بحث:اقسام و انواع علم غیب کدام‌اند؟ (پرسش)

علم غیب ذاتی و اکتسابی

• علم غیب را از جهات مختلفی می‌‌توان تقسیم کرد:
• الف) علم غیب از جهت عالِم به آن:

1. علم غیب ذاتی، مستقل و نامحدود که اختصاص به خداوند دارد: ﴿قُل لّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ﴾
2. علم غیب اکتسابی، غیر مستقل، عرضی و محدود: علم غیب هایی که غیر خداوند از آن آگاهی دارند مانند ملائکه، انبیاء، ائمه(ع) و برخی از انسان ها. یعنی با آموزش الهی در مواردی به اولیاء داده شده است: ﴿عَالِمُ الْغَيْبِ فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ﴾ در روایتی از امام باقر(ع) آمده است: «همانا برای خداوند دو گونه علم وجود دارد: "علم خاص و علم عام" علم خاص او علمی است که حتی ملائکه مقرب درگاهش و انبیاء که فرستاده او به سوی بندگانند از آن بی اطلاع‌اند؛ اما علم عامش همان علمی است که ملائکه مقرب و پیامبران مرسل از آن مطلع‌اند و همان علم از ناحیه پیامبر اکرم(ص) به ما رسیده است».

علم غیب مطلق و نسبی

• ب) علم غیب از جهت علم و معرفت:

1. علم غیب به معنای عام که بعضی می‌دانند و بعضی نمی‌دانند به دو قسم تقسیم می‌شود: علم مطلق که فقط اختصاص به خداوند دارد و علم غیب نسبی که در این قسم می‌توان علم غیب هر کس را نسبت به دیگری نسبی دانست. یعنی ممکن است موضوعی از فردی غایب باشد و لذا برای او غیب است اما نزد دیگری غایب نباشد و لذا برای او غیب نیست.
2. بعضی از علومی که امکان کشف آنها بر اثر کنکاش و جستجو وجود دارد، مثل علم نجوم، ستارگان و غیره، در این موارد بعضی از افراد که وسائل و اسباب کشف را دارا هستند می‌دانند و دیگران از آن آگاهی محروم هستند.
3. علمی که هیچکس بر آنها غیر خداوند آگاهی ندارد، حتی ملائکه مقرب و انبیاء مرسل. این نوعی است که قرآن با صراحت بیان می‌کند: ﴿قُل لّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ﴾

علم غیب از نظر زمان

• ج) علم غیب از جهت زمان:

1. علم غیب گاهی مربوط به جریانات، قصه‌ها و اخبار گذشته می‌شود، مثل داستان‌های قرآنی از امت‌های گذشته.
2. علم غیب گاهی مربوط به زمان حاضر می‌شود، چه بسا جریاناتی فی الحال در عالم محقق می‌شود و ما از آنها آگاه نمی‌شویم، در حالی که عده‌ای به وسیله وسائل ارتباطی که در اختیار دارند فورا متوجه می‌شوند، بنابراین برای کسانی که این ابزار را ندارند غیب است.
3. علم غیب گاهی مربوط به زمان آینده است، مثل علم به قیامت و موارد شبیه آن، در این صورت شامل علم اختصاصی الهی می‌شود و اگر انبیاء و اولیاء در این باره گزارشی می‌دهند، به تعلیم خداوند است و استقلالی در آگاهی ندارند.

• در این تقسیم بندی‌ها به یک نتیجه می‌رسیم که علم غیب واقعی اختصاصی است، آنگونه که قرآن بیان می‌کند: ﴿إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ﴾ و اخبار غیبی انبیاء و اولیاء الهی به تعلیم خداوند است و عنایتی است از جانب حق تعالی به آنها.

علم غیب ذاتی و اکتسابی

• علم غیب را از جهات مختلفی می‌‌توان تقسیم کرد:
• الف) علم غیب از جهت عالِم به آن:

1. علم غیب ذاتی، مستقل و نامحدود که اختصاص به خداوند دارد و دیگران آگاهی از آن ندارند از راه تحصیل و اکتساب به دست نیامده است: ﴿قُل لّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ﴾ اینها حقایقی هستند نایافتنی که نه تنها حس و تجربه بلکه عقل و کشف و شهود هم در قلمرو آن راه ندارند(...). ذات و حقیقت خداوند از این قبیل است. زیرا تنها ذات باری تعالی به همه هستی احاطه وجودی و علمی دارد. چنین علمی ازلی و ابدی و نامتناهی است.
2. علم غیب اکتسابی، غیر مستقل، عرضی و محدود: علم غیب هایی که غیر خداوند از آن آگاهی دارند مانند ملائکه، انبیاء، ائمه(ع) و برخی از انسان ها. یعنی با آموزش الهی در مواردی به اولیاء داده شده است، یعنی چنین نیست که این آگاهی از غیب لازمۀ ذات و یا عین ذات باشد، بلکه بایستی خداوند چنین علمی را یا از طریق وحی به ایشان عنایت فرماید و یا زمینه‌ها و اسباب لازم برای حصول چنین علمی را فراهم آورد زیرا احاطه و ابزار علمی اینها محدود و از راه افاضه خداوند است. چنین علمی، تبعی و نسبت به علم خداوند موقتی و محدود است. قرآن مملو از خبرهای غیبی پیامبران و غیر پیامبران است و آگاهی از غیب هر کدام به جهت مراتب با دیگری متفاوت است: ﴿عَالِمُ الْغَيْبِ فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ﴾ در روایتی از امام باقر(ع) آمده است: «همانا برای خداوند دو گونه علم وجود دارد: "علم خاص و علم عام" علم خاص او علمی است که حتی ملائکه مقرب درگاهش و انبیاء که فرستاده او به سوی بندگانند از آن بی اطلاع‌اند؛ اما علم عامش همان علمی است که ملائکه مقرب و پیامبران مرسل از آن مطلع‌اند و همان علم از ناحیه پیامبر اکرم(ص) به ما رسیده است».

علم غیب مطلق و نسبی

• ب) علم غیب از جهت علم و معرفت:

1. علم غیب به معنای عام که به دو قسم تقسیم می‌شود: علم مطلق که فقط اختصاص به خداوند دارد و برای همگان و در همه مقاطع وجودی غیب است، مانند ذات خداوند که نه با حواس درک کردنی است و نه با قلب و فکر قابل احاطه و اکتناه است. و علم غیب نسبی که تنها در برخی مقاطع وجودی برای برخی از افراد غیب است که در این قسم می‌توان علم غیب هر کس را نسبت به دیگری نسبی دانست. یعنی ممکن است موضوعی از فردی غایب باشد و لذا برای او غیب است اما نزد دیگری غایب نباشد و لذا برای او غیب نیست.
2. بعضی از علومی که امکان کشف آنها بر اثر کنکاش و جستجو وجود دارد، مثل علم نجوم، ستارگان و غیره، در این موارد بعضی از افراد که وسائل و اسباب کشف را دارا هستند می‌دانند و دیگران از آن آگاهی محروم هستند.
3. علمی که هیچکس بر آنها غیر خداوند آگاهی ندارد، حتی ملائکه مقرب و انبیاء مرسل. این نوعی است که قرآن با صراحت بیان می‌کند: ﴿قُل لّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ﴾

علم غیب از نظر زمان

• ج) علم غیب از جهت زمان:

1. علم غیب گاهی مربوط به جریانات، قصه‌ها و اخبار گذشته می‌شود، مثل داستان‌های قرآنی از امت‌های گذشته که علم به این گونه غیب‌ها نسبی است، عده‌ای می‌دانند و عده‌ای نمی‌دانند، پس نسبت به کسانی که نمی‌دانند غیب است، مثلا داستان حضرت یوسف(ع) برای پیامبر اسلام(ص) غیب دانسته شده ولی نسبت به برادران او غیب نیست.
2. علم غیب گاهی مربوط به زمان حاضر می‌شود، چه بسا جریاناتی فی الحال در عالم محقق می‌شود و ما از آنها آگاه نمی‌شویم، در حالی که عده‌ای به وسیله وسائل ارتباطی که در اختیار دارند فورا متوجه می‌شوند، بنابراین برای کسانی که این ابزار را ندارند غیب است.
3. علم غیب گاهی مربوط به زمان آینده است، مثل علم به قیامت و موارد شبیه آن، در این صورت شامل علم اختصاصی الهی می‌شود و اگر انبیاء و اولیاء در این باره گزارشی می‌دهند، به تعلیم خداوند است و استقلالی در آگاهی ندارند.

• در این تقسیم بندی‌ها به یک نتیجه می‌رسیم که علم غیب واقعی اختصاصی است، آنگونه که قرآن بیان می‌کند: ﴿إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ﴾ و اخبار غیبی انبیاء و اولیاء الهی به تعلیم خداوند است و عنایتی است از جانب حق تعالی به آنها.

فعلا در بحث بماند

[[]]

آقای [[]] در پایان‌نامه کارشناسی خود با عنوان علم غیب در روایات در این‌باره گفته‌ است:

«علوم غیبی که منحصر به ذات خداوند است و مصلحت نیست که امام، پیامبران، جبرئیل و فرشتگان از آن اطلاع یابند شاهدی بر این مدعا روایاتی است که که علم خدا را بر دو دسته می‌داند علم مکنون و مخزون که جز خدا آنرا نمی‌داند و در این علم بدا وجود دارد و دیگر آن علمی است که به ملائکه و پیامبران تعلیم داده شده است. امام صادق(ع) فرمود براستی برای خدا دو علم است علمی نهفته گنجینه که جز خود او نداند و بداء ازین علم می‌باشد و دیگر علمی است که به فرشتگان و رسولان و پیامبرانش آموخته است و ما آنرا می‌دانیم.

فضیل ابن یسار گوید از امام باقر(ع) شنیدم که فرمود علم دو علم است یکی علمی که نزد خدا نهفته است و احدی از خلقش را بر آن مطلع نکرده و علمی که به فرشتگان و رسولان خود آموخته.1 در روایتی از امام صادق(ع) ذکر شده است که خداوند آنچه از وقایع گذشته و آینده حتمی بود به پیامبر اطلاع داد (هرآنچه حتمی نیست به مشیت او مربوط است و کسی از آن اطلاع ندارد)2 در آیه ۳۹ سوره رعد چنین می‌خوانیم: یمحوالله مایشاء ویثبت وعنده ام الکتاب حضرت علی(ع) در زیل این آیه می فرماید: لولا آیه فی کتاب الله لاخبرتکم بما یکون الی یوم القیامه (اگر محو و اثبات تقدیرات به‌دست خداوند نبود شما را به آنچه تا رو ز قیامت اتفاق خواهد افتاد مطلع می ساختم.3

2- معلوماتی که بخشی از مردم می‌دانند:

معلوماتی که از نظر نوع مردم پنهان اند ولی عده ی از دانشمندان و متخصصین در برخی امور بر آنها آگاهی می یابند مانند برخی از پیش بینی های دانشمندان علم سیاست و اقتصاد یا مرتاضین در باره وقایع آینده و تعبیر رویاهای صادقه . این علوم بدو دلیل شامل تعریف ما از علم غیب نمی شود، یکی اینکه راه وصول اش برای همه ی مردم باز است دوم اینکه موهبت الهی نیست به این معنا که خداوند فقط به آنان داده باشد و درست علم معصومین (ع) این دو ویژگی را دارد.

3- علم غیب پیامبران و ائمه معصومین(ع) علم غیب معصوم علمی است موهبت الهی که بدون هیچ گونه تعلیم و ممارستی به آنها از ناحیه خداوند عنایت می شود».

پانویس

 با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید: