بحث:اقسام و انواع علم غیب کدام‌اند؟ (پرسش)

آیت الله سبحانی

۱. آیت‌الله سبحانی؛
جعفر سبحانی آیت‌الله سبحانی در کتاب‌های «پاسخ جوان شیعی به پرسش‌های وهابیان» در این باره گفته است: «علم‏ غیب‏ بر دو نوع است: ۱. ذاتى و نامحدود، که ویژه خداوند است. ۲. اکتسابى و محدود که با آموزش الهى در مواردى به اولیا داده شده است و قرآن مملو از خبرهاى غیبى پیامبران(ص) و غیر پیامبران(ص) است و کسى منکر آن نشده است و تنها در سوره یوسف چند خبر غیبى است که یعقوب(ع) و یوسف(ع) از آن گزارش داده‏‌أند.».

زهرةالسادات میرترابی حسینی

۱۳. خانم میرترابی حسینی (پژوهشگر دانشکده اصول دین)؛

میرترابی حسینی خانم زهرةالسادات میرترابی حسینی در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان«علم لدنی در قرآن و حدیث» در این‌باره گفته‌ است: «یکی از تقسیمات علم غیب، تقسیم آن به لحاظِ عالِم به آن است. بر این اساس می‌توان علم غیب را به چند قِسم، منقسم کرد مثل: علم غیب خداوند، علم غیب فرشتگان، علم غیب انسان‌ها، که مراد از علم غیب انسان‌ها، گاه علم غیب اولیاء الهی مانند انبیاء(ص) و ائمه(ع) و گاه، علم غیب انسان‌هایِ عادی است. در دسته‌ای از آیات علم غیب، مخصوص خداوند دانسته شده و مفاد دسته‌ای دیگر، دالّ بر امکان آگاهی بر غیب، برای غیر خداوند است. به عنوان مثال از آیاتِ مربوط به داستان خضر(ع) و حَضرت موسی(ع) و نیز از آیاتِ مربوط به تعلیم اسماء به حضرت آدم(ع) استفاده می‌شود که علم غیب برای غیر خداوند، ممکن و متحقّق است. برای جمع بین این دو دسته آیات می‌گوییم: علم غیب به دو گونه است: "ذاتی" و "اکتسابی". "علم غیب ذاتی"؛ فقط از آن خداوند است و آیات دالّ بر انحصار علم غیب به خداوند، ناظر به این معنی می‌باشند. "علم غیب اکتسابی"؛ که از طریق وحی یا اسباب دیگر به برخی مخلوقات عطا می‌شود و در مورد خداوند، این قسم علم غیب، متصوَّر و ممکن نیست. علم غیب به لحاظ وسعت و ضیق دایرۀ آن، به دو قسم "محدود" و "نامحدود" تقسیم می‌شود و فقط علم غیب الهی است که اصالتاً به تناسب ذات وی، نامحدود است.».

سید امین موسوی

در کتاب: گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی

اقسام علم غیب علم غیب بر دو قسم است؛ یکی علم غیب ذاتی و استقلالی: آن دانشی است که از درون موجودی سرچشمه گرفته که برای آن حد و مرزی نیست. چنین علم غیبی منحصر به فرد و مخصوص ذات اقدس پروردگار است و از حیطه عقل بشر خارج و انسان از آگاهی به آن عاجز است. دیگری علم غیب تبعی و غیر استقلالی: دانشی است که به اراده الهی در اختیار انبیاء و اولیاء قرار می¬گیرد.

ص37

فعلا در بحث بماند

[[]]

آقای [[]] در پایان‌نامه کارشناسی خود با عنوان علم غیب در روایات در این‌باره گفته‌ است:

«علوم غیبی که منحصر به ذات خداوند است و مصلحت نیست که امام، پیامبران، جبرئیل و فرشتگان از آن اطلاع یابند شاهدی بر این مدعا روایاتی است که که علم خدا را بر دو دسته می‌داند علم مکنون و مخزون که جز خدا آنرا نمی‌داند و در این علم بدا وجود دارد و دیگر آن علمی است که به ملائکه و پیامبران تعلیم داده شده است. امام صادق(ع) فرمود براستی برای خدا دو علم است علمی نهفته گنجینه که جز خود او نداند و بداء ازین علم می‌باشد و دیگر علمی است که به فرشتگان و رسولان و پیامبرانش آموخته است و ما آنرا می‌دانیم.

فضیل ابن یسار گوید از امام باقر(ع) شنیدم که فرمود علم دو علم است یکی علمی که نزد خدا نهفته است و احدی از خلقش را بر آن مطلع نکرده و علمی که به فرشتگان و رسولان خود آموخته.1 در روایتی از امام صادق(ع) ذکر شده است که خداوند آنچه از وقایع گذشته و آینده حتمی بود به پیامبر اطلاع داد (هرآنچه حتمی نیست به مشیت او مربوط است و کسی از آن اطلاع ندارد)2 در آیه ۳۹ سوره رعد چنین می‌خوانیم: یمحوالله مایشاء ویثبت وعنده ام الکتاب حضرت علی(ع) در زیل این آیه می فرماید: لولا آیه فی کتاب الله لاخبرتکم بما یکون الی یوم القیامه (اگر محو و اثبات تقدیرات بدست خداوند نبود شما را به آنچه تا رو ز قیامت اتفاق خواهد افتاد مطلع می ساختم.3

2- معلوماتی که بخشی از مردم می‌دانند:

معلوماتی که از نظر نوع مردم پنهان اند ولی عده ی از دانشمندان و متخصصین در برخی امور بر آنها آگاهی می یابند مانند برخی از پیش بینی های دانشمندان علم سیاست و اقتصاد یا مرتاضین در باره وقایع آینده و تعبیر رویاهای صادقه . این علوم بدو دلیل شامل تعریف ما از علم غیب نمی شود، یکی اینکه راه وصول اش برای همه ی مردم باز است دوم اینکه موهبت الهی نیست به این معنا که خداوند فقط به آنان داده باشد و درست علم معصومین (ع) این دو ویژگی را دارد.

3- علم غیب پیامبران و ائمه معصومین(ع) علم غیب معصوم علمی است موهبت الهی که بدون هیچ گونه تعلیم و ممارستی به آنها از ناحیه خداوند عنایت می شود».