برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|
| (۱۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط
| | #تغییر_مسیر [[احمد بن حسن قزاز بصری]] |
| | موضوع مرتبط =
| |
| | عنوان مدخل = احمد بن حسن قزاز
| |
| | مداخل مرتبط =
| |
| | پرسش مرتبط =
| |
| }}
| |
| == آشنایی اجمالی ==
| |
| [[احمد بن الحسن القزاز]]<ref>ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۸، ش۱۸۶؛ رجال الطوسی، ص۴۰۸، ش۵۹۴۴ - ۲۵؛ الرجال (إبن داود)، ص۴۱۹، ش۲۴؛ ص۵۲۹؛ نقد الرجال، ج۱، ص۱۱۵، ش۲۱۴؛ جامع الرواة، ج۱، ص۴۶؛ طرائف المقال، ج۱، ص۲۲۳، ش۱۳۵۴؛ تنقیح المقال، ج۲، ص۵۵، ش۲۳۳؛ أعیان الشیعة، ج۲، ص۴۹۷؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۸۹، ش۸۵۱؛ معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۹۲، ش۵۱۰؛ تهذیب المقال، ج۴، ص۳۰۱؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۴۲۹، ش۳۳۵؛ الجامع فی الرجال، ج۱، ص۳۰.</ref> تنها در سند یک [[روایت]] [[تفسیر کنز الدقائق]]، به نقل از [[تفسیر]] [[علی بن ابراهیم قمی]] وارد شده است: {{متن حدیث|في تَفْسِيرُ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ ثَابِتٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ وَ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَزَّازِ جَمِيعاً عَنْ صَالِحِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ثَابِتِ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى الثَّعْلَبِيِّ وَ لَا أَرَانِي إِلَّا وَ قَدْ سَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ الْأَعْلَى عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِ أَنَّ عَلِيّاً{{ع}} قَرَأَ بِهِمُ الْوَاقِعَةَ وَ تَجْعَلُونَ شُكْرَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ إِنِّي قَدْ عَرَفْتُ أَنَّهُ سَيَقُولُ قَائِلٌ لِمَ قَرَأَ هَكَذَا قِرَاءَتَهَا إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} يَقْرَؤُهَا كَذَلِكَ وَ كَانُوا إِذَا مُطِرُوا قَالُوا مُطِرْنَا بِنَوْءِ كَذَا وَ كَذَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ وَ تَجْعَلُونَ شُكْرَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ}}<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۵۴، به نقل از: تفسیر القمی، ج۲، ص۳۴۹.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۱۷۱.</ref>
| |
| | |
| == شرح حال [[راوی]] ==
| |
| [[نجاشی]]، راوی مزبور را با عنوان «[[احمد بن حسن قزاز بصری]]»<ref>{{عربی|القزاز: بفتح القاف و الزاي المشددة و في آخرها زاي أخرى. هذه النسبة إلى بيع القز و عمله}}؛ الأنساب، ج۴، ص۴۹۱؛ رجال النجاشی، ص۷۸، ش۱۸۶.</ref> به صورت مستقل ذکر کرده و در بعضی طرق با عنوان «أحمد بن الحسن البصری» و «أبوجعفر أحمد بن الحسن بن علی البصری» از وی یاد کرده است<ref>رجال النجاشی، ص۷۳، ش۱۷۵، ۱۵۳، ش۴۰۴، ۱۶۶، ش۴۳۸، ۲۱۶، ش۵۶۳ و ۲۲۲، ش۵۸۱.</ref>.
| |
| | |
| ولی [[شیخ طوسی]] در [[الفهرست]]، عنوان مستقلی برای راوی قرار نداده است، بلکه در طریق خودش به عدهای از صاحبان کتاب، مانند «[[ثابت بن شریح]]» و «[[مفضل بن عمر]]»<ref>الفهرست (طوسی)، ص۱۰۶، ش۱۴۰ و ۴۷۲، ش۷۵۸.</ref> از او نام برده است. همچنین کتاب «زیاد بن أبی [[غیاث]]» را مانند [[نجاشی]] توسط همین [[راوی]] نقل کرده است، ولی با عنوان «أحمد بن الحسین القزاز البصری»، به جای «أحمد بن [[الحسن]]»<ref>الفهرست (طوسی)، ص۲۰۴، ش۳۰۵.</ref>؛ چنان که این تصحیف در [[رجال شیخ طوسی]] در باب {{عربی|من لم يرو عن واحد من الأئمة{{عم}}}} نیز اتفاق افتاده و نام راوی در آن «احمد بن الحسین البصری القزاز» ثبت شده است<ref>رجال الطوسی، ص۴۰۸، ش۵۹۴۴.</ref>.
| |
| بنابراین، نام صحیح و کامل راوی «[[أبوجعفر]]؛ [[احمد]] بن الحسن بن علی القزاز البصری» است.
| |
| نجاشی دربارهاش نوشته است:
| |
| {{عربی|أحمد بن الحسن القزاز البصري، له كتاب الصفة في مذهب الواقفة، أخبرنا أحمد بن عبدالواحد قال: حدثنا علي بن حبشي أبوالقاسم الكاتب، قال: حدثنا حميد بن زياد، قال: حدثنا أحمد بن الحسن به}}<ref>رجال النجاشی، ص۷۸، ش۱۸۶.</ref>.
| |
| [[شیخ طوسی]] در کتاب الرجال نوشته است: {{عربی|روى عنه حميد كتاب عاصم بن حميد و غيره. مات سنة ۲۶۱}}.
| |
| یادآوری میشود که شیخ طوسی در دو کتاب [[تهذیب الأحکام]] و الاستبصار روایتی را نقل کرده که در سند آن «احمد بن الحسن بن أبان، عن عبدالله بن [[جبلة]]» قرار گرفته است<ref>{{متن حدیث|فَمِنْهَا مَا رَوَاهُ- أَبُو غَالِبٍ الزُّرَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ عَلَاءٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا يَعْنِي أَبَا جَعْفَرٍ وَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{عم}} قَالَ: شَهْرُ رَمَضَانَ يُصِيبُهُ مَا يُصِيبُ الشُّهُورَ مِنَ النُّقْصَانِ فَإِذَا صُمْتَ تِسْعَةً وَ عِشْرِينَ يَوْماً ثُمَّ تَغَيَّمَتِ السَّمَاءُ فَأَتِمَ الْعِدَّةَ ثَلَاثِينَ}}؛ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۵۵، ح۴۲۹.</ref>.
| |
| از آنجا که احمد بن [[الحسن البصری]] (القزاز)، راوی هشت کتاب از کتب عبدالله بن جبلة در طریق نجاشی است<ref>ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref>، و همچنین روایتش از عبدالله بن جبلة در طریق نجاشی به [[عبدالله بن بکیر]] قرار گرفته<ref>{{عربی|... عن حميد عن أحمد بن الحسن البصري عن عبدالله بن جبلة عن عبدالله بن بكير به}}؛ رجال النجاشی، ص۲۲۲، ش۵۸۱.</ref>، و نیز شخص دیگری که هم نام با «احمد بن [[الحسن]]» باشد، از عبدالله بن [[جبلة]] [[روایت]] نکرده؛ لذا احتمال [[قوی]] داده میشود که مقصود از «احمد بن الحسن بن [[ابان]]» در روایت [[تهذیب الأحکام]]، «احمد بن [[الحسن البصری]] (القزاز)» باشد، و تصحیف در آن واقع شده است.
| |
| بنابراین، [[سخن]] برخی بزرگان<ref>ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۷۸، ش۴۸۵.</ref> مبنی بر این که «احمد بن الحسن بن ابان» در سند تهذیب الأحکام والاستبصار<ref>ر.ک: تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۵۵، ح۱؛ الإستبصار، ج۲، ص۶۲، ح۱.</ref>، [[مصحف]] «احمد بن الحسن، عن ابان» است - چنان که در کتب وافی و وسائل الشیعة<ref>ر.ک: الوافی، ج۱۱، ص۱۳۴، ح۱۰۵۵۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۲۶۱، ح۱۳۳۶۹.</ref>، بدین صورت آمده - قابل پذیرش نیست؛ زیرا در میان [[راویان]] «عبدالله بن جبلة»، فردی به نام «ابان» وجود ندارد، همان طور که فردی به نام «احمد بن الحسن»، غیر از «احمد بن الحسن القزاز البصری» از «عبدالله بن جبلة» روایت نکرده است؛ چنان که تتبع در اسناد آن را نشان میدهد.
| |
| استادان و [[شاگردان راوی]]
| |
| از جمله [[مشایخ حدیثی]] وی در [[اسناد روایات]] عبارتند از: [[صالح]] بن خالد [[أبوشعیب]] المحاملی<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ش۵۴؛ و....</ref>، «[[اسماعیل بن مهران]]، عبیس بن هشام و عبدالله بن جبلة»<ref>رجال النجاشی، ص۲۶ - ۲۷، ش۴۹، ۱۵۳، ش۴۰۴ و ۲۱۶، ش۵۶۳؛ الفهرست (طوسی)، ص۴۶، ش۳۲.</ref>؛ و از جمله [[شاگردان]] وی در اسناد روایات میتوان به [[محمد بن احمد]] بن ثابت<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۵۴.</ref> و [[حمید بن زیاد]]<ref>رجال الطوسی، ص۴۰۸، ش۵۹۴۴.</ref> اشاره کرد.
| |
| [[طبقه راوی]]
| |
| احمد بن الحسن القزاز، بدون واسطه روایتی از [[معصومین]]{{عم}}نقل نکرده است؛ از این رو، [[شیخ طوسی]] نام او را در باب {{عربی|من لم يرو عن واحد من الأئمة{{عم}}}} ذکر کرده است<ref>ر.ک: رجال الطوسی، ص۴۰۸، ش۵۹۴۴.</ref>.
| |
| [[تاریخ]] ولادت وی مشخص نیست، ولی تاریخ وفاتش به تصریح شیخ طوسی[[سال]] ۲۶۱ (ق)<ref>{{عربی|مات سنة إحدى و ستين و مائتين}}؛ رجال الطوسی، ص۴۰۸، ش۵۹۴۴.</ref> است و تاریخ [[وفات]] عبدالله بن [[جبلة]] که استاد وی است، [[سال]] ۲۱۹ (ق)<ref>ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref> است؛ در نتیجه میتوان استظهار کرد که وی [[زمان امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام عسکری]]{{عم}} را [[درک]] کرده است؛ حتی مقداری از ایام [[امامت]] [[حضرت]] ولی عصر{{ع}} را نیز درک کرده است؛ زیرا امام عسکری{{ع}} در سال ۲۶۰ (ق) به [[شهادت]] رسیده است.
| |
| و اما از جهت طبقه، در طبقه هفتم قرار دارد؛ زیرا [[حمید بن زیاد]] دهقان، که [[راوی]] کتاب وی است و از مشهورترین [[شاگردان]] ایشان به شمار میرود، در سال ۳۱۰ (ق) از [[دنیا]] رفته و از [[راویان]] طبقه هشتم است<ref>ر.ک: الموسوعة الرجالیة (طبقات رجال الکافی)، ج۴، ص۱۴۱.</ref>؛ چنان که «[[صالح]] بن خالد؛ [[أبوشعیب]] المحاملی» که از شاگردان اوست، از راویان طبقه ششم شمرده شده است<ref>ر.ک: الموسوعة الرجالیة (طبقات رجال الکافی)، ج۴، ص۱۸۲ و ۴۲۵.</ref>.
| |
| [[مذهب]] راوی
| |
| در [[کتب رجالی]] قدما، هیچ اشارهای به [[گرایش]] [[فکری]] وی نشده است، ولی [[ابن داود]] وی را از راویان [[واقفی]] به حساب آورده است<ref>ر.ک: الرجال (إبن داود)، ص۵۲۹.</ref>.
| |
| و اسماعیل پاشا [[بغدادی]]، ایشان را از راویان [[شیعی]] امامی قلمداد کرده و نوشته است: {{عربی|كتاب الصفة على مذهب الواقفة لأحمد بن حسن القزاز البصري الشيعي الإمامي}}<ref>إیضاح المکنون، ج۲، ص۳۰۹.</ref>.
| |
| چنان که «[[عمر]] کحاله» ایشان را شیعی معرفی کرده است: {{عربی|أحمد بن الحسن القزاز البصري، الشيعي. له كتاب الصفة على مذهب الواقفة}}<ref>معجم المؤلفین، ج۱، ص۱۶۹.</ref>.
| |
| از سوی دیگر، [[رجال نجاشی]] به راویان امامی اختصاص دارد، مگر در مواردی که به خلاف آن تصریح کند؛ از این رو، ذکر نام راوی در رجال نجاشی بدون آنکه به واقفی بودنش تصریح کند، مؤید «امامی» بودنش است.
| |
| البته با در نظر گرفتن چند امر، واقفی بودن ایشان تقویت میشود:
| |
| یکم: ایشان راوی هشت کتاب «عبدالله بن [[جبله]]» است؛ و عبدالله بن جبله هم واقفی است. [[نجاشی]] نوشته است: {{عربی|كان عبدالله واقفاً، و كان فقيهاً ثقة مشهوراً}}<ref>رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref>.
| |
| دوم: ایشان دارای کتابی با نام «کتاب الصفة فی مذهب الواقفة»<ref>رجال النجاشی، ص۷۸، ش۱۸۶.</ref> است؛ چنان که عبدالله بن [[جبله]] [[واقفی]] هم کتابی با همین نام دارد<ref>{{عربی|و له كتب منها... و كتاب الصفة في الغيبة على مذاهب الواقفة}}؛ رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref>.
| |
| سوم: [[راوی]] کتاب ایشان، [[حمید بن زیاد]] است که وی نیز واقفی است و احمد بن [[الحسن]] القزاز، به جز این کتاب (کتاب الصفة فی [[مذهب]] الواقفة)، کتاب دیگری ندارد.
| |
| بنابراین، «واقفی» بودن راوی تقویت میشود و به [[حقیقت]] نزدیکتر است؛ و شاید به همین جهت، [[علامه]] [[آقابزرگ تهرانی]]، این کتاب را در الذریعة إلی تصانیف الشیعة عنوان نکرده است.
| |
| و اما این که چرا [[نجاشی]]، نام ایشان را در کتاب خودش ذکر کرده، با این که موضوع کتابش فهرست کردن آثار [[علمی]] [[راویان]] امامی است، شاید بدان جهت باشد که نجاشی این کتاب را در رد واقفه دانسته، نه در [[تأیید]] واقفه؛ در حالی که نام کتاب ظهور دارد که در تأیید واقفه است و نه در رد آن. و مؤید این احتمال، تألیف کتابی با همین عنوان از عبدالله بن جبله واقفی است<ref>رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref>؛ علاوه بر این که اگر کتاب در رد [[واقفیه]] بود، هیچگاه حمید بن زیاد آن را نقل نمیکرد.
| |
| جایگاه [[حدیثی]] راوی
| |
| در کتب معروف رجالی، به [[وثاقت]] «احمد بن الحسن القزاز» تصریح نشده است، بلکه در بعضی از آنها به عنوان راوی [[ضعیف]] معرفی شده است؛ مانند [[رجال]] إبن [[داود]] که نام وی را در بخش دوم کتابش، که به راویان ضعیف و مجهول اختصاص دارد، ذکر کرده است<ref>الرجال (إبن داود)، ص۲۲۸، ش۲۴ و ۲۸۶، ش۸.</ref>.
| |
| اما تحقیق مطلب آن است که با توجه به امور ذیل میتوان «حسن حال» وی را تأیید و به روایتش [[اعتماد]] کرد:
| |
| یکم: نام راوی در [[سند روایت]] [[تفسیر]] [[علی بن ابراهیم قمی]] آمده<ref>تفسیر القمی، ج۲، ص۳۴۹.</ref> که به [[گواهی]] مؤلف، راویان آن، [[ثقه]] و افراد قابل اعتمادند<ref>تفسیر القمی، ج۱، ص۴. {{عربی|نحن ذاكرون و مخبرون بما ينتهي إلينا و رواه مشايخنا و ثقاتنا عن الذين فرض الله طاعتهم{{عم}}...}}؛ بنا بر این که مقصود از {{عربی|مشايخنا و ثقاتنا}} اعم از مشایخ مع الواسطه و یا بلاواسطه مؤلف باشد.</ref>.
| |
| دوم: گذشت که مراد از «احمد بن [[الحسن]] بن [[ابان]]» در [[سند روایت]] [[تهذیب الأحکام]] و کتاب جوابات [[أهل]] الموصل [[شیخ مفید]]، [[احمد]] بن الحسن القزاز است؛ و شیخ مفید درباره [[راویان]] واقع در [[اسناد روایات]] این کتاب نوشته است:
| |
| {{عربی|من الأعلام الرؤساء المأخوذ عنهم الحلال و الحرام، و الفتيا و الأحكام، الذين لا يطعن عليهم، و لا طريق إلى ذم واحد منهم، و هم أصحاب الأصول المدونة، و المصنفات المشهورة}}<ref>جوابات أهل الموصل، ص۲۵.</ref>.
| |
| سوم: [[روایت]] «[[حمید بن زیاد]]» که فردی [[ثقه]] بوده و از جهت نقل بسیاری از اصول (اصول أربعمائة)، کمنظیر است<ref>ر.ک: الفهرست (طوسی)، ص۱۵۵، ش۲۳۸.</ref>، از احمد بن الحسن القزاز<ref>ر.ک: الفهرست (طوسی)، ص۱۰۶، ش۱۴۰.</ref>.
| |
| [[شیخ طوسی]] در الفهرست درباره حمید بن زیاد نوشته است: {{عربی|ثقة، كثير التصانيف، روى الأصول أكثرها، له كتب كثيرة على عدد كتب الأصول}}<ref>رجال النجاشی، ص۷۸، ش۱۸۶.</ref>.
| |
| و در کتاب الرجال نوشته است: {{عربی|عالم جليل، واسع العلم، كثير التصانيف قد ذكرنا طرفاً من كتبه في الفهرست}}<ref>رجال الطوسی، ص۴۲۱، ش۶۰۸۱. </ref>.
| |
| [[ابوغالب زراری]] مینویسد: {{عربی|و سمعت من حميد بن زياد و أبي عبدالله بن ثابت، و أحمد بن رباح و هؤلاء من رجال الواقفة، إلا أنهم كانوا فقهاء ثقات في حديثهم كثيري الدراية}}<ref>الأصول الستة عشر، ص۳۶ - ۳۷.</ref>.
| |
| [[محقق زنجانی]] در کتاب الجامع فی الرجال، وقوع مکرر نام [[راوی]] در طرق [[نجاشی]] و شیخ طوسی را، [[نشانه]] [[اعتماد]] آن دو رجالی بزرگ به ایشان دانسته، و در نتیجه [[حکم]] به [[وثاقت]] وی را به عنوان حکم نزدیک به [[حق]] معرفی کرده است<ref>ر.ک: الجامع فی الرجال، ج۱، ص۳۰.</ref>.
| |
| | |
| .<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۱۷۱-۱۷۰.</ref>
| |
| | |
| ==جوستارهای وابسته ==
| |
| *[[حسن بن علی بن فضال]] (پدر)
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| # [[پرونده: IM009726.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|'''رجال تفسیری ج۲''']]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| [[رده:اعلام]]
| |
| [[رده:رجال تفسیری]]
| |
