مردم‌داری: تفاوت میان نسخه‌ها

بی‌شک، رعایت مجموعه‌ای از ارزش‌های اخلاقی متناسب با سطح [[انتظار]] و نیازهای [[اجتماعی]]، در بسط و تعمیق [[روابط انسانی]] و کاهش تعارض‌ها و اصطکاک‌ها و در نتیجه تقویت [[اعتماد]] عمومی و مطبوع‌سازی فضای تعامل جمعی بسیار موثر خواهد بود. توجه به این نکته مهم است که بسیاری از [[هدف‌ها]] و نیازهای [[دینی]] و [[دنیوی]]، تنها با کمک دیگران حاصل می‌گردند. [[علامه طباطبایی]] در توضیح [[ادب]] اجتماعی [[پیامبران الهی]] می‌نویسد: این بزرگواران پیرو [[تعلیم]] و [[تربیتی]] بودند که [[بهترین]] گفتار و زیباترین ادب را تلقین‌شان می‌کرد و از همین [[تعلیم الهی]] است [[دستوری]] که در [[آیه]] ۴۴ و ۴۵ [[سوره طه]] به [[موسی]] و [[هارون]] داده و فرمود: به سوی [[فرعون]] بروید که [[طغیان]] کرده است، اما به [[نرمی]] با او سخن بگویید؛ شاید متذکر شود یا [از [[خدا]]] بترسد. در آیه ۲۸ [[سوره اسراء]] به [[رسول]] گرامی‌اش {{صل}} نیز فرمود: و هرگاه از آنان [[[مستمندان]]] روی برتابی و انتظار [[رحمت]] پروردگارت را داشته باشی، با گفتار نرم و آمیخته با [[لطف]] با آنها سخن بگو<ref>[[سید محمد حسین طباطبایی|طباطبایی، سید محمد حسین]]، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۴۲۶.</ref>. شهید مطهری با استناد به [[روایات]] “تراحم و تعاطف”، بر [[دوستی]] و [[دشمنی]] با دیگران بر پایه دوستی و دشمنی ایشان با خدا و [[حقیقت]]، به عنوان یکی از آموزه‌های خدشه‌ناپذیر اسلام در تعامل‌های اجتماعی تأکید کرده است<ref>مرتضی مطهری، تکامل اجتماعی انسان به ضمیمه هدف زندگی، ص۱۵۶-۱۵۷.</ref>. علاوه بر توجه به [[انسانیت]] [[انسان]]، باید در محبت‌ورزی، [[رعایت مصلحت]] و خیر و [[سعادت]] فرد و بلکه [[مصلحت]] جمع و [[مصالح]] [[انسانی]] نیز در نظر گرفته شود<ref>مرتضی مطهری، تعلیم و تربیت در اسلام، ص۳۵۸-۳۶۰.</ref>.

[[مؤمنان]] علاوه بر رعایت تعامل‌های [[عاطفی]] و [[اخلاقی]] با عموم [[انسان‌ها]] (محور قبل)، در [[ارتباط]] با هم‌کیشان خود وظیفه‌ای سنگین‌تر و وثیق‌تر دارند. [[قرآن کریم]] برخورد ملاطفت‌آمیز [[پیامبر اکرم]] {{صل}} را از عوامل بسیار مهم جلب انسان‌ها به سمت [[ایمان]]، شیفتگی و شیدایی به [[ارزش‌های دینی]]، رهاشدن از تعلقات [[فرهنگ جاهلی]] و تعالی یابی در مسیر [[سلوک]] انسانی شمرده است. [[تفسیر نمونه]] در توضیح [[آیه]] ۱۵۹ [[سوره آل عمران]] می‌نویسد: “فظ” در لغت به معنای کسی است که سخنانش تند و [[خشن]] است و غلیظ القلب به کسی می‌گویند که سنگدل باشد و عملاً انعطاف و محبتی نشان ندهد؛ بنابراین، این دو کلمه گرچه هر دو به معنی [[خشونت]] است، اما یکی غالباً در مورد خشونت در سخن و دیگری در مورد خشونت در عمل به کار می‌رود و به این ترتیب [[خداوند]] به [[نرمش]] کامل [[پیامبر]] {{صل}} و انعطاف او در برابر افراد [[نادان]] و [[گنهکار]] اشاره می‌کند<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]] و دیگران، تفسیر نمونه، ج۳، ص۱۴۱.</ref>. توصیه نخست [[قرآن]] برای [[نفوذ]] در [[دل]] [[مردم]]- هر چند افراد [[گمراه]] - بهره‌گیری از [[روابط]] عاطفی مثبت و [[مهرورزی]] توأم با [[شفقت]] و [[خیرخواهی]] است. [[توسل]] به خشونت نیز اگر در مواردی [[ضرورت]] یابد، قطعاً بعد از این مرحله خواهد بود؛ از این‌رو، بهره‌گیری از این تکنیک‌های پلکانی در آگاهی‌بخشی، جذب، [[بیداری]]، [[تذکر]]، سوق دادن در مسیر درست، برحذر داشتن از عواقب [[اعمال]] و به طور کلی [[هدایت]] انسان‌ها در جهت نیل به سعادت مطلوب، تأثیری فوق‌العاده خواهد داشت. در برخی از منابع اخلاقی از این ویژگی تحت عنوان “رفق و مدارا” سخن رفته است<ref>ر. ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، ره توشه، ج۲، ص۲۷۸-۲۸۷.</ref>. “رفق” در لغت، به معنای “نرمی و لطافت”، در مقابل “شدت و خشونت” است<ref>خلیل فراهیدی، کتاب العین، ج۵، ص۱۴۹.</ref> و در همه موارد کاربرد آن، مفهوم نوعی “نرمی و سهل‌گیری” ملاحظه شده است. از آنجا که به طور معمول، [[میانه‌روی]] در انجام دادن [[کارها]]، سهولت انجام دادن آنها و [[نیکی]] و [[استحکام]] عمل را در پی دارد، واژه [[رفق]] به معنای “میانه‌روی”، “حسن انجام عمل” و “احکام عمل” نیز به کار رفته است<ref>فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۵، ص۱۶۹-۱۷۲.</ref>. گفتنی است حوزه [[مدارا]] و [[عفو]] بسی گسترده است. در مسائل شخصی، به ویژه در [[معاشرت]] و [[همزیستی]] [[اجتماعی]] که با [[حقوق]] دیگران در [[تقابل]] نیست، اصل بر [[تسامح]]، [[نرمش]]، مدارا و گذشت است؛ اما در امور مهم و حیاتی و موضوع‌های اجتماعی، [[عقل]] اقتضای دیگری دارد.<ref>[[سید حسین شرف‌الدین|شرف‌الدین، سید حسین]]، [[ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم (کتاب)|ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم]]، ص ۲۳۲.</ref>