|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط
| | #تغییر_مسیر [[شق القمر]] |
| | موضوع مرتبط =
| |
| | عنوان مدخل =
| |
| | مداخل مرتبط = [[انشقاق قمر در کلام اسلامی]]
| |
| | پرسش مرتبط =
| |
| }}
| |
| | |
| == مقدمه ==
| |
| انشقاق به معنای شکافته شدن است<ref>العین، تهذیب اللغة، معجم مقاییس اللغة والمفردات فی غریب القرآن.</ref> و [[قمر]] همان ماهِ کره [[زمین]] است. برای وقوع این حادثه به [[قرآن]]، [[روایات]] و [[اجماع]] [[استدلال]] شده است. که به سوره قمر، آیه ۱ در این مسئله به آن استناد شده است: {{متن قرآن|اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ}}<ref>«رستخیز بسی نزدیک شد و ماه از میان شکافت» سوره قمر، آیه ۱.</ref>. [[آیات]] بعد به ویژه آیه دوم متناسب با آیه اول و در [[سیاق]] آن است و اگر سخن از [[معجزه]] نباشد هیچ تناسبی با نسبت [[سحر]] به [[پیامبر]] در آیه دوم ندارد.
| |
| | |
| == پاسخ به شبهات ==
| |
| از [[حسن بصری]]، [[عطاء]] و [[بلخی]] به عنوان [[مخالفان]] دلالت آیه بر وقوع [[شق القمر]] یاد شده است که گفتهاند انشقاق قمر در [[آینده]] اتفاق خواهد افتاد<ref>مجمع البیان، ج۹، ص۲۸۲.</ref>. حسن بصری گفته است که پس از نفخه ثانیه، قمر مُنشق خواهد شد<ref>النکت والعیون، ج۵، ص۴۰۹.</ref>. [[نظّام]]<ref>تأویل مختلف الحدیث، ص۲۱ـ ۲۰، الفصول المختارة، ص۲۰۸.</ref> و برخی دیگر<ref>تفسیر المراغی، ج۹، ص۷۶، تفسیر الکاشف، ج۷، ص۱۸۹ و تفسیر المنتخب ذیل آیه مربوط.</ref> منکر وقوع شقّ القمر شدهاند.
| |
| | |
| در پاسخ گفته شده است: [[قیامت]] روزی است که [[حقایق]] در آن ظاهر میشود و برای [[انکار]] یا سحر شمردن آن مجالی نخواهد بود<ref>مجمع البیان، ج۹، ص۲۸۲، المواهب اللدنیّة، ج۲، ص۵۲۱، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۹، ص۵۵.</ref>. علاوه بر این، ظاهر [[آیه]] بر وقوع انشقاق در گذشته دلالت دارد؛ چراکه با فعل ماضی انشقَّ بیان شده است.
| |
| | |
| [[مخالفان]] در [[نقد]] آن گفتهاند: حوادثی که در [[آینده]] قطعاً اتفاق میافتد، در [[قرآن کریم]] با واژگان ماضی تعبیر میشود <ref>تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان، ج۶، ص۲۱۷.</ref>. پاسخ این است که استفاده از واژه دالّ بر گذشته در حادثه مربوط به آینده، مَجاز است و مجاز دانستن [[کلام]] هنگامی جایز است که به صورت [[قطعی]] بدانیم حادثه مربوط به آینده است.
| |
| | |
| [[استدلال]] دیگر مخالفان این است که {{متن قرآن|وَانْشَقَّ الْقَمَرُ}} بعد از {{متن قرآن|اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ}} آمده که بر وقوع انشقاق در [[قیامت]] دلالت دارد<ref>تفسیر الکاشف، ج۷، ص۱۸۹ـ ۱۹۰.</ref>. پیش فرض استدلال این است که قیامت نزدیک نشده، در حالی که اقتربت، [[مبالغه]] در [[قرب]] را میرساند<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۴۴۳، المحرر الوجیز، ج۵، ص۲۱۱، مجمع البیان، ج۹، ص۲۸۱، شرح الشفاء، ج۱، ص۵۸۴، تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان، ج۶، ص۲۱۷، نظم الدرر فی تناسب الآیات والسور ذیل آیه مربوط، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۹، ص۵۵.</ref>.
| |
| نزدیکی [[زیاد]] قیامت، در [[روایات]] نیز تصریح شده است، مفهوم برخی از آنها این است که [[زمان]] عالم طولانی است و باقی مانده [[روزگار]] نسبت به آنچه گذشته کم است<ref>صحیح بخاری، ج۴، ص۱۸۸۱، ح۴۶۵۲ و ج۵، ص۲۳۸۴، صحیح مسلم، ج۲، ص۵۹۲ و ج۱۸، ص۴۷۷، الجعفریات، ص۲۱۲، الأمالی للمفید، ص۱۸۷، الأمالی للطوسی، ص۳۳۷، و نیز تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر) ج۷، ص۴۳۷ ۴۳۵.</ref>. از سوی دیگر اگر تمام [[عمر]] [[دنیا]] را با [[زمان]] [[آخرت]] مقایسه کنیم، عمر دنیا لحظه [[واحدی]] بیش نیست<ref>الأمثل فی تفسیر کتاب اللّه المنزل، ج۱۷، ص۲۹۰.</ref>.
| |
| | |
| [[استدلال]] دیگر [[مخالفان]] این است که اگر انشقاق قمر واقع میشد، [[شرق]] و [[غرب]] عالم باید آن را میدیدند و [[علما]] و [[مورخان]] آن را ثبت میکردند<ref>تفسیر المراغی، ج۲۷، ص۷۷، تفسیر الکاشف، ج۷، ص۱۸۹ـ ۱۹۰، و نیز الذخیرة إلی علم الکلام، ص۴۰۸، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۴۴۳، مجمع البیان، ج۹، ص۲۸۲، شرح الشفاء، ج۱، ص۵۸۷ـ ۵۸۸.</ref>.
| |
| | |
| در پاسخ گفته شده است: با توجه به [[اختلاف]] افق، مدت کوتاه شقّ القمر، وضعیت هوا، وضعیت متفاوت اشخاص در آن شب و...، اینکه همه آن را دیده باشند [[انتظار]] بیجایی است<ref>الذخیرة إلی علم الکلام، ص۴۰۸، الاقتصاد الهادی إلی الرشاد، ص۱۸۲، تفسیر کبیر، ج۲۹، ص۲۸، المنقذ من التقلید، ج۱، ص۴۹۵، البدایة والنهایة، ج۶، ص۸۰، المواهب اللدنیّة، ج۲، ص۵۲۶ـ ۵۲۷، شرح الشفاء، ج۱، ص۵۸۷ـ ۵۸۸، حجة اللّه علی العالمین، ص۳۹۷، الأمثل فی تفسیر کتاب اللّه المنزل، ج۱۷، ص۲۹۸ـ ۲۹۹.</ref>.
| |
| | |
| با توجه به استدلال مخالفان، فقط میتوان قائل به استبعاد آن شد نه محال بودن آن، در حالی که مخالفان قاطعانه آن را رد میکنند<ref>روح المعانی، ج۲۷، ص۷۶.</ref>.
| |
| | |
| اگر در [[قرآن کریم]] آیهای درباره [[شق القمر]] وجود نداشت، [[اخبار]] و روایاتی که در کتب [[شیعه]] و [[اهل سنت]] آمدهاند با توجه به کثرتشان و صحیح بودن سند برخی از آنها به [[تنهایی]] بر وقوع شق القمر دلالت میکنند<ref>کمال الدین ج۲، ص۵۰۹ ـ۵۰۷ و نیز. الاحتجاج، ج۲، ص۴۷۱ـ ۴۷۳؛ الإرشاد، ج۲، ص۳۸۵؛ الأمالی للطوسی، ص۳۴۱؛ الجامع الصحیح المختصر، ج۳، ص۱۴۰۴، رقم ۳۶۵۵؛ الجامع الصحیح المختصر، ج۳، ص۱۳۳۱، رقم ۳۴۳۸؛ صحیح مسلم، ج۴، ص۲۱۵۹، رقم ۲۸۰۲؛ مسند أحمد بن حنبل، ج۳، ص۲۰۷، رقم ۱۳۱۷ ۷؛ الجامع الصحیح المختصر، ج۴، ص۱۸۴۳، رقم ۴۵۸۵؛ صحیح مسلم، ج۴، ص۲۱۵۹، رقم ۴۸ـ ۲۸۰۳؛ جامع البیان عن تأویل القرآن، ج۲۷، ص۵۱.</ref>.
| |
| | |
| مکان وقوع [[معجزه]] در برخی [[روایات]]، [[مکه مکرمه]] معرفی شده<ref>سنن ترمذی، ج۵، ص۳۹۷، ح۳۲۸۶، الأمالی للطوسی، ص۳۴۱، مسند احمد بن حنبل، ج۳، ص۱۶۵، رقم ۱۲۷۱۱.</ref>، گرچه روایتی از ابن مسعود میگوید همراه با [[پیامبر]]{{صل}} در [[منی]] بودیم و [[قمر]] منشق شد<ref>الجامع الصحیح المختصر، ج۳، ص۱۴۰۴، رقم ۳۶۵۵، سنن ترمذی، ج۵، ص۳۹۷، رقم ۳۲۸۵.</ref>، [[آیات]] اول [[سوره قمر]] نیز مکی است<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۳۴۰، کشاف، ج۴، ص۴۳۰، کشف الاسرار، ج۹، ص۳۸۶، نهج البیان عن کشف معانی القرآن، ج۵، ص۱۰۹، الدر المنثور، ج۶، ص۱۳۲.</ref>.
| |
| | |
| بعضی [[روایات]] که به [[زمان]] حادثه اشاره دارند، آن را [[قبل از هجرت]] معرفی کردهاند<ref>جامع البیان، ج۲۷، ص۵۱.</ref>، زمانهای دقیق تری هم وجود دارد: پنج سال قبل از هجرت<ref>شرح الهمزیة لابن حجر به نقل از حجة اللّه علی العالمین، ص۳۹۸.</ref>، اوّل [[مبعث]] [[پیامبر]]{{صل}}<ref>إعلام الوری، ص۲۸.</ref>، [[شب]] چهاردهم ذی [[الحجة]]<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۳۴۱.</ref>، آخر شب چهاردهم<ref>طبق نسخه ای از روض الجنان و روح الجنان، ج۱۸، ص۲۱۳.</ref>، پس از نیمه شب<ref>الخرائج والجرائح، ج۱، ص۱۴۲.</ref>.
| |
| | |
| درخواست انشقاق قمر نیز توسط [[مشرکان]]، [[اصحاب عقبه]]<ref>تفسیر القمی، ج۲، ص۳۴۱.</ref>، [[دانشمندان یهود]]<ref>دلائل النبوة، ج۱، ص۲۴۵، ح ۲۰۵.</ref>، [[حمزة بن عبدالمطلب]]، [[عموی پیامبر]]{{صل}}<ref>النکت والعیون تفسیر الماوردی، ج۵، ص۴۰۹.</ref> و ابوجهل و یک [[یهودی]]<ref>تفسیر منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، ج۹، ص۹۳ و ۹۴.</ref> دانسته شده است.
| |
| | |
| از سند روایات تعبیر به [[تواتر]] شده است<ref>احکام القرآن، ج۵، ص۲۹۸، تقریب المعارف، ص۱۱۰، الاقتصاد الهادی إلی طریق الرشاد، ص۱۸۱، المنقذ من التقلید، ج۱، ص۴۹۲، تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر)، ج۴، ص۲۶۱، شرح المواقف، ج۷، ص۲۵۶، السیرة الحلبیة، ج۱، ص۴۹۳، فی ظلال القرآن، ج۶، ص۳۴۲۵، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، ج۲۶ و ۲۷، ص۱۲۱، الأمثل فی تفسیر کتاب اللّه المنزل، ج۱۷، ص۲۹۳.</ref>. بر وقوع انشقاق قمر ادعای [[اجماع]] شده است<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۴۴۳.</ref>.<ref>[[جواد باقری حاجیآبادی|باقری حاجیآبادی، جواد]]، [[انشقاق قمر (مقاله)|مقاله «انشقاق قمر»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی]]، ج۱، ص۵۲۳-۵۳۱.</ref>
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| # [[پرونده:440259451.jpg|22px]] [[جواد باقری حاجیآبادی|باقری حاجیآبادی، جواد]]، [[انشقاق قمر (مقاله)|مقاله «انشقاق قمر»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه کلام اسلامی ج۱''']]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| [[رده:انشقاق قمر]]
| |
| [[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]
| |
