|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{خرد}}
| | #تغییر_مسیر [[خروج سفیانی]] |
| {{مهدویت}}
| |
| بیشتر [[مفسران]]، از ظهور لشکری طغیانگر که [[آخر الزمان]] در کشورهای اسلامی به ستم و تعدی پرداخته، سرانجام در صحرایی بیرون از مکه، گرفتار عذاب الهی میشوند، خبر داده و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَأُخِذُوا مِن مَّكَانٍ قَرِيبٍ }}﴾}}<ref> و کاش آنگاه را میدیدی که هراسان شده باشند، دیگر (راه) گریزی نیست و از جایی نزدیک فرو گرفته میشوند.؛ سوره سبأ، آیه ۵۱.</ref> را درباره آن لشکر دانستهاند. در [[روایات]] [[شیعه]] و [[سنی]]، نام رهبر این لشکریان، [[سفیانی]] ذکر شده است.<ref>جامعالبیان، مج۱۲، ج۲۲، ص۱۲۹؛ الدر المنثور، ج۶، ص۷۱۲ ـ ۷۱۴؛ عیاشی، ج۲، ص۵۷.</ref> آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| أَفَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُواْ السَّيِّئَاتِ أَن يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الأَرْضَ}}﴾}}<ref> پس آیا آنان که نیرنگهای زشت باختند ایمنی دارند از اینکه خداوند آنان را به زمین فرو برد؛ سوره نحل، آیه ۴۵.</ref> نیز که توطئهگران را به فرو رفتن در زمین تهدید میکند، بر لشکر سفیانی تطبیق داده شده است.<ref>البرهان، ج۱، ص۳۵۲ و ۳۵۴.</ref> آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| آمِنُواْ بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَكُم مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا}}﴾}}<ref> به آنچه فرستادهایم که کتاب آسمانی نزد شما را راست میشمارد ایمان بیاورید، پیش از آنکه چهرههایی را ناپدید سازیم و آنان را واپس گردانیم؛ سوره نساء، آیه ۴۷.</ref> نیز درباره بازماندگان لشکر سفیانی تأویل شده که صورتهایشان معکوس گشته، پشت سرشان قرار میگیرد<ref>البرهان، ج۱، ص۳۵۲ و ۳۵۴.</ref><ref>[http://maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=1 دائرة المعارف قرآن کریم، ص ۱۱۴-۱۲۴]</ref>.
| |
| | |
| ==شورش سفیانی==
| |
| این عنوان، مربوط به مشهورترین نشانههای ظهور است که به طور گسترده در منابع قدیم و جدید، بیان شده است. این احادیث در مصادر [[شیعه]] و [[اهل سنت]] تقریباً یکسان آمده و این گونه نیست که به فرقۀ خاصی اختصاص داشته باشد. از منابع [[شیعه]]، نعمانی یک باب از کتاب الغیبة، را به احادیث سفیانی اختصاص داده و در آن، هجده حدیث گزارش کرده است؛ اما نعیم بن حمّاد در کتاب الفتن، بیش از ده باب به سفیانی و جنگهای او اختصاص داده و در آن، حدود ۱۲۰ خبر نقل میکند. در منابع متأخّر، از جمله بحار الأنوار، حجم احادیث مربوط به سفیانی، بسیار بیشتر از آن است که گفته شد. کثرت این احادیث و صحّت و اعتبار سند یا مضمون برخی از آنها علامت بودن سفیانی برای ظهور را اثبات میکند<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۳.</ref>.
| |
| | |
| توجه بدین نکته، شایسته است که احادیث مرتبط با سفیانی، تنوّع دارند و متون مفصّل به بیان جزئیاتی پرداختهاند که گاه با هم معارض هستند؛ ولی مجموعۀ این متون و قدر مشترک آنها، این اطمینان را پدید میآورند که اصل حرکت سفیانی و مقابلۀ او با سپاه [[امام مهدی]] {{ع}} پذیرفته و ثابت است. دلایل اثبات کنندۀ این علامت، عبارتاند از:
| |
| #روایات صحیح و معتبر شیعه و سنی.
| |
| #کثرت روایات موجود در منابع کهن شیعه و سنی.
| |
| #اشتراک متون حدیثی شیعه و سنی در این باره.
| |
| #فرهنگ مردمیِ حاکم بر جامعه که از حدیث و تواریخ کهن گرفته شده است.
| |
| #سوء استفادۀ عناصر اموی از نام سفیانی برای به دست گرفتن قدرت<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۳.</ref>. | |
| ==سفیانی در احادیث فریقین==
| |
| احادیث فراوانی در مصادر شیعی گزارش شده و بر حتمی بودن ظهور سفیانی و حرکت او در ماه رجب، تأکید شده است<ref>ر.ک: الغیبة، نعمانی: باب ۱۸، ح۱ و ۲ و ۴ و ۵ و ۷ و ۱۰ و باب ۱۴ ح۱۵ و ۲۶26، کمال الدین: ص۶۷۸ و ۶۸۰، الإرشاد: ج۲ ص۳۷۱، الغیبة، طوسی: ص۴۳۵.</ref><ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>.
| |
| | |
| در احادیث شیعه، سفیانی غالباً همراه با ندای آسمانی، نفس زکیه و فرو رفتن در سرزمین بیدا یاد میشود. گاه در کنار سفیانی، از یمانی هم یاد شده است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>.
| |
| | |
| در منابع شیعی، افزون بر احادیث گزارش شده از معصومان{{ع}}، متونی نیز از غیر معصومان گزارش شده است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>.
| |
| | |
| در منابع اهل سنت، سخنی از حتمی بودن سفیانی یا ظهور وی در ماه رجب نیست. اگر چه برخی از احادیث به نقل از [[پیامبر خاتم]] {{صل}} است، ولی بیشتر متون، به صحابه و تابعیان منتهی میشود<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>.
| |
| | |
| بعضی از احادیث مرتبط با سفیانی که در کتاب الفتن نعیم بن حمّاد آمده، به نقل از جابر جُعفی از [[امام باقر]]{{ع}} است. البته این متون در مصادر اصلی اهل سنّت، کمتر گزارش شده است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>.
| |
| | |
| بیشتر گزارشهای اهل سنت دربارۀ سفیانی، ارزش لازم برای استناد و اطمینان را ندارد. بویژه گزارشهایی که در کتاب الفتن ابن حمّاد به تفصیل مورد اشاره قرار گرفته است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>.
| |
| | |
| در این گزارشها بیشتر از دشمنی سفیانی با مردم کوفه و مدینه و یا عموم بنی هاشم یاد شده است. گاه دشمنیِ او با بنی عبّاس هم مورد اشاره قرار گرفته است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۴.</ref>.
| |
| | |
| متون اهل سنت دربارۀ سفیانی، معمولاً به صورت داستان پیوسته نقل شده و جنگهای او با مردم مناطق مختلف، مطرح شده است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۵.</ref>.
| |
| | |
| مکانهایی همچون: قرقیسیاء، حرّان، خراسان، زوراء (بغداد)، جابیه، روم، دمشق و ... نام برده شدهاند و از بنی امیه، بنی عباس، پرچمهای سیاه و دیگر رویدادهای تاریخ اسلام، یاد شده است. نکتۀ مورد توجّه اهل سنّت قرار گرفته است<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۵.</ref>.
| |
| | |
| نکتۀ مهم در مجموعه احادیث سفیانی، تبادل متون در مصادر حدیثی شیعه و سنی است. این مطلب، حتی در کتاب الغیبة شیخ طوسی ینز به چشم میآید و ایشان برخی از متون اهل سنّت را گزارش کرده است. از زمان سید ابن طاووس و تألیف کتاب الملاحم و الفتن، گزارش احادیث و متون اهل سنّت که ناظر به موضوع علائم ظهور باشند در مصادر شیعی، بسیار گستردهتر شده است. نویسندگان متأخّر نیز گاه به نقل از این کتاب و گاه مستقیماً از مصادر اهل سنّت همچون الفتن ابن حمّاد و عقد الدرر، این متون را گزارش کردهاند<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۵.</ref>.
| |
| ==ابهامات در احادیث سفیانی==
| |
| گفتیم که جزئیات گزارشهای مرتبط با سفیانی، از اختلاف فراوانی برخوردار است که اعتماد به این جزئیات را کاهش میدهد. دربارۀ نام سفیانی، اسامی: عبدالله، عثمان، عنبسه، معاویه، حرب، عتبه و عروه<ref>الفتن: ص۱۹۱، کمال الدین: ص۶۷۹، ملاحم ابن منادی: ص۷۷، عقد الدرر: ص۸۰ و ۹۱، التذکره قرطبی: ص۶۹۴ و ۷۰۲.</ref> ذکر شده است و برای پدرش از نامهای: یزید، عنبسه، هند و عتبه استفاده شده است<ref>الفتن: ص۱۹۱، کمال الدین: ص۶۷۹، ملاحم ابن منادی: ص۷۷، عقد الدر: ص۸۰.</ref>. نسب او نیز گاه به عتبة بن ابی سفیان <ref>الغیبة، طوسی: ص۴۴۴.</ref> و گاه به خالد بن یزید بن معاویه <ref>الفتن: ص۱۹۳.</ref> میرسد<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۵.</ref>.
| |
| | |
| محل خروج او را نیز حمص، وادی یابس، ایلیاء "بیت المقدس"، اندرا و روم نوشتهاند <ref>الفتن: ص۱۹۷ و ۱۹۳ و ۱۸۸، الغیبة، طوسی: ص۴۶۳.</ref>. مدّت حکومت سفیانی نیز در بیشتر روایات، نُه ماه دانسته شده است<ref>الغیبة،طوسی: ص۴۴۹، الفتن: ص ۱۸۸ و ۴۶۵.</ref>. گزارشهایی نیز زمان حکومت او را سه سال و نیم<ref>الفتن: ص۱۸۸.</ref> یا به اندازۀ دورۀ بارداری شتر <ref>الغیبة، طوسی: ص۴۵۰.</ref> برشمردهاند<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۵.</ref><ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۶.</ref>.
| |
| ==خروج سفیانیهای گوناگون==
| |
| باور عمومی کهن دربارۀ خروج سفیانی سبب شد که در طول تاریخ، افرادی از بنی امیّه که خروج کرده و در صدد در دست گرفتم قدرت بودهاند، به عنوان سفیانی، شناخته شوند. زیاد بن عبدالله بن یزید بن معاویه در سالهای آغازین سدۀ دوم هجری<ref>انساب الاشراف: ص۹ ح۱۵۷ و ۲۰۳ و ۲۲۲، تاریخ الطبری: ج۷ ص۲۴۳ – ۲۶۳.</ref>، علی بن عبدالله بن خالد بن یزید بن معاویه در سال۱۹۵ هجری در زمان [[امام رضا]]{{ع}}<ref>تاریخ دمشق: ج۴۳ ص۲۴، سیر اعلام النبلاء: ج۹ ص۲۸۴.</ref>، و ابو حرب یمانی مبرقع<ref>تاریخ الطبری: ج۹ ص۱۱۶ و ۱۱۸، تاریخ الیعقوبی: ج۲ ص۴۴۲.</ref>در دورۀ معتصم عباسی، از جمله سفیانیهایی هستند که با هدف به دست گرفتن قدرت، خروج کردهاند و علیه شاخۀ مروانی بنی امیّه و یا خلافت بنی عباس شوریدهاند. اگر چه سفیانی، فردی خوش نام نیست، ولی قدرتیابی و تسلّط مقتدرانۀ او بر شام و حتی مناطق حجاز، مورد توجه مردم بوده است.
| |
| | |
| شهرت یافتن این افراد به سفیانی، نشان از عمق وجود جریان سفیانی در فرهنگ عمومی مسلمانان دارد. برخی از مورخان، احادیث مرتبط با سفیانی را ساخته و پرداختۀ این گروه برشمردهاند. مصعب بن زبیر، آغازگر این سخن است<ref>ر.ک: نسب قریش: ص۱۲۹.</ref> و افراد دیگری نیز در موافقت یا مخالفت آن سخن گفتهاند <ref>ر.ک: الأغانی: ج۱۷ ص۲۱۸، تاریخ مدینة دمشق: ج۱۶ ص۳۰۳، تاریخ الإسلام: ج۶ ص۵۸، السیادة العربیة: ص۱۲۱، صخی الإسلام: ج۳ ص۲۳۸ -۲۳۹.</ref><ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۶.</ref>.
| |
| | |
| ولی توجه به فراوانی روایات شیعه و سنی، کهن بودن آن متون، رواج این فرهنگ در میان مردمان و سوء استفادۀ حاکمان و قدرت طلبان از این فرهنگ عمومی، اثبات میکند که این فرهنگ، ریشه در متون کهن حدیثی دارد<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۷.</ref>.
| |
| | |
| ==مباحث فرعی==
| |
| #[[بحران معنویت]]؛
| |
| #[[وقوع اختلافها و درگیریهای بسیار]]؛
| |
| #[[ظهور دجال]]؛
| |
| #[[وقوع مصائب]]؛
| |
| #[[ندای آسمانی]]؛
| |
| #[[ظهور منجی|ظهور منجی بزرگ بشر]]؛
| |
| #[[نزول عیسی]] {{ع}}؛
| |
| #[[خروج جنبندهای از زمین]]؛
| |
| #[[هجوم یأجوج و مأجوج]]؛
| |
| #[[رجعت]]؛
| |
| #[[صلح و آرامش پایدار|صلح و آرامش پایدار در سرتاسر جهان]].
| |
| | |
| == جستارهای وابسته ==
| |
| {{ستون-شروع|3}}
| |
| * [[امام مهدی]] {{ع}}
| |
| * [[موعودباوری]]
| |
| * [[فارقلیط]]
| |
| * [[پارکلیت]]
| |
| * [[ماشیح]]
| |
| * [[سوشیانس]]
| |
| * [[سوشینت]]
| |
| * [[هوشیدر]]
| |
| * [[هوشیدرماه]]
| |
| * [[میتریا]]
| |
| * [[آرماگدون]]
| |
| * [[ظهور امام مهدی]] {{ع}}
| |
| * [[نشانههای ظهور]]
| |
| * [[خروج منبعث سوم]]
| |
| * [[جیش الغضب]]
| |
| * [[حکومت امام زمان]] {{ع}}
| |
| * فتنههای شیطان در [[زمان ظهور امام مهدی]] {{ع}}
| |
| * بی ارزش شدن خون مردم
| |
| * تدریجی بودن [[نشانههای ظهور امام مهدی]] {{ع}}
| |
| * گسسته شدن پیوند خویشاوندی
| |
| * شکسته شدن حرمت انسان
| |
| * جدا شدن مردم بر اثر بلا و گرفتاری
| |
| * [[رویارویی امام مهدی]] {{ع}} با جاهلان
| |
| * ترس و اضطراب همگانی
| |
| * سختی پیش از [[ظهور امام مهدی]] {{ع}}
| |
| {{پایان}}
| |
| | |
| ==منابع==
| |
| *[http://maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=1 دائرة المعارف قرآن کریم، ص ۱۱۴-۱۲۴]
| |
| *[[دانشنامهٔ امام مهدی ج۷ (کتاب)|دانشنامهٔ امام مهدی ج۷]]
| |
| | |
| ==پانویس==
| |
| {{پانویس2}}
| |
| | |
| ==پیوند به بیرون==
| |
| | |
| {{امام مهدی}}
| |
| | |
| {{دانشنامه امامت-خرد}}
| |
| [[رده:مدخل مرتبط با امام مهدی]]
| |
| [[رده:مدخلهای اصلی دانشنامه]]
| |
| [[رده:معصوم]]
| |
| [[رده:امام مهدی]]
| |
