←مقدمه
(←مقدمه) |
(←مقدمه) |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
مخنف بن سلیم ازدی از [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} بود<ref>ر.ک: تهذیب التهذیب، ج۸ ص۹۳؛ اسدالغابه، ج۴، ص۳۳۹؛ طبقات الکبری، ج۶، ص۳۵؛ تاریخ کبیر، ج۸، ص۵۲.</ref>. او ساکن [[کوفه]] شد و در زمرۀ [[شیعیان]] و یاران مخلص [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} درآمد. وی در جنگهای [[جمل]] و [[صفین]] در رکاب آن [[حضرت]] شرکت کرد و چون مورد [[وثوق]] و [[اعتماد]] [[امام]]{{ع}} بود، [[حضرت]] [[حکومت]] [[اصفهان]]، [[همدان]] و [[ری]]<ref>ر.ک: اسدالغابه، ج۴، ص۳۳۹؛ تهذیب التهذیب، ج۸، ص۹۳؛ رجال طوسی، ص۵۸، ش۱۲.</ref> و نیز جمعآوری [[صدقات]] قبیلة [[بکر بن وائل]] را به وی واگذار کرد<ref>بحارالانوار، ج۹۶، ص۸۵؛ نهج البلاغه، نامه ۲۶.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۲ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۲، ص۱۲۷۹-۱۲۸۰.</ref> | مخنف بن سلیم ازدی از [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} بود<ref>ر.ک: تهذیب التهذیب، ج۸ ص۹۳؛ اسدالغابه، ج۴، ص۳۳۹؛ طبقات الکبری، ج۶، ص۳۵؛ تاریخ کبیر، ج۸، ص۵۲.</ref>. او ساکن [[کوفه]] شد و در زمرۀ [[شیعیان]] و یاران مخلص [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} درآمد. وی در جنگهای [[جمل]] و [[صفین]] در رکاب آن [[حضرت]] شرکت کرد و چون مورد [[وثوق]] و [[اعتماد]] [[امام]]{{ع}} بود، [[حضرت]] [[حکومت]] [[اصفهان]]، [[همدان]] و [[ری]]<ref>ر.ک: اسدالغابه، ج۴، ص۳۳۹؛ تهذیب التهذیب، ج۸، ص۹۳؛ رجال طوسی، ص۵۸، ش۱۲.</ref> و نیز جمعآوری [[صدقات]] قبیلة [[بکر بن وائل]] را به وی واگذار کرد<ref>بحارالانوار، ج۹۶، ص۸۵؛ نهج البلاغه، نامه ۲۶.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۲ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۲، ص۱۲۷۹-۱۲۸۰.</ref> | ||
==[[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] در [[جمل]] و [[رضایت]] [[امام]]{{ع}}== | |||
*در [[جنگ جمل]] [[فرماندهی]] گروه [[ازد]] و [[پرچم]] آنان با [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] بود<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۵۲۱؛ کامل ابن اثیر، ج۲، ص۳۴۳.</ref>. طبق [[نقلی]] وی در آن [[جنگ]] مجروح شد<ref>الفتوح، ج۲، ص۴۷۴.</ref>. | |||
[[رفتار]] و روش [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] در [[جنگ جمل]] مورد [[رضایت]] [[حضرت علی]]{{ع}} قرار گرفت، لذا هنگامی که [[حضرت]] از [[بصره]] به [[کوفه]] تشریف آوردند، وی را مورد [[عنایت]] و عدهای از [[یاران]] و [[شیعیان]] را که در [[جنگ جمل]] [[شرکت]] نکرده بودند، مورد [[توبیخ]] قرار داد و فرمود که: "شما با [[یاری]] نکردن من خود را به [[هلاکت]] انداختید و اگر در [[یاری کردن]] من تردید کنید، از [[دشمنان]] من خواهید بود". سپس درباره [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] فرمود: "لکن [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] و بستگانش مثل دیگران [[تخلف]] نکردند، و مَثل اینها، مَثل آنانی نیست که [[خداوند]] دربارهشان فرموده: {{متن قرآن|{{متن قرآن|وَإِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ}}<ref>«و در میان شما کسی هست که پا (از جهاد) سست میدارد» سوره نساء، آیه ۷۲.</ref>}}؛ به [[یقین]] از میان شما افرادی ([[منافق]]) هستند که هم خودشان سستند و هم دیگران را [[سست]] میکنند، پس اگر آسیبی به شما برسد، میگویند: [[راستی]] [[خدا]] بر ما [[منت]] نهاد که با [[مجاهدان]] نبودیم، و اگر غنیمتی به شما برسد، میگویند: ای کاش ما با آنها بودیم و به [[رستگاری]] و [[پیروزی]] [[بزرگی]] میرسیدیم". | |||
[[امام]]{{ع}} پس از این سخنان دیگر چیزی نفرمود<ref>وقعة صفین، ص۸.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۲ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۲، ص۱۲۸۰.</ref> | |||
==فراخوانی [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] برای [[صفین]]== | |||
هنگامی که [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در آستانه [[جنگ صفین]] قرار داشت، پس از آنکه با گروهی از سران [[اصحاب]] مثل [[عمار یاسر]] و [[عبدالله بن بدیل]] و [[عمرو بن حمق خزاعی]] و دیگران به [[مشورت]] نشست و آنان موافقت خود را برای حرکت به [[صفین]] و [[جنگ]] با [[معاویه]] اعلام کردند، [[حضرت]] بلافاصله برای کارگزارانش [[نامه]] نوشت که آنها به سوی او حرکت کنند، از جمله برای [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] (استاندار [[اصفهان]] و [[همدان]]) چنین مرقوم داشت:[[سلام]] بر تو، من همراه با تو خداوندی را که خدایی جز او وجود ندارد [[ستایش]] میکنم، اما بعد، همانا [[جهاد]] با آنان که از [[حق]] روی برتافته و در [[خواب]] [[کوری]] و [[گمراهی]] به عمد فرو رفتهاند بر [[عارفان]] فرض و [[واجب]] است و همانا کسی که [[خداوند]] را [[راضی]] کند، [[خدا]] از او [[راضی]] خواهد بود و از کسی که از فرمانش [[سرپیچی]] کند [[خشمگین]] خواهد شد. و ما اینک [[تصمیم]] گرفتهایم به سوی این [[قوم]] ([[معاویه]]) برویم، قومی که میان [[بندگان خدا]]، به آنچه [[خداوند]] نازل کرده است، عمل نمیکنند... اینک ای مخنف، هرگاه نامهام به دستت رسید، مطمئنترین یارانت را بر منطقۀ [[حکومت]] خود به [[جانشینی]] خود بگمار و خود به سوی ما حرکت کن، شاید تو همراه ما با این [[دشمنی]] که [[حرام]] [[خدا]] را [[حلال]] میشمرد، رو به رو گردی و [[امر به معروف و نهی از منکر]] کنی و با افراد طرفدار [[حق]] بوده و از باطلگرایان دوری نمایی و ما و تو هیچ کدام از [[پاداش]] [[جهاد]] [[بینیاز]] نیستیم، و [[خداوند]] ما را از هر کس دیگری [[بینیاز]] میکند و او [[بهترین]] [[وکیل]] و [[سرپرست]] است.<ref>{{متن حدیث|سَلاَمٌ عَلَيْكَ فَإِنِّي أَحْمَدُ إِلَيْكَ اَللَّهَ اَلَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ جِهَادَ مَنْ صَدَفَ عَنِ اَلْحَقِّ رَغْبَةً عَنْهُ وَ هَبَّ فِي نُعَاسِ اَلْعَمَى وَ اَلضَّلاَلِ اِخْتِيَاراً لَهُ فَرِيضَةٌ عَلَى اَلْعَارِفِينَ إِنَّ اَللَّهَ يَرْضَى عَمَّنْ أَرْضَاهُ ...}}</ref>؛ | |||
این [[نامه]] را [[عبیدالله بن ابی رافع]] در سال ۳۷ [[هجری]] به [[دستور امام]]{{ع}} برای وی نوشت و ارسال کرد <ref>وقعة صفین، ص۱۰۴؛ شرح ابن ابی الحدید، ج۳، ص۱۸۲.</ref>. | |||
[[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] پس از دریافت [[نامه]] [[امام]]{{ع}}، بلافاصله [[حارث بن ابی الحارث بن ربیع]] را بر [[اصفهان]] و [[سعید بن وهب]] را بر [[همدان]] گماشت (این دو از [[خویشاوندان]] او بودند) و خود به [[کوفه]] نزد [[حضرت علی]]{{ع}} آمد و در [[جنگ صفین]] [[شرکت]] نمود<ref>وقعة صفین، ص۱۰۴؛ شرح ابن ابی الحدید، ج۳، ص۱۸۲.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۲ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۲، ص۱۲۸۱-۱۲۸۲.</ref> | |||
==[[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] در [[جنگ صفین]]== | |||
[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[جنگ صفین]] [[سپاه]] خویش را به لشکرهایی و سپس به گردانهایی تقسیم کرد و بر هر [[لشکر]] یا گردانی [[امیر]] و [[فرماندهی]] گماشت. در این تقسیمبندی [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] را بر [[قبایل]] زیادی از جمله بر [[قبیله ازد]]، بجیله، [[خثعم]]، [[فرماندهی]] داد<ref>ر.ک: وقعة صفین، ص۱۱۷؛ شرح ابن ابی الحدید، ج۳، ص۱۹۴؛ تهذیب التهذیب، ج۸ ص۹۴.</ref>. | |||
[[نصر بن مزاحم]] [[نقل]] میکند: هنگامی که [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] به عنوان [[نماینده]] [[قبیله ازد]] [[عراق]] (از [[سپاه]] [[حضرت علی]]{{ع}}) به مقابله با [[قبیله]] ازدیان [[شام]] رفت، پس از [[حمد]] و [[سپاس]] [[خداوند]] و [[درود]] بر [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} گفت: "همانا پیشآمد ناگوار و [[آزمون]] [[بزرگی]] است که ما مجبور به رویارویی با [[خویشان]] خود شدهایم و آنان هم مجبور به مقابله با ما شدهاند، به [[خدا]] [[سوگند]]، ما در این [[جنگ]] فقط دستها و بالهای خود را با [[شمشیر]] [[قطع]] میکنیم و اگر چنین حمایتی از سرورمان نکنیم، [[خالص]] و پاکدل نیستیم و [[عزت]] و شکوهمندی [[قبیله]] خود را از میان برده و کانون خویش را خاموش کردهایم". | |||
پس از سخنان صریح و کوبنده مخنف، [[جنگی]] بین [[قبیله ازد]] از عراقیها به [[رهبری]] [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] با [[قبیله ازد]] از شامیها، درگرفت و افرادی از هر دو گروه کشته شدند. از گروه [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] افرادی مثل [[جندب بن زهیر]]، و [[عبدالله بن ناجد]] و... به [[شهادت]] رسیدند و [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] در این [[نبرد]] مردانه جنگید و [[وفاداری]] خود را نسبت به [[امام]] خویش به [[اثبات]] رسانید<ref>ر.ک: وقعة صفین، ص۲۶۲.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۲ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۲، ص۱۲۸۲-۱۲۸۳.</ref> | |||
==[[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] و [[یاری]] [[مالک بن کعب]] [[کارگزار]] [[امام]]{{ع}}== | |||
[[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] با این که از جانب [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} پس از [[جنگ صفین]] [[مسئول]] جمعآوری [[مالیات]] و [[صدقات]] در منطقه [[فرات]] تا [[قبیله]] [[بکر بن وائل]] بود ولی در موقعی که [[مالک بن کعب ارحبی]] [[کارگزار امام علی]]{{ع}} در [[عین التمر]]، در حمله [[نعمان بن بشیر]] از [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] [[یاری]] خواست، او بدون درنگ فرزندش [[عبدالله بن مخنف]] را همراه با پنجاه نفر به کمک مالک فرستاد، و حضور این نیروهای کمکی سبب تقویت [[لشکریان]] مالک شد که نعمان و [[یاران]] [[معاویه]] مجبور به عقبنشینی و فرار از معرکه گردیدند. و [[مالک بن کعب]] [[طی]] نامهای به [[امیرمؤمنان]] [[خشنودی]] خود از [[اقدام]] مخنف را به اطلاع آن [[حضرت]] رساند. این واقعه در سال ۳۹ [[هجری]] واقع شد<ref>ر.ک: شرح ابن ابی الحدید، ج۲، ص۳۰۴؛ تاریخ طبری، ج۵، ص۱۳۳.</ref>. | |||
[[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]]، جدّ اعلای مؤرخ مشهور [[شیعی]] و [[جلیل]] القدر، [[ابومخنف لوط بن یحیی]] است <ref>طبقات الکبری، ج۶، ص۳۵؛ اسدالغابه، ج۵، ص۱۲۳.</ref>. | |||
[[ابن حجر عسقلانی]] میگوید: [[مخنف بن سلیم ازدی|مخنف]] از جمله کسانی است که با [[سلیمان بن صرد خزاعی]] علیه [[قاتلان]] [[حضرت]] [[سیدالشهدا]] [[قیام]] کرد و در سال ۶۴ [[هجری]] در [[عین الورده]] به دست [[سپاه]] [[ابن زیاد]] به [[فوز]] [[شهادت]] رسید<ref>تهذیب التهذیب، ج۸، ص۹۴.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۲ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۲، ص۱۲۸۳.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||