بیت المال: تفاوت میان نسخه‌ها

| موضوع مرتبط =  

| عنوان مدخل  =  

| پرسش مرتبط  =  

}}

== مقدمه ==

== معناشناسی==

== پیشینه ==

[[حکم]] [[وجوب]] [[پرداخت زکات]] به عنوان یکی از منابع بیت‌ المال، در [[مکه]] نازل شد<ref>سوره اعراف، آیه ۱۵۶، سوره نمل، آیه ۳.</ref> و مسلمانان به صورت اختیاری، [[اقدام]] به پرداخت آن می‌کردند. با برپایی حکومت اسلامی در [[مدینه]]، پیامبر{{صل}} به جمع‌آوری زکات و اموال عمومی دیگر برای صرف در نیازمندی‌های گوناگون [[جامعه اسلامی]] دستور داد<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۸/۳–۴.</ref>.

== اصول [[حاکم]] بر تخصیص بیت المال ==

# '''[[تدبیر]] و اولویت‌سنجی:''' تدبیر و اولویت‌بندی بین نیازهای گوناگون از لوازم حتمی تخصیص [[بودجه]] کارآمد است و به این امر در [[کتاب و سنت]] تأکید شده است<ref>[[سید رضا حسینی|حسینی، سید رضا]]، [[بیت المال (مقاله)| مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۷]]، ص ۴۲۷ ـ ۴۳۱.</ref>.

== منابع بیت المال ==

=== ویژگی‌های [[سیاست علوی]] در منابع بیت المال ===

برخی از  ویژگی‌ها درباره منابع بیت المال عبارت است از:

# '''اهتمام به افزایش درآمدهای بیت المال:''' افزایش [[درآمدهای عمومی]] [[مسلمانان]]، از اصول اساسی [[مدیریت]] بیت المال در سیاست است. [[امام علی]] {{ع}} این اصل را یکی از [[حقوق مردم]] بر [[حکومت]] می‌داند و می‌فرماید: «و اما [[حق]] شما بر من این است که [[خیرخواه]] شما باشم و درآمد بیت المال شما را افزایش دهم»<ref>{{متن حدیث|فَأَمَّا حَقُّكُمْ عَلَيَّ فَالنَّصِيحَةُ لَكُمْ وَ تَوْفِيرُ فَيْئِكُمْ عَلَيْكُمْ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۳۴.</ref>.

# '''[[سرمایه‌گذاری]] در امور زیربنایی:''' توجه به [[عمران]] و آبادی [[شهرها]] و [[اصلاح]] معاش مردم، از [[وظایف]] اصلی [[حاکم اسلامی]] است. بدیهی است، وقتی وظیفه‌ای با این اهمیت بر عهده [[حاکم]] نهاده می‌شود، هزینه آن نیز باید از بیت المال مسلمانان تأمین شود.

# '''هزینه‌های نظامی:''' فراهم ساختن تجهیزات و استحکامات [[دفاعی]] و پرداخت [[حقوق]] کارکنان نظامی، از [[وظایف]] جدایی ناپذیر [[حکومت اسلامی]] است که هزینه‌های آن از محل بیت المال تأمین می‌شود.

=== مصارف عام ===

== سیاست‌های بیت المال ==

# '''[[عدالت]] و [[مساوات]]:''' پس از کشته شدن عثمان، [[مهاجر]] و [[انصار]] نزد علی{{ع}} آمده و گفتند: ابوالحسن بیا تا با تو [[بیعت]] کنیم؟ ما غیر تو را بر نمی‌گزینیم؟ حضرت نمی‌پذیرفت. مکرر نزد حضرت آمدند و گفتند: [[مردم]] جز با [[حکومت]]، [[اصلاح]] نمی‌شوند. حضرت پذیرش خود را مشروط کرد. آنان نیز پذیرفتند. حضرت بالای [[منبر]] رفت و فرمود: «اما بعد، به تحقیق طولانی شد مراجعه شما به من در آنچه از من می‌خواهید و [[دوست]] نداشتم حکومت بر شما را، پس نپذیرفتید از من، جز آنچه از من میخواستید. [که حکومت بر شما باشد] و به تحقیق می‌‌دانم آنچه دربارۀ شما گذشته است. پس اگر حکومت بر شما را بپذیرم بر من است که با [[عدل]] در میان شما [[رفتار]] کنم و مساوات برقرار نمایم و اگر کلید بیت المال شما با من است برای من از آن نیست، جز مانند آنچه برای یکی از شماست و نه هم برای غیر من جز این نیست. آیا با این شرایط، حکومت شما را به عهده گیرم؟ گفتند: آری! فرمود: آیا به آن [[رضایت]] دادید؟ گفتند: [[راضی]] شدیم! فرمود: خداوندا بر آنان [[گواه]] باش!»<ref>{{متن حدیث| أَمَّا بَعْدُ، فَقَدْ طَالَ تَرْدَادُكُمْ إِلَيَّ فِيمَا أَرَدْتُمُوهُ مِنِّي وَ كَرِهْتُ أَمْرَكُمْ، فَأَبَيْتُمْ عَلَيَّ إِلاَّ مَا أَرَدْتُمْ مِنِّي، وَ قَدْ عَلِمْتُ مَا سَبَقَ فِيكُمْ فَإِنْ كُنْتُ أَتَوَلَّى أَمْرَكُمْ عَلَى اَلْعَدْلِ فِيكُمْ وَ اَلتَّسْوِيَةِ بَيْنَكُمْ وَ إِنْ تَكُنْ مَفَاتِيحُ بَيْتِ مَالِكُمْ مَعِي لَيْسَ لِي مِنْهُ إِلاَّ مِثْلُ مَا لِأَحَدِكُمْ وَ لاَ لِغَيْرِي إِلاَّ ذَلِكَ تَوَلَّيْتُ أَمْرَكُمْ. قَالُوا: نَعَمْ. قَالَ: أَ رَضِيتُمْ ذَلِكَ؟؟ قَالُوا: رَضِينَا. قَالَ: اَللَّهُمَّ اِشْهَدْ عَلَيْهِمْ}}؛ شرح الأخبار، ج۱، ص۳۷۷؛ تاریخ طبری، ج۳، ص۴۵۱ و ۴۵۶.</ref>؛ پس از این، مردم با حضرت بیعت کردند.

# '''استفاده نکردن از بیت المال:''' از اشکالات مهمی که [[مردم]] به [[عثمان]]، [[خلیفه]] پیشین داشتند این بود که وی بیت المال [[مسلمانان]] را [[ملک]] طلق خود دانسته و در آن هر گونه که می‌خواست دخل و تصرف کرد. اینک خلیفه جدید، [[حکومت]] را به دست گرفته که دارای سابقه‌ای [[نیک]] و پیوندی [[استوار]] با [[رسول خدا]]{{صل}} است. او روش [[حکومتی]] خود را بر اساس [[سیره پیامبر]] اعلام کرده و همه را از سهم مساوی از بیت المال بهره مند می‌سازد<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳ (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳]]، ص ۴۰۴ - ۴۲۷.</ref>.

== جستارهای وابسته ==

== منابع ==

{{منابع}}

# [[پرونده: 1100830.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳''']]

# [[پرونده:1368105.jpg|22px]] [[سید رضا حسینی|حسینی، سید رضا]]، [[بیت المال (مقاله)| مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۷''']]

# [[پرونده:4432.jpg|22px]] [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|'''تجلی امامت''']]

# [[پرونده:IM009800.jpg|22px]] [[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۳''']]

{{پایان منابع}}

[[رده:اصطلاحات فقهی]]

[[رده:مدخل نهج البلاغه]]