←براهین و ادله عصمت امام
| خط ۶۷: | خط ۶۷: | ||
==[[براهین]] و [[ادله]] [[عصمت امام]]== | ==[[براهین]] و [[ادله]] [[عصمت امام]]== | ||
===[[براهین]] [[عقلی]] [[عصمت امام]]=== | ===[[براهین]] [[عقلی]] [[عصمت امام]]=== | ||
*[[براهین]] و [[دلایل عقلی]] متعددی بر [[عصمت امام]] در کتابهای | *[[براهین]] و [[دلایل عقلی]] متعددی بر [[عصمت امام]] در کتابهای [[کلامی]] آمده است که به سه مورد اشاره میشود: | ||
#'''[[برهان]] [[نقض غرض]]:''' این [[برهان]] بر دو مقدمه [[استوار]] است: | #'''[[برهان]] [[نقض غرض]]:''' این [[برهان]] بر دو مقدمه [[استوار]] است: | ||
##غرض از [[جعل]] [[امامت]]، [[هدایت]] و [[ارشاد]] [[انسانها]] به راه مستقیم انسانیّت است<ref>هدایت و ارشاد دو گونه است: گاهی نشاندادن راه و گاهی بهمعنای ایصال به مطلوب است. هدایت امام از نوع دوم است.</ref>. | ##غرض از [[جعل]] [[امامت]]، [[هدایت]] و [[ارشاد]] [[انسانها]] به راه مستقیم انسانیّت است<ref>هدایت و ارشاد دو گونه است: گاهی نشاندادن راه و گاهی بهمعنای ایصال به مطلوب است. هدایت امام از نوع دوم است.</ref>. | ||
| خط ۷۵: | خط ۷۵: | ||
##آیاتی دیگری در [[قرآن]]، بر [[وجوب]] [[امر به معروف و نهی از منکر]] دلالت میکنند، مانند: {{متن قرآن|يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ}}<ref>«پسرکم! نماز را بپا دار و به کار شایسته فرمان ده و از کار ناشایست باز دار» سوره لقمان، آیه ۱۷.</ref>، {{متن قرآن|وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ}}<ref>«و مردان و زنان مؤمن، دوستان یکدیگرند که به کار شایسته فرمان میدهند و از کار ناشایست باز میدارند» سوره توبه، آیه ۷۱.</ref>. حال اگر [[امام معصوم]] نباشد، میان این دو دسته از [[آیات]] ([[آیات]] [[وجوب]] [[اطاعت از امام]] با [[آیات]] [[نهی از منکر]]) تضاد خواهد بود؛ چنانکه، [[مردم]] از سویی، به [[اطاعت از امام]] موظّفاند و از سوی دیگر بر آنان لازم است، [[امام]] را به خاطر منکری که انجام میدهد [[نهی]] نموده و در نتیجه، از [[امام]] [[اطاعت]] نکنند. | ##آیاتی دیگری در [[قرآن]]، بر [[وجوب]] [[امر به معروف و نهی از منکر]] دلالت میکنند، مانند: {{متن قرآن|يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ}}<ref>«پسرکم! نماز را بپا دار و به کار شایسته فرمان ده و از کار ناشایست باز دار» سوره لقمان، آیه ۱۷.</ref>، {{متن قرآن|وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ}}<ref>«و مردان و زنان مؤمن، دوستان یکدیگرند که به کار شایسته فرمان میدهند و از کار ناشایست باز میدارند» سوره توبه، آیه ۷۱.</ref>. حال اگر [[امام معصوم]] نباشد، میان این دو دسته از [[آیات]] ([[آیات]] [[وجوب]] [[اطاعت از امام]] با [[آیات]] [[نهی از منکر]]) تضاد خواهد بود؛ چنانکه، [[مردم]] از سویی، به [[اطاعت از امام]] موظّفاند و از سوی دیگر بر آنان لازم است، [[امام]] را به خاطر منکری که انجام میدهد [[نهی]] نموده و در نتیجه، از [[امام]] [[اطاعت]] نکنند. | ||
#'''[[اثبات عصمت امام]] با توجّه به عنوان [[امام]]:''' [[امام]] کسی است که پیشرو و مقتدای [[جامعه]] [[اسلامی]] است و [[قول و فعل]] او برای [[مردم]] [[حجت]] است و [[مردم]] باید به او [[اقتدا]] کنند، حال چنانچه [[قول و فعل]] [[امام]] برای [[مردم]] [[حجت]] نباشد و یا اینکه [[امام]] و پیشوای [[جامعه]] [[اسلامی]] به [[معصیت]] یا [[خطا]] دچار شود لازم میآید که نخست، آن کسی که از سوی [[خدا]]، [[امام]] نهاده شده: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}}<ref>«من تو را پیشوای مردم میگمارم» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> [[امام]] نباشد؛ زیرا [[قول و فعل]] او [[حجت]] نیست. دوم اینکه در صورت [[امام]] بودن چنین فردی، [[مردم]] از حرکت به سوی کمال باز میمانند؛ چراکه امام و مقتدایی را [[پیروی]] میکنند که [[خطا]] و [[معصیت]] میکند<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]،[[ درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص:۴۲-۴۴.</ref>. | #'''[[اثبات عصمت امام]] با توجّه به عنوان [[امام]]:''' [[امام]] کسی است که پیشرو و مقتدای [[جامعه]] [[اسلامی]] است و [[قول و فعل]] او برای [[مردم]] [[حجت]] است و [[مردم]] باید به او [[اقتدا]] کنند، حال چنانچه [[قول و فعل]] [[امام]] برای [[مردم]] [[حجت]] نباشد و یا اینکه [[امام]] و پیشوای [[جامعه]] [[اسلامی]] به [[معصیت]] یا [[خطا]] دچار شود لازم میآید که نخست، آن کسی که از سوی [[خدا]]، [[امام]] نهاده شده: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}}<ref>«من تو را پیشوای مردم میگمارم» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> [[امام]] نباشد؛ زیرا [[قول و فعل]] او [[حجت]] نیست. دوم اینکه در صورت [[امام]] بودن چنین فردی، [[مردم]] از حرکت به سوی کمال باز میمانند؛ چراکه امام و مقتدایی را [[پیروی]] میکنند که [[خطا]] و [[معصیت]] میکند<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]،[[ درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص:۴۲-۴۴.</ref>. | ||
===[[ادله]] [[قرآنی]] و [[روایی]] [[عصمت امام]]=== | |||
====[[آیه امامت]] یا [[ابتلا]]==== | |||
*یکی از [[ادله]] [[قرآنی]] [[اثبات عصمت امام]]، [[آیه]] ۱۲۴ [[سوره بقره]] است. این [[آیه]]، در کتابهای [[کلامی]] و تفسیری به [[آیه امامت]] یا [[ابتلا]] نام گرفته است:{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم میگمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمیرسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. | |||
*بر پایه [[آیه]] بالا، از راههای متعدد و بیانهای مختلف، بر [[اثبات عصمت امام]] [[استدلال]] شده که [[اثبات عصمت امام]] با توجّه به واژه {{متن قرآن|الظَّالِمِينَ}} از جمله آنهاست. | |||
*این [[استدلال]]، دو مقدمه دارد: | |||
#[[انسان]] غیر [[معصوم]]، [[ظالم]] است. | |||
#[[ظالم]]، برای [[امامت]] [[شایستگی]] ندارد. | |||
*نتیجه: غیر [[معصوم]] [[شایستگی]] [[امامت]] ندارد. | |||
*'''[[تبیین]] مقدمه نخست:''' غیر [[معصوم]] از [[حدود الهی]] [[تجاوز]] میکند و هر کس که از [[حدود الهی]] [[تجاوز]] کند، [[ظالم]] است: {{متن قرآن|وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ}}<ref>«و آنان که از حدود خداوند تجاوز کنند ستمگرند» سوره بقره، آیه ۲۲۹.</ref>. | |||
*مقدمه دوم [[نیاز]] به [[تبیین]] ندارد؛ چرا که [[خدای متعال]] فرموده است، [[امامت]] به [[ظالمان]] نمیرسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}. | |||
*[[شهید]] [[قاضی]] [[نورالله شوشتری]] و [[علامه طباطبایی]] دلالت این [[آیه]] را بر [[عصمت امامان]] چنین تقریر نمودهاند: [[انسانها]] به تقسیم [[عقلی]]، از چهار گونه بیرون نیستند<ref>احقاق الحق و ازهاق الباطل، ج۲، ص۳۹۶: {{عربی|إنّ سؤال الإمامة إما أن کان لبعض ذریته المسلمین العادلین مدّة عمرهم أو لذریته الظالمین فی تمام عمرهم أو لذریته المسلمین العادلین فی بعض أیّام عمرهم الظالمین فی البعض الآخر، لکن یکون مقصوده{{ع}} إیصال ذلک إلیهم حال الإسلام و عدالتهم أو للأعم من ذلک، فعلی الاول یلزم عدم مطابقة الجواب للسؤال، و علی الثانی یلزم طلب الخلیل ذلک المنصب الجلیل للظالم حال ظلمه و هذا لا یصدر عن عاقل بل جاهل من أمته فضلا عنه و علی الثالث و الرابع یلزم المطلوب و هو أنّ الإمامة ممّا لا ینالها من کان کافرا ظالما فی الجملة و فی بعض أیام عمره}}؛ الصوارم المهرقة فی رد الصواعق المحرقة، ص۵۴؛ المیزان، ج۱، ص۲۷۷.</ref>. | |||
#در همه [[عمر]] [[معصوم]] باشند. | |||
#در همه [[عمر]] [[گناهکار]] باشند. | |||
#در ابتدا، [[معصوم]] و در انتها، [[گناهکار]] باشند. | |||
#در ابتدا، [[گناهکار]] و در انتها، [[معصوم]] باشند. | |||
*از این احتمالات چهارگانه، احتمال دوم و سوم قطعاً در درخواست [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} از [[خداوند]] برای [[فرزندان]] نبوده؛ زیرا آن بزرگوار اشرف از آن است که برای این دو گروه در خواست [[امامت]] کند؛ از این رو، واژه {{متن قرآن|قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي}} احتمال نخست و چهارم را در بر میگیرد. از سویی، [[خدا]] از این دو احتمال، [[ظالمان]] را استثناء نموده است، پس احتمال چهارم نیز، در در خواست [[حضرت]] جایگاهی ندارد. بدینسان، فقط احتمال نخست در [[آیه]] باقی میماند و با آن، [[عصمت امام]] [[ثابت]] میشود. | |||
*اگر این [[آیه]] را در کنار [[آیات]] دیگری قرار دهیم، [[استدلال]] روشنتر میشود، آنجا که میفرماید: {{متن قرآن|سَلَامٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ وَبَشَّرْنَاهُ بِإِسْحَاقَ نَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ وَبَارَكْنَا عَلَيْهِ وَعَلَى إِسْحَاقَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِنَفْسِهِ مُبِينٌ}}<ref>«درود بر ابراهیم و این چنین نیکوکاران را پاداش میدهیم بیگمان او از بندگان مؤمن ما بود و بدو اسحاق را نوید دادیم که پیامبری از شایستگان بود و به او و به اسحاق، خجستگی بخشیدیم و برخی از فرزندان آن دو نیکوکارند و برخی آشکارا به خویش ستم میورزند» سوره صافات، آیه ۱۰۹-۱۱۳.</ref>. | |||
*بر پایه [[آیات]] بالا، ذرّیه [[حضرت ابراهیم]] دو گونهاند: [[محسن]] و [[ظالم]]؛ [[خدای متعال]] در [[آیه]] {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«پیمان من به ستمکاران نمیرسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>، [[امامت]] را از [[ظالمان]] نفی کرد، پس فقط [[امامت]] به محسنان میرسد<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]،[[ درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص:۴۴-۴۷.</ref>. | |||
== مصادیق عصمت== | == مصادیق عصمت== | ||