|
|
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{امامت}}
| | #تغییر_مسیر [[دعوت]] |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| : <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div>
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| : <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[آیه دعوت در قرآن]] - [[آیه دعوت در کلام اسلامی]] </div>
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| | |
| ==مقدمه==
| |
| [[خداوند]] در چهار [[آیه]] از [[قرآن کریم]] با فعل امر {{متن قرآن|ادْعُ}} به رسولش [[فرمان]] داده تا [[مردم]] را به سوی او فراخواند، اما از آنجا که آیه {{متن قرآن|ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ}}<ref>«(مردم را) به راه پروردگارت با حکمت و پند نیکو فرا خوان و با آنان با روشی که بهتر باشد چالش ورز! بیگمان پروردگارت به آن کس که راه وی را گم کرده داناتر است و او به رهیافتگان داناتر است» سوره نحل، آیه ۱۲۵.</ref>، تنها آیهای است که [[خداوند متعال]]، [[روش دعوت]] مردم به [[راه]] خود را که دعوتی است منطقی و حکیمانه نیز به پیامبرش آموخته، آن را آیه "طریق [[دعوت]]" نام نهادهاند.
| |
| | |
| {{متن قرآن|سَبِيل}} راهی را گویند که در آن سهولت و [[آسانی]] وجود دارد و جمع آن سُبُل است. در [[قرآن]] هرگاه این واژه، به صورت اسم جنس {{متن قرآن|السَّبِيلِ}} و یا به صورت مضاف به کار رود، مختص به راه[[حق]] و خیر است: {{متن قرآن|ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ}}<ref>«آنگاه راه را بر او هموار ساخته» سوره عبس، آیه ۲۰.</ref>، {{متن قرآن|سَبِيلِ اللَّهِ}}<ref>«راه خداوند» سوره بقره، آیه ۱۵۴.</ref>، {{متن قرآن|سَبِيلَ الرَّشَادِ}}<ref>«راه رستگاری» سوره غافر، آیه ۳۸.</ref> و {{متن قرآن|سَبِيلِ رَبِّكَ}}<ref>«راه پروردگارت» سوره نحل، آیه ۱۲۵.</ref>. تفاوت واژه [[سبیل]] و طریق در آن است که سبیل، بیشتر در موارد خیر به کار میرود، اما طریق معمولاً اینگونه نیست، مگر همراه با قرینهای وصفی یا اضافی باشد که آن را [[خالص]] برای خیر به کار بَرَد، مانند: {{متن قرآن|يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ وَإِلَى طَرِيقٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«به سوی حق و به راهی راست راهنمایی میکند» سوره احقاف، آیه ۳۰.</ref>.
| |
| | |
| {{متن قرآن|الْحِكْمَة}} از ریشه [[حَکَم]] در لغت به معنی منع کردن، لِگام و محکم کردن چیزی یا کاری است و در اصطلاح، رسیدن به [[حق]] به واسطه [[علم]] و [[عقل]] است. چنانچه [[حکمت]] از سوی [[خداوند]] باشد به معنی [[معرفت]] اشیاء و ایجاد آنها در نهایت محکم کاری و [[صحت]] است؛ اما اگر از سوی [[انسان]] باشد به معنی [[شناخت]] موجودات و انجام کارهای خیر است، همانگونه که [[لقمان]] را بدان [[وصف]] کرده است؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ}}<ref>«و به راستی ما به لقمان فرزانگی دادهایم» سوره لقمان، آیه ۱۲.</ref>.
| |
| | |
| {{متن قرآن|الْمَوْعِظَة}} از ریشه [[وعظ]] و در لغت به معنی [[نهی]] کردن از کاری همراه با [[ترساندن]] از عواقب آن است. نیز به معنی [[تذکر]] دادن به [[کار نیک]] است به گونهای که [[قلب]] را به آن متمایل و نرم سازد؛ خداوند فرموده: {{متن قرآن|يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}}<ref>«به شما اندرز میدهد باشد که شما پند گیرید» سوره نحل، آیه ۹۰.</ref>.
| |
| | |
| [[مجادله]] و [[جدال]] از ریشه [[جدل]] و در لغت به معنی پیچاندن یا تاب دادن ریسمان برای محکم کردن آن و در اصطلاح به معنی گفتگوی همراه با [[نزاع]] و [[ستیزه]] به منظور [[غلبه]] بر یکدیگر است. نیز جدال در اصل به معنی کُشتی گرفتن و به [[زمین]] زدن حریف است<ref>مفردات، ص۱۸۹؛ الفروق اللغویه، بند ۱۲۶۱.</ref>.
| |
| | |
| در این [[آیه]] و نیز [[آیات]] {{متن قرآن|وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ * وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ}}<ref>«و اگر کیفر میکنید مانند آنچه خود کیفر شدهاید کیفر کنید و اگر شکیبایی پیشه کنید همان برای شکیبایان بهتر است * و شکیبا باش! و شکیب تو جز با (یاری) خداوند نیست و برای آنان اندوه مخور و از نیرنگی که میبازند در تنگدلی به سر مبر» سوره نحل، آیه ۱۲۶-۱۲۷.</ref>، دستورهای مهم [[اخلاقی]] از نظر برخورد منطقی و روش بحث و [[گفتگو]] و چگونگی [[کیفر]] و [[عفو]] و نحوه [[ایستادگی]] در برابر توطئههای [[مشرکان]] و [[یهودیان]] و به طور کلی با گروههای [[مخالف]] بیان شده است و میتوان آن را به عنوان یک اصل برای [[روش برخورد]] در مقابل [[مخالفان اسلام]] پذیرفت و در هر [[زمان]] و مکان از آن استفاده نمود<ref>تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۴۵۵.</ref>.
| |
| | |
| برخورد با مخالفان اسلام، اصول و روشهای گوناگونی دارد که سه اصل مهم آن در این [[آیه شریفه]] بیان شده است:
| |
| #استفاده از [[حکمت]]؛ برای [[دعوت]] به سوی [[پروردگار]]، باید از وسیله "حکمت" استفاده کرد. [[حکمت]] یعنی [[علم]] و [[استدلال]] که مانع از [[فساد]] و [[انحراف]] است؛
| |
| #استفاده از [[اندرز]] [[نیکو]]؛ دعوت باید به وسیله اندرزهای نیکو باشد؛ یعنی استفاده کردن از [[عواطف]] [[انسانها]] و [[توده]] [[عظیم]] [[مردم]] به منظور کشاندن آنان به سوی [[حق]]. در [[حقیقت]] حکمت از بُعد [[عقلی]] وجود [[انسان]] استفاده میکند و [[موعظه]] [[حسنه]] از بعد [[عاطفی]]؛
| |
| #[[نیکوترین]] [[جدال]]؛ جدال و [[مناظره]] و [[گفتگو]] با [[مخالفان]] باید با [[بهترین]] و نیکوترین روش صورت پذیرد؛ چرا که [[ذهن]] مخالفان انباشته از مسائل [[نادرست]] است که لازم است به وسیله مناظره و گفتگو این مسائل روشن گردد. به این لحاظ، مناظره وقتی مؤثر میافتد که با روش اَحسن (بهترین روش) صورت گیرد؛ یعنی بر پایه حق، [[عدالت]]، [[درستی]] و [[امانت]] [[استوار]] باشد و از هر گونه توهین و [[تحقیر]] و خلاف گویی و [[استکبار]] و [[برتریجویی]] به دور باشد. | |
| | |
| صاحب کشف الاسرار در [[تفسیر آیه]] میگوید: یعنی ای [[محمد]]، [[خلق]] [[خدا]] را بر [[اسلام]] و [[دین حق]] خوان؛ [[سبیل]] در اینجا به معنی [[دین]] است، چنان که گفت: {{متن قرآن|وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«و از راهی جز راه مؤمنان پیروی کند» سوره نساء، آیه ۱۱۵.</ref> یعنی غیر دین [[المؤمنین]] را [[پیروی]] میکند؛ یا: {{متن قرآن|قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي}}<ref>«بگو: این راه من است» سوره یوسف، آیه ۱۰۸.</ref> یعنی این دین و [[ملت]] من است. حکمت در اینجا [[سنت]] [[مصطفی]] است و موعظه حسنه [[قرآن]] است. [[[خداوند]]] در همه جا، کتاب و حکمت را با هم آورده و اینجا موعظه و حکمت را با هم بیان کرده که این [[موعظه]]، همان کتاب است. گفتهاند [[حکمت]]، [[قرآن]] است و موعظه، آن [[پندها]] که در قرآن است از [[امر و نهی]] و [[حلال و حرام]] و عبرتها که نموده و بیان کرده است. [نیز] در قرآن، [[حکمت]] به معنی [[فهم]] و [[علم]] است، چنان که [[لقمان]] را گفت. حکمت به معنی [[تفسیر قرآن]] هم آمده است، مانند: {{متن قرآن|وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ}}<ref>«به هر که خواهد فرزانگی میبخشد» سوره بقره، آیه ۲۶۹.</ref> یعنی کسی که به او تفسیر قرآن و [[علمی]] که در آن است داده شده است.
| |
| | |
| [[جدال]] در قرآن بر دو وجه است، یکی به معنی لجاج و [[ستیز]]، مانند این قول او: {{متن قرآن|لَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ}}<ref>«در حجّ، کشمکش (روا) نیست» سوره بقره، آیه ۱۹۷.</ref>؛ دیگر وجه جدال به معنی [[خصومت]] ([[دشمنی]]) است مانند قول [[خدای تعالی]] در [[سوره رعد]]: {{متن قرآن|وَهُمْ يُجَادِلُونَ فِي اللَّهِ}}<ref>«و آنان درباره خداوند چالش میورزند» سوره رعد، آیه ۱۳.</ref>، "یعنی با [[نبی]] در مورد [[خدا]] [[مخاصمه]] میکنند"؛ و در [[سوره نحل]] گفت: {{متن قرآن|وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}<ref>«و با آنان با روشی که بهتر باشد چالش ورز!» سوره نحل، آیه ۱۲۵.</ref><ref>کشف الاسرار، ص۱۸۴۸.</ref>؛ [[میبدی]] در بخشی دیگر با نگاهی [[عرفانی]] چنین میافزاید: اینجا فرمود: {{متن قرآن|ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ}}<ref>«(مردم را) به راه پروردگارت فرا خوان» سوره نحل، آیه ۱۲۵.</ref> و جای دیگر گفت: {{متن قرآن|قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ}}<ref>«بگو: این راه من است که به سوی خداوند فرا میخوانم» سوره یوسف، آیه ۱۰۸.</ref>.
| |
| | |
| [[دعوت]] به [[راه]] خدای تعالی دیگر است و [[دعوت به خدا]]، دیگر، آن را واسطه در میان است و این را [[حق]]، ترجمان است. آنچه به واسطه گفت، نتیجه آن، [[طاعت]] است و ترک [[مخالفت]] و آنچه بی واسطه گفت، ثمره آن، تفرید است و ترک [[تدبیر]]؛ تفرید، یگانه کردن [[همت]] است، هم در ذکر و هم در نظر، تفرید در ذکر، آن است که در یاد وی جز وی نخواهی و در ذکر وی به [[بیم]] نباشی و تفرید در نظر، آن است که به هر که نگری او را ببینی و به هیچ کس جز وی سر فرو نیاری. و سرّ این سخن آن است که آنجا که به واسطه [[سبیل]] در بیان آورد از نامهای خود، {{متن قرآن|رَبّ}} گفت، زیرا که نصیب [[عامه]] [[خلق]] در آن است و آن معنی [[تربیت]] است و آنجا که بیواسطه سبیل است، {{متن قرآن|اللَّه}} گفت از نصیب خلق، تهی و به جلال لم یَزَل، مستغنی<ref>کشف الاسرار، ص۱۸۵۲.</ref>.<ref>[[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه دعوت (مقاله)|مقاله «آیه دعوت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref>
| |
| | |
| ==منابع==
| |
| #[[پرونده:10524027.jpg|22px]] [[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه دعوت (مقاله)|مقاله «آیه دعوت»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
| |
| | |
| ==پانویس==
| |
| {{پانویس}}
| |
| [[رده:آیه خمس]]
| |
| [[رده:مدخل]]
| |
