|
|
| (۲۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{ویرایش غیرنهایی}}
| | #تغییر_مسیر [[سعد بن ابیوقاص]] |
| {{نبوت}}
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| : <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div>
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| : <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[سعد بن ابی وقاص در قرآن]] | [[سعد بن ابی وقاص در حدیث]] | [[سعد بن ابی وقاص در کلام اسلامی]]</div>
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| | |
| ==مقدمه==
| |
| [[ابو اسحاق]]، سعد پسر [[ابی وقاص مالک بن وهیب بن عبد مناف]] از تیره [[بنیزهره]] [[قریش]] و مادرش حمنه دختر [[سفیان بن امیه]]<ref> الطبقات، ج۳، ص۱۰۱-۱۰۳؛ اسدالغابه، ج۲، ص۲۱۴.</ref> و در [[نقلی]] [[دختر ابوسفیان]] بود<ref> اسدالغابه، ج۲، ص۲۱۴.</ref>. [[زمان]] ولادت سعد و نیز زمان [[مسلمان]] شدنش دقیق مشخص نیست. [[بلاذری]] ولادتش را عام الفِجار (۲۰ سال [[پیش از بعثت]]) دانسته است<ref>أنسابالاشراف، ج۱۰، ص۱۲.</ref>.
| |
| | |
| بنا به نقلی، او هفتمین کسی بود که مسلمان شد و در آن هنگام ۱۹ سال داشت<ref> الاستیعاب، ج۲، ص۶۰۶-۶۰۷.</ref>؛ اما در نقلی از خود سعد، سومین مسلمان بوده است<ref> الطبقات، ج۳، ص۱۰۲-۱۰۳؛ انساب الاشراف، ج۱۰، ص۱۱.</ref>. این گزارش، با آنچه [[نقل]] شده که او به [[دعوت]] [[ابوبکر]] به همراه چند نفر در محضر [[رسولخدا]]{{صل}} [[ایمان]] آورد<ref>سیره ابن اسحاق، ص۱۴۰؛ البدء و التاریخ، ج۴، ص۱۴۵؛ مروج الذهب، ج۲، ص۲۷۷.</ref>، با سومی بودن او [[سازگاری]] ندارد<ref>البدایة والنهایه، ج۳، ص۳۲.</ref>.
| |
| | |
| از نقش سعد تا پیش از هجرتش به [[مدینه]] اطلاعی در دست نیست، جز آنکه گفته شده وی زمانی که [[مشرکان]] از [[نماز]] گزاردن [[مسلمانان]] در درهها و به دور از چشم مشرکان [[مکه]] [[آگاهی]] یافتند و به [[نزاع]] آنان با مسلمانان انجامید، [[سعد بن ابی وقاص]] با استخوان شتر، ضربتی بر سر مشرکی زد و از همین رو مؤرخان بر این باورند نخستین خونی که به دست [[مسلمانی]] ریخته شد، در همین ماجرا و به دست سعد بود<ref> السیرة النبویه، ج۱، ص۲۶۳؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۱۳۲؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۳۱۸.</ref>.<ref>[[محمد اکبری کارمزدی|اکبری کارمزدی، محمد]]، [[سعد بن ابی وقاص (مقاله)|مقاله «سعد بن ابی وقاص»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۵.</ref>
| |
| | |
| ==سعد پس از [[هجرت]]==
| |
| وی پس از [[هجرت به مدینه]] در ماجرای [[پیمان برادری]]، با [[سعد بن معاذ]] [[عقد اخوت]] بست.<ref> المحبر، ص۷۲؛ انسابالاشراف، ج۱، ص۳۱۸.</ref> در [[مکه]] نیز [[رسول خدا]]{{صل}}، میان وی و [[مصعب بن عمیر|مصعب بن عُمیر]] [[پیمان اخوت]] بست<ref>المحبر، ص۷۱؛ الطبقات، ج۳، ص۱۰۳؛ انسابالاشراف، ج۱، ص۳۱۸.</ref>.
| |
| | |
| بنا به گزارشهایی، سعد در بیشتر [[سریهها]] و [[غزوهها]] حاضر بوده و از سوارکاران [[شجاع]] دانسته شده است<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۰۹-۳۱۰؛ الاستیعاب، ج۲، ص۶۰۸.</ref>. وی [[سال اول هجری]]، در سریه [[عبیدة بن حارث]]، نخستین کسی دانسته شده که در [[اسلام]] به سوی [[دشمن]] [[تیراندازی]] کرده و گروهی را مجروح ساخته است <ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۶۹؛ السیرة النبویه، ج۱، ص۵۹۱؛ المغازی، ج۱، ص۱۰.</ref> در پی آن در سریهای دیگر، از سوی رسول خدا{{صل}} به [[فرماندهی]] گروهی برای تعقیب کاروانی از [[قریش]] به سمت خرار (جایی در [[راه]] [[جحفه]] نزدیک [[غدیر خم]]) [[مأموریت]] یافت<ref> المغازی، ج۱، ص۱۱؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۶۹؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۴۷۷.</ref> وی همچنین در [[سال دوم هجری]] در [[غزوه بُواط]] [[پرچمدار]] [[پیامبر]]{{صل}}<ref>الطبقات، ج۲، ص۵؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و از شرکت کنندگان در [[سریه]] [[عبدالله بن جحش]] در نخله بود<ref>انساب الاشراف، ج۱۱، ص۱۹۰؛ البدء و التاریخ، ج۴، ص۱۸۲.</ref>. وی در [[غزوه بدر]] از سوی پیامبر{{صل}} به همراه [[علی]]{{ع}} و [[زبیر]] برای خبرگیری از [[سپاه قریش]] در کنار [[چاه]] [[بدر]]، مأموریت یافت که به [[اسارت]] دو تن از [[قریشیان]] انجامید<ref> السیرة النبویه، ج۱، ص۶۱۶؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۴۳۶.</ref>. در همین [[غزوه]] کشته شدن یا اسارت برخی از قریش به دست او دانسته شده است<ref>المغازی، ج۱، ص۱۳۹، ۳۰۷؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۶۰-۳۶۱، ۴۰۷؛ السیرة النبویه، ج۱، ص۷۱۳-۷۱۵.</ref>. سعد در [[غزوه احد]] در پی فرار [[مسلمانان]] [[پایداری]] کرد<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۸۹؛ الطبقات، ج۳، ص۱۰۵؛ ج۲، ص۳۱؛ المغازی، ج۱، ص۲۴۰.</ref> که در [[نقلی]]، [[امام علی]]{{ع}} به [[استقامت]] او اشاره دارد<ref>المغازی، ج۱، ص۲۵۶؛ تاریخ دمشق، ج۲۵، ص۷۸؛ کشف الغمه، ج۱، ص۱۸۹.</ref>.
| |
| | |
| گزارشهای تأملبرانگیزی از [[فضایل]] وی در این [[نبرد]] آمده است<ref>نک: الصحیح من سیرة النبی، ج۷، ص۲۱۲-۲۱۶.</ref>. برخی [[منابع اهل سنت]]، وی را از تیراندازان مشهور<ref>انسابالاشراف، ج۱۰، ص۱۲؛ الطبقات، ج۳، ص۱۰۵.</ref> و ماهر شمردهاند که باعث تحسین و دلگرمی [[رسولخدا]]{{صل}} شد، و آن [[حضرت]] با قراردادن تیرها در دست او، وی را به [[تیراندازی]] [[تشویق]] کرد و تعبیر «[[پدر]] و مادرم فدایت باد» را در باره او به کار برد <ref>المغازی، ج۱، ص۲۴۱،۲۴۳؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۱۶؛ البدء والتاریخ، ج۴، ص۲۰۲.</ref>. در این باره برخی [[منابع تاریخی]]<ref> انساب الاشراف، ج۱۰، ص۱۲-۱۳؛ الطبقات، ج۳، ص۱۰۴.</ref> و [[روایی]]<ref>صحیح البخاری، ج۷، ص۱۱۶؛ مسند احمد، ج۱، ص۱۲۴؛ الامالی، طوسی، ص۳۸۹.</ref> وی را تنها کسی دانستهاند که [[پیامبر]] چنین سخنی را در باره او گفته است. این در حالی است که جمله {{عربی|"فِدَاكَ أَبِي وَ أُمِّي "}} به مناسبتی در [[جنگ خندق]] در باره [[زبیر]] نیز [[نقل]] شده است.<ref> مسند احمد، ج۱، ص۱۶۴؛ المصنف، ابن ابی شیبه، ج۷، ص۵۱۰؛ الاستیعاب، ج۲، ص۵۱۳.</ref>.
| |
| | |
| در خبری دیگر، از [[مستجاب الدعوه]] بودن سعد<ref> المحبر، ص۴۵۹؛ انسابالاشراف، ج۶، ص۴۰۵؛ الاستیعاب، ج۲، ص۶۰۷.</ref> از این رو که پیامبر{{صل}} از [[پروردگار]]، [[اجابت]] دعایش را خواست، [[سخن]] گفته شده<ref>سنن الترمذی، ج۵، ص۳۱۳؛ انساب الاشراف، ج۱۰، ص۱۴؛ الطبقات، ج۳، ص۱۰۵.</ref> و کشته شدن فرزندش [[عمر سعد]] به دست [[مختار ثقفی]] را از نفرینهای وی دانستهاند<ref> انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۵؛ البدایة والنهایه، ج۸، ص۲۷۳.</ref>.
| |
| | |
| این در حالی است که در [[منابع روایی]] [[فریقین]] درباره مستجاب الدعوه بودن سعد گزارشی وجود ندارد. از سویی به گفته [[ابنعباس]]، پس از [[تلاوت]] [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ}}<ref>«ای مردم از آنچه در زمین حلال و پاک است بخورید و از گامهای شیطان پیروی نکنید که او برای شما دشمنی آشکار است» سوره بقره، آیه ۱۶۸.</ref> و نیز {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ}}<ref>«هان ای مؤمنان! از چیزهای پاکیزهای که روزیتان کردهایم بخورید و خداوند را سپاس بگزارید اگر تنها او را میپرستید» سوره بقره، آیه ۱۷۲.</ref>، سعد وقاص از [[رسول خدا]]{{صل}} تقاضا کرد از [[خدا]] بخواهد مستجابالدعوه شود و آن حضرت با این سخن که "طعام خود را [[پاک]] کن تا دعایت [[مستجاب]] گردد" به او پاسخ داد<ref>المعجم الاوسط، ج۶، ص۳۱۱؛ کشف الاسرار، ج۱، ص۴۵۶؛ تاریخ دمشق، ج۲۰، ص۳۴۰.</ref>.
| |
| | |
| در منابع [[شیعی]]، چنین فضایلی، برساخته دانسته شده و مورد نقد جدی قرار گرفتهاند<ref>الصحیح من سیرة النبی، ج۷، ص۲۱۲-۲۱۶؛ قراءة جدیدة للفتوحات الاسلامیه، ج۲، ص۶۱-۶۵؛ و نیز نک: تشیید المطاعن لکشف الضغائن، ج۱۱، ص۷۰-۷۲.</ref>. بنا به [[نقلی]]، سعد در [[غزوه احد]] از سوی [[پیامبر]]{{صل}} به [[فرماندهی]] ۵۰ مرد تیرانداز بر [[کوه]] عینین گماشته شد؛ اما این خبر را واقدی [[ثابت]] ندانسته<ref>المغازی، ج۱، ص۲۲۰؛ امتاع الاسماع، ج۱، ص۱۳۷.</ref> و دیگر [[تاریخنویسان]] نیز به این خبر اشارهای نکردهاند. در این [[نبرد]]، [[عتبه]] [[برادر]] سعد که همراه [[مشرکان]] بود، [[دندان]] [[مبارک]] [[رسول خدا]] را [[شکست]]<ref> السیرة النبویه، ج۲، ص۸۰؛ المغازی، ج۱، ص۲۴۴-۲۴۵.</ref>، از همین رو سعد در چند مرحله قصد کشتن برادر خود را داشت که با [[مخالفت]] [[رسولخدا]]{{صل}} از [[اقدام]] خود صرف نظر کرد<ref> المغازی، ج۱، ص۲۴؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۱۹.</ref>. به گفته [[واقدی]]، در پایان غزوه احد پیامبر{{صل}} وی را [[مأمور]] تعقیب و خبرگیری از [[سپاه مشرکان]] کرد تا مسیر بازگشت آنان به [[مکه]] یا [[مدینه]] را گزارش کند<ref>المغازی، ج۱، ص۲۹۸.</ref>؛ اما دیگر مؤرخان این [[مأموریت]] را به نام [[حضرت علی]]{{ع}} [[ثبت]] کردهاند<ref>السیرة النبویه، ج۲، ص۹۴؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۵۲۷؛ الاغانی، ج۱۵، ص۱۳۳.</ref>.
| |
| | |
| گزارشی از [[تکریم]] شهدای [[احد]] و [[ترغیب]] دیگران به آن از سوی سعد ارائه شده است<ref>المغازی، ج۱، ص۳۱۳؛ شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج۱۵، ص۴۰؛ الصحیح من سیرة النبی، ج۷، ص۲۹۲.</ref>. سعد از شرکت کنندگان غزوههای [[خندق]] و [[خیبر]]<ref>الطبقات، ج۳، ص۱۰۵؛ اسدالغابه، ج۲، ص۲۱۴.</ref> و در شمار [[گواهی]] دهندگان [[عهدنامه]] [[حدیبیه]]<ref> السیرة النبویه، ج۲، ص۹۴؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۴۴۰.</ref> و از همراهان پیامبر{{صل}} در [[فتح مکه]]<ref>الطبقات، ج۳، ص۱۰۵؛ المغازی، ج۲، ص۸۰۰.</ref> و در [[غزوه حنین]] از پرچمداران [[مهاجران]] بود<ref>المغازی، ج۲، ص۸۹۵؛ الطبقات، ج۲، ص۱۱۴.</ref> وی در [[حجة الوداع]]<ref>المغازی، ج۳، ص۱۱۱۵؛ المعرفة والتاریخ، ج۱، ص۳۶۸.</ref> یا پس از فتح مکه<ref>الطبقات، ج۳، ص۱۰۸، ۳۱۲؛ التمهید، ج۸، ص۳۷۷.</ref> در آن [[شهر]] به شدت [[بیمار]] شد و رسول خدا{{صل}} به عیادتش رفت. هر چند [[زمان]] [[بیماری]] سعد در [[منابع روایی]]<ref>صحیح البخاری، ج۲، ص۸۲؛ المصنف، صنعانی، ج۹، ص۶۴-۶۵؛ مسند احمد، ج۱، ص۱۷۶؛ ج۴، ص۶۰.</ref> و [[تاریخی]]<ref>تاریخ دمشق، ج۲۰، ص۳۳۶؛ اسدالغابه، ج۱، ص۴۱۳؛ ج۳، ص۷۴۷؛ الاصابه، ج۸، ص۲۳۵.</ref> به [[اختلاف]] گزارش شده است، گزارش دوم ([[فتح مکه]]) با حضورش در [[غزوه حنین]] که پس از [[فتح]] انجام شد [[سازگاری]] ندارد.
| |
| | |
| در آستانه [[رحلت پیامبر]]{{صل}}، سعد به امر [[رسول خدا]]{{صل}} در میان [[سپاه اسامه]] بود<ref>الطبقات، ج۲، ص۱۴۶؛ المغازی، ج۳، ص۱۱۱۸.</ref>؛ ولی به رغم [[اصرار]] رسول خدا{{صل}}، این [[سپاه]] به بهانه بیماری آن [[حضرت]]، در [[محل]] [[مأموریت]] حاضر نشد.<ref>[[محمد اکبری کارمزدی|اکبری کارمزدی، محمد]]، [[سعد بن ابی وقاص (مقاله)|مقاله «سعد بن ابی وقاص»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۵.</ref>
| |
| | |
| == پرسشهای وابسته ==
| |
| | |
| == جستارهای وابسته ==
| |
| | |
| ==منابع==
| |
| *[[پرونده:1100409.jpg|22px]] [[محمد اکبری کارمزدی|اکبری کارمزدی، محمد]]، [[سعد بن ابی وقاص (مقاله)|مقاله «سعد بن ابی وقاص»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵''']]
| |
| | |
| ==پانویس==
| |
| | |
| {{پانویس2}}
| |
| | |
| [[رده:سعد بن ابی وقاص]]
| |
| [[رده:مدخل]]
| |
