آثار امام باقر: تفاوت میان نسخه‌ها

نمایش تاریخچه به صورت تعاملی

دیداریویکی‌متن

نسخهٔ کنونی تا ‏۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۳۱

تغییرمسیر به:

میراث امام باقر

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{مدخل مرتبط
+#تغییر_مسیر [[میراث امام باقر]]
-| موضوع مرتبط = امام باقر
-| عنوان مدخل  =
-| مداخل مرتبط =
-| پرسش مرتبط  =
-}}
-==مقدمه==
-[[پیامبر اکرم]] از قبل خبر داده بود که نواده آن [[حضرت محمد بن علی بن الحسین]] در آینده‌ای نزدیک [[دل]] دریای [[دانش]] را خواهد شکافت و [[علم]] و دانش از سرچشمه او فوران خواهد نمود.
-همه هم‌عصران [[امام باقر]]{{ع}} نیز به این مسأله [[شهادت]] دادند. خصوصیتی که آنچنان برای همگان جلب‌توجّه کرد که [[مورّخان]] [[نسل]] بعد از نسل آن را نقل نمودند.
-امّا بهترین دلیل بر صحّت آنچه این مورّخان در طول قرن‌ها و نسل‌ها به آن شهادت داده‌اند و خود دلیلی از [[دلایل]] [[نبوّت]] جدّ بزرگوارش [[رسول خدا]]{{صل}} می‌باشد، همان [[میراث]] علم و دانش و کلمات گهرباری است که آن [[بزرگوار]] برای ما به‌جا گذاشته است.
-برهه زمانی که امام باقر{{ع}} در آن می‌زیسته زمانه‌ای بوده که بیشترین نیاز را به [[قیام]] آن حضرت در راه [[استوار]] کردن بنیان‌های تمدّن [[اسلامی]] و تقویت [[امّت]] [[مسلمان]] با [[معارف]] [[ناب]] اسلامی داشته است تا امّت [[توانایی]] ایستادن در برابر امواج [[فرهنگی]] که به‌واسطه [[فتوحات]] انجام‌شده و گشودگی فرهنگی که از رابطه [[امّت اسلامی]] با امّت‌های دیگری که در [[مملکت اسلامی]] بزرگ آن [[روزگار]] وارد می‌شدند به سمت او می‌آمد و چندی نمانده بود تا [[حیات]] اسلامی امّت را از هم متلاشی سازد، داشته باشند.
-از همین‌جاست که می‌توانیم بگوییم [[رسالت]] [[ائمّه]] بعد از [[امام حسین]]{{ع}} دارای دو خصوصیت اصلی بوده که در مقاوم‌سازی [[معرفتی]] و فرهنگی امّت مسلمان عموما و [[شیعیان]] خصوصا خلاصه می‌گردید.
-اگر به [[میراث فرهنگی]] که [[ائمّه اطهار]]{{عم}} از نیمه دوّم [[قرن]] اوّل [[هجری]] تا اوائل قرن سوّم هجری برای [[امّت اسلام]] به یادگار گذاشتند دقّت کنیم، [[عظمت]] این میراث بزرگ، منحصربه‌فرد بودن آن و برتری‌اش نسبت به میراثی که در نزد جمیع [[فرق اسلامی]] وجود دارد بر ما آشکار می‌شود؛ چراکه [[میراث علمی اهل بیت]]{{عم}} دربرگیرنده همه عرصه‌های [[شناخت]] و [[معرفت]] بوده، از نظر منبع و مصدر دارای [[سلامت]] کامل و از نظر مضمون و محتوا بسیار سنجیده و حساب‌شده است. این [[میراث]] به صورتی روشن و آشکار با منابع [[معرفت]] ربّانی که در [[کتاب خدا]] و [[سنّت]] [[رسول خدا]]{{صل}} نمود پیدا می‌کند، ارتباطی تنگاتنگ دارد.
-اگرچه در این مجموعه بنای ما بر اختصار می‌باشد و نمی‌توانیم همه [[میراث فرهنگی]] [[امام باقر]]{{ع}} را در اینجا منعکس نماییم، امّا لازم است تا قدری از آن را در اینجا بیاوریم تا [[میزان]] غنای [[فرهنگی]] و [[معرفتی]] این میراث آشکار گردد.
-ما در این کتاب نمونه‌هایی در عرصه‌های مختلف [[دانش]] و معرفت [[اسلامی]] و البتّه به مقدار اقتضای صفحاتی از این جلد مجموعه که مخصوص به امام باقر{{ع}} می‌باشد [[انتخاب]] نموده‌ایم و از [[خداوند متعال]] [[طلب]] [[توفیق]] می‌نماییم.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۷ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۷، ص ۳۱۷.</ref>.
-==میراث [[تفسیری]] امام محمد باقر{{ع}}‌==
-[[شک]] نیست که [[قرآن کریم]] اوّلین منبع [[تشریع اسلامی]] و مهمترین منبع [[فرهنگ اسلامی]] است که به [[امّت اسلام]] و [[رسالت الهی]] [[هویت]] بخشیده و [[امّت]] را به سمت [[کمال انسانی]] رهنمون می‌گردد.
-امام باقر{{ع}} همچون سایر [[اهل بیت]]{{عم}} اهمیت ویژه‌ای به [[تلاوت]]، [[حفظ]] و [[تفسیر قرآن]] و [[حفاظت]] از آن در برابر دست‌اندازی‌های [[متجاوزان]] و ادّعاهای [[دروغین]] [[دروغگویان]] می‌داده‌اند. جلسات تفسیر قرآن آن حضرت به دلیل فعّالیت معرفتی و [[جهاد علمی]] که در خود امام باقر{{ع}} وجود داشت زمینه پرباری بود که هویت خاصّ امّت اسلام را به آنها عرضه می‌داشت. از همین جا بود که امام باقر{{ع}} قسمتی از وقت خود را در شبانه‌روز به [[تفسیر]] اختصاص داده و در آن [[ساعت]] به همه زمینه‌های آن می‌پرداخت. [[دانشمندان]] زیادی از علمای تفسیر باوجود همه اختلاف‌نظر و گرایشاتی که داشتند به نزد آن حضرت آمده و چیزهای زیادی از آن حضرت آموخته‌اند<ref>باقر شریف القرشى، حیاة الامام المحمّد الباقر، ج۱، ص۱۷۴.</ref>.
-بنابراین امام باقر{{ع}} از درخشانترین [[مفسّران]] قرآن کریم در [[جهان اسلام]] می‌باشد.
-امام باقر{{ع}} در تفسیر قرآن راهی [[علمی]] و مخصوص به خود داشت که با [[اهداف رسالت]] و اصول آن سازگاری داشته و برهم‌زننده بساط [[اهل رأی]]، [[استحسان]]، [[تأویل]] و [[ظنّ]] و [[گمان]] بود. به‌عنوان مثال می‌توان به برخورد اعتراض‌آمیز آن حضرت با [[قتاده]] اشاره کرد که به او فرمودند: به من خبر رسیده است که تو [[قرآن]] را [[تفسیر]] می‌کنی!. قتاده عرض کرد: آری.
-[[امام]]{{ع}} این کار او را صحیح ندانسته و به او گفتند: ای قتاده، اگر تو قرآن را از پیش خود تفسیر می‌کنی، بدان‌که هلاک شدی و دیگران را نیز به [[هلاکت]] انداخته‌ای. و اگر قرآن را از کلمات و یافته‌های [[عقلی]] دیگر [[مردمان]] که مانند تو هستند تفسیر می‌کنی بدان‌که هلاک شدی و دیگران را به هلاکت انداخته‌ای. ای قتاده، وای بر تو. تنها کسانی قرآن را می‌شناسند که از جانب [[خداوند]] مخاطب قرآن بوده‌اند<ref>البیان فى تفسیر القرآن، ص۲۶۷.</ref>.
-[[امام باقر]]{{ع}} [[معرفت]] و [[شناخت قرآن]] را منحصر در [[اهل بیت]]{{عم}} می‌دانسته‌اند؛ چراکه آنان‌اند که می‌توانند [[محکمات]] قرآن را از [[متشابهات]] و [[ناسخ]] آن را از [[منسوخ]] تشخیص دهند، و چنین [[علمی]] در نزد هیچ‌کس غیر از اهل بیت{{عم}} وجود ندارد. به همین دلیل است که از همان بزرگواران [[روایت]] شده است که فرموده‌اند: «هیچ چیزی به اندازه [[تفسیر قرآن]] از [[عقل]] مردمان دور نیست.
-چراکه یک [[آیه]] که [[کلامی]] متّصل است اوّل آن درباره یک مسأله و آخر آن درباره مسأله دیگر، و این [[کلام]] متّصل به چند وجه برگشت داده می‌شود»<ref>فرائد الاصول، ص۲۸.</ref>.
-البتّه عمل کردن به ظاهر [[قرآن کریم]] به‌عنوان [[تفسیر به رأی]] که از آن [[نهی]] شده است به [[حساب]] نمی‌آید.
-امام باقر{{ع}} کتابی در تفسیر قرآن نوشته است که [[محمد بن اسحاق]] ندیم در کتاب خود الفهرست، آنجا که کتاب‌های تألیف‌شده در تفسیر قرآن را برمی‌شمارد، از آن نام برده است. [[ابن ندیم]] می‌نویسد: «کتاب [[باقر]]، محمّد بن علی بن الحسین که این کتاب را [[ابو الجارود زیاد بن منذر]] [[رئیس]] [[فرقه]] [[جارودیه]] از او روایت نموده است». [[سید حسن صدر]] گوید: این [[کتاب تفسیر]] را ابو الجارود در ایامی که هنوز بر [[اعتقادات]] حقّه پابرجا بود از گروهی از [[راستگویان]] [[شیعه]] که در میان آنها می‌توان به «[[ابو بصیر]] [[یحیی بن قاسم اسدی]]» اشاره نمود نقل کرده است، همچنین این [[کتاب تفسیر]] را [[علی بن ابراهیم بن هاشم قمی]] در کتاب تفسیر خود از طریق ابو بصیر نیز نقل نموده است‌<ref>تأسیس الشّیعه لعلوم الاسلام، ص۳۳۷؛ شیخ طوسى، الفهرست، ص۹۸؛ این تفسیر را سید شاکر قرباغى تحریر کرده، امّا آن را منتشر نکرده است.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۷ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۷، ص ۳۱۹.</ref>.
-==نمونه‌هایی از [[تفسیر]] [[امام باقر]]{{ع}}‌==
-# امام باقر{{ع}} [[هدایت]] را در [[آیه]] [[شریف]] [[قرآن]]: {{متن قرآن|وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى}}<ref>«و به راستی من آمرزنده آن کسم که توبه کند و ایمان آورد و کاری شایسته کند سپس به راه آید» سوره طه، آیه ۸۲.</ref> به [[ولایت]] [[ائمّه]] [[اهل بیت]] تفسیر نموده است. آنجا که می‌فرماید: به [[خدا]] [[سوگند]] اگر مردی تمام عمر خود را در بین [[رکن و مقام]] به [[عبادت]] بگذارد امّا ولایت ما را با خود به [[قیامت]] نیاورد، [[خداوند]] او را به رو به [[آتش]] [[جهنّم]] درمی‌افکند<ref>مجمع البیان، ج۷، ص۲۳، چاپ بیروت.</ref>.
-#آن حضرت [[کلام]] [[خداوند متعال]] را که می‌فرماید: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ}}<ref>«ای پیامبر! آنچه را از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است برسان» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> این‌گونه تفسیر نموده است که: خداوند به [[پیامبر]] خود [[وحی]] فرستاد تا علی{{ع}} را به [[خلافت]] پس از خود برگزیند و [[نصب]] نماید. [[پیامبر اکرم]] [[بیم]] آن داشت که این مسأله بر گروهی از یارانش گران آید. اینجا بود که خداوند این آیه را برای [[دلداری]] دادن و تشجیع [[پیغمبر]] بر این عمل و [[قیام]] به [[دستور الهی]] نازل نمود<ref>مجمع البیان، ج۴، ص۲۲۳.</ref>.
-#آن حضرت در تفسیر قول خداوند متعال: {{متن قرآن|تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا}}<ref>«فرشتگان و روح (الامین) در آن، با اذن پروردگارشان برای هر کاری فرود می‌آیند» سوره قدر، آیه ۴.</ref> فرموده است: [[ملائکه]] و نویسندگان به [[آسمان]] [[دنیا]] می‌آیند و آنچه را که در طول این سال بر [[بندگان خدا]] می‌گذرد می‌نویسند. امّا هر چه در آنجا می‌نویسند موقوف بر [[مشیت الهی]] می‌نمایند. پس [[خداوند متعال]] آنچه را که بخواهد مقدّم می‌دارد و آنچه را که بخواهد به تأخیر می‌اندازد، و آنچه را که بخواهد ثابت می‌کند و امّ الکتاب در نزد اوست‌<ref>دعائم الاسلام، ج۱، ص۳۳۴.</ref>.
-# و در [[تفسیر]] قول خداوند متعال: {{متن قرآن|فَكُبْكِبُوا فِيهَا هُمْ وَالْغَاوُونَ}}<ref>«و آنان و گمرهان را سرنگون در آن (دوزخ) می‌افکنند» سوره شعراء، آیه ۹۴.</ref> فرموده است: این [[آیه]] درباره قومی نازل شده است که به زبان [[اقرار]] به [[عدالت]] کسی نمودند، امّا در عمل با او [[مخالفت]] کرده و به دیگری گرویدند<ref>اصول کافى، ج۱، ص۴۷.</ref>.
-# و در تفسیر قول خداوند متعال: {{متن قرآن|فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید» سوره انبیاء، آیه ۷.</ref> [[محمد بن مسلم]] [[روایت]] می‌کند که: به [[امام باقر]]{{ع}} عرض کردم: کسانی در نزد ما هستند که [[گمان]] می‌کنند مراد آیه [از [[اهل ذکر]] و دانائی‌] [[یهود]] و [[نصاری]] می‌باشد. امام باقر{{ع}} فرمودند: اگر این‌چنین باشد، آنها شما را به [[دین]] خود خواهند خواند! سپس [[امام]]{{ع}} اشاره به سینه خود نموده و فرمود: {{متن حدیث|نَحْنُ أَهْلُ الذِّكْرِ وَ نَحْنُ الْمَسْئُولُونَ}}؛ ما [[اهل ذکر]]، و آن کسانی هستیم که باید از آنان سؤال شود<ref>اصول کافى، ج۱، ص۲۱۱.</ref>.
-# و در تفسیر [[کلام]] خداوند متعال: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}}<ref>«روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم» سوره اسراء، آیه ۷۱.</ref> [[جابر بن یزید جعفی]] از امام باقر{{ع}} روایت می‌کند که فرمود: هنگامی که این آیه نازل شد، [[مسلمانان]] به [[پیامبر]] اکرم‌ عرضه داشتند: ای [[رسول خدا]]، آیا تو امام همه [[مردم]] نیستی؟ [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در پاسخ فرمودند: من [[فرستاده خدا]] به سمت همه مردم هستم، امّا پس از من پیشوایانی از [[اهل بیت]] من برای مردم خواهند آمد که در میان مردم به‌پا خواهند خواست، امّا مردم آنها را [[تکذیب]] نموده و [[پیشوایان]] [[کفر]] و ظلال و طرفداران آنها بر آنان [[ستم]] روا خواهند داشت. پس هرکس به [[ولایت]] آنان درآمده، از آنان [[پیروی]] کند و آنها را [[تصدیق]] نماید، او از من است و با من است و به‌زودی مرا [[ملاقات]] خواهد کرد. امّا [[آگاه]] باشید که هرکس به آنها ستم روا دارد و آنان را [[تکذیب]] نماید از من نیست و با من نخواهد بود و من از وی بیزارم‌<ref>اصول کافى، ج۱، ص۲۱۵.</ref>.
-#از [[امام باقر]]{{ع}} در رابطه با [[تفسیر]] این [[آیه]] [[قرآن مجید]]: {{متن قرآن|ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ}}<ref>«سپس این کتاب را به کسانی از بندگان خویش که برگزیده‌ایم به میراث دادیم و برخی از آنان، ستمکاره با خویشند و برخی میانه‌رو و برخی با اذن خداوند در کارهای نیک پیشتازند» سوره فاطر، آیه ۳۲.</ref> سؤال شد. آن حضرت پاسخ دادند: «مراد از آنان که در [[کارهای نیک]] به [[فرمان خدا]] پیشگامند یا «[[سابق بالخیرات]]» [[امام]]، مراد از میانه‌رو یا «مقتصد» کسی است که امام را بشناسد، و مراد از کسی که به نفس خود ستم می‌کند، کسی است که امام را نمی‌شناسد<ref>اصول کافى، ج۱، ص۲۱۴.</ref>.
-#از [[حضرت باقر]]{{ع}} از معنای کلمه {{متن قرآن|مُتَوَسِّمِينَ}} در [[کلام]] [[خداوند متعال]]: {{متن قرآن|إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ}}<ref>«همانا در این (داستان) برای نشانه‌شناسان نشانه‌هاست» سوره حجر، آیه ۷۵.</ref> سؤال شد. آن حضرت پاسخ دادند: [[امیر المؤمنین]] [[حضرت علی بن ابی طالب]]{{ع}} فرمود: [[پیامبر اکرم]] سرسلسله این گروه بوده و من پس از او و ائمّه‌ای که از [[نسل]] من هستند همه جزو گروه هوشیاران یا {{متن قرآن|مُتَوَسِّمِينَ}} می‌باشند<ref>اصول کافى، ج۱، ص۲۱۹.</ref>.
-#در تفسیر کلام خداوند متعال: {{متن قرآن|وَأَنْ لَوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْنَاهُمْ مَاءً غَدَقًا}}<ref>«و اینکه (به من وحی شده است) اگر بر راه (حقّ) پایداری ورزند آنان را از آبی (و رفاهی) فراوان سیراب می‌کنیم» سوره جن، آیه ۱۶.</ref> فرموده است: یعنی اگر [[مردم]] بر [[ولایت علی بن ابی طالب]] [[امیر المؤمنین]]{{ع}} و فرزندانش که [[اوصیا]] او هستند [[پایداری]] ورزند و [[طاعت]] آنها را در امر و نهی‌شان قبول نمایند، دل‌هایشان را از آب زلال [[ایمان]] [[سیراب]] می‌کنیم، و امّا کلمه «طریقه» در این [[آیه]] به‌معنای ایمان به [[ولایت حضرت علی]]{{ع}} و [[امامان]] پس از او می‌باشد<ref>اصول کافى، ج۱، ص۲۲۰.</ref>.
-#در رابطه با آیه [[شریف]]: {{متن قرآن|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}<ref>«بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس» سوره رعد، آیه ۴۳.</ref>، [[یزید بن معاویه]] از [[امام باقر]]{{ع}} سؤال کرد که مراد از [[کلام]] [[خداوند متعال]]: {{متن قرآن|وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} (و آن‌کس که نزد او [[علم کتاب]] است) چیست؟ [[امام]]{{ع}} پاسخ دادند: {{متن حدیث|إِيَّانَا عَنَى وَ عَلِيٌّ أَوَّلُنَا وَ أَفْضَلُنَا وَ خَيْرُنَا بَعْدَ النَّبِيِّ}}؛ منظور آیه شریف ما هستیم و علی اوّلین ما و [[برترین]] ما بعد از [[پیامبر]]{{صل}} می‌باشد<ref>اصول کافى، ج۱، ص۲۲۹؛ مجمع البیان، ج۶، ص۳۰۱، که در آن از امام باقر{{ع}} روایت نقل شده که این آیه در رابطه با اهل بیت{{عم}} نازل شده است.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۷ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۷، ص ۳۲۱.</ref>.
-==[[میراث]] [[حدیثی]] امام باقر{{ع}}‌==
-[[حدیث شریف]] [[نبوی]] دوّمین منبع از منابع [[تشریع اسلامی]] بعد از [[قرآن کریم]] می‌باشد، و اهمیت زیاد و نقش بزرگی در پایه‌ریزی بنای مستحکم [[فرهنگ]] [[امّت اسلام]] به صورت عام و ساختن بنای [[استوار]] [[فقهی]] و [[تشریع]] عملی برای [[حیات انسانی]] به شکل خاصّ دارد.
-البتّه مصیبتی در [[جهان اسلام]] پیش‌آمد و آن [[تحریف]]، [[تزویر]]، [[جعل]] و [[ضایع‌ کردن]] [[احادیث نبوی]] در طول برهه‌ای از [[زمان]] بود که خلفای آن زمان، تدوین و [[نوشتن]] و بلکه گفتن احادیث نبوی را ممنوع نموده بودند و این امر باعث شد تا [[اهل بیت]]{{عم}} [[همّت]] بیشتری در نشر [[سنّت]] [[رسول خدا]] و [[تبلیغ]] آن به کار بندند.
-امام باقر{{ع}} به شکلی خاصّ [[حدیث]] [[رسول اکرم]]{{صل}} را مورد اعتنا و اهمیت قرار داده بود، تا جایی که [[جابر بن یزید جعفی]] هفتاد هزار [[حدیث]] از آن حضرت از [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} نقل نموده است‌<ref>اصول کافى، ج۱، ص۱۴۰، ر.ک: مقدّمه صحیح مسلم.</ref>، همچنان‌که [[ابان بن تغلب]] و سایر شاگردان آن حضرت مجموعه بسیار بزرگی از این [[میراث]] عظیم را از آن حضرت [[روایت]] نموده‌اند.
-[[امام باقر]]{{ع}} تنها به [[نقل حدیث]] و انتشار آن اکتفا نکرده، بلکه [[اصحاب]] خود را به [[همّت]] گماشتن در [[فهم حدیث]] و آشنایی پیدا کردن با معانی آن فرا می‌خوانده‌اند، تا آنجا که مقیاس و معیار [[فضیلت]] [[راوی]] را این دانسته‌اند که چه اندازه حدیث را می‌فهمد و به معانی و [[اسرار]] آن [[آگاهی]] پیدا می‌نماید.
-یزید رزّاز از پدرش از [[امام صادق]]{{ع}} از پدرش امام باقر{{ع}} روایتی نقل کرده که آن حضرت فرمودند:
-مراتب [[شیعیان]] ما را به [[میزان]] روایت کردن آنها از [[احادیث اهل بیت]] و [[معرفت]] آنها به آن [[احادیث]] بشناسید، و معرفت همان [[شناخت]] روایت و [[درایة الحدیث]] است و با [[درایت]] و [[فهم]] روایت است که [[مؤمن]] به بالاترین [[درجات ایمان]] می‌رسد<ref>استاد باقر شریف القرشى، حیاة الامام محمّد باقر{{ع}}، ص۱۴۰- ۱۴۱، به نقل از ناسخ التّواریخ، ج۲، ص۲۱۹.</ref>.
-ما نیز در بخش‌های گذشته نمونه‌هایی از روایاتی که امام باقر{{ع}} از جدّ [[بزرگوار]] خود [[حضرت رسول اکرم]]{{صل}} نقل فرموده‌اند عرضه داشته‌ایم و برای یادآوری [[مجدّد]] می‌توانید به همان بحث‌ها مراجعه کنید<ref>خصال، ص۴.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۷ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۷، ص ۳۲۴.</ref>.
-== منابع ==
-{{منابع}}
-# [[پرونده:151921.jpg|22px]] [[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۷ (کتاب)|'''پیشوایان هدایت ج۷''']]
-{{پایان منابع}}
-== پانویس ==
-{{پانویس}}
-[[رده:امام باقر]]