آن را تشکیل می‌دهند<ref>ر.ک: [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۱۱۹.</ref>.

== منابع ==

{{پایان منابع}}

[[رده:شیعه]]