ضرر در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

۲۱٬۴۴۳ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۵ ژوئن ۲۰۲۵
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
 
خط ۱۲۴: خط ۱۲۴:
===[[بهتان]] به دیگران===
===[[بهتان]] به دیگران===
[[قرآن]] کسانی را [[نکوهیده]] است که با [[تهمت زدن]] به بى‌گناهان، آنان را می‌آزارند:{{متن قرآن|وَٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَـٰتِ بِغَيْرِ مَا ٱكْتَسَبُوا۟ فَقَدِ ٱحْتَمَلُوا۟ بُهْتَـٰنًۭا وَإِثْمًۭا مُّبِينًۭا}}<ref>«و آنان که مردان و زنان مؤمن را بی‌آنکه کاری (ناپسند) کرده باشند آزار می‌کنند بی‌گمان بار بهتان و گناهی آشکار را بر دوش دارند» سوره احزاب، آیه ۵۸.</ref> براساس [[شأن]] نزولی، پیش از [[نزول]] [[حکم]] [[حجاب]]، برخی [[تبهکاران]] [[کنیزکان]] را تعقیب کرده، آنان را می‌آزردند که [[آیه]] یادشده آنان را از این کار باز داشت<ref>اسباب النزول، ص۳۷۷.</ref>. به گفته برخی، هرچند بهتان زنندگان در پی ضرر زدن به حیثیت دیگری هستند، درحقیقت به خودشان ضرر می‌زنند<ref>تأویلات اهل السنه، ج ۴، ص۲۶۹؛ تفسیر نسفی، ج ۲، ص۵۳.</ref>، چنان‌که در [[داستان افک]]، برخی در پی آسیب رساندن به حیثیت [[پیامبر]] و [[خانواده]] او بودند؛ لیکن [[خدا]] با فرو فرستادن آیه ۱۱ [[سوره نور]] نقشه آنان را آشکار ساخت و در نتیجه کارشان به [[زیان]] خود آنان تمام شد<ref>نک: تفسیر ابن کثیر، ج ۶، ص۱۶؛ التفسیر لکتاب الله المنیر، ج ۶، ص۹۷؛ الاساس فی التفسیر، ج ۷، ص۳۷۰۹.</ref>. آنان اگر بخواهند از پیامدهای [[گناه]] خود در [[امان]] بمانند، باید زیان‌های وارد شده بر متهم را جبران کنند<ref>نک: انوار العرفان، ج ۹، ص۲۰۱.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۹.</ref>
[[قرآن]] کسانی را [[نکوهیده]] است که با [[تهمت زدن]] به بى‌گناهان، آنان را می‌آزارند:{{متن قرآن|وَٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَـٰتِ بِغَيْرِ مَا ٱكْتَسَبُوا۟ فَقَدِ ٱحْتَمَلُوا۟ بُهْتَـٰنًۭا وَإِثْمًۭا مُّبِينًۭا}}<ref>«و آنان که مردان و زنان مؤمن را بی‌آنکه کاری (ناپسند) کرده باشند آزار می‌کنند بی‌گمان بار بهتان و گناهی آشکار را بر دوش دارند» سوره احزاب، آیه ۵۸.</ref> براساس [[شأن]] نزولی، پیش از [[نزول]] [[حکم]] [[حجاب]]، برخی [[تبهکاران]] [[کنیزکان]] را تعقیب کرده، آنان را می‌آزردند که [[آیه]] یادشده آنان را از این کار باز داشت<ref>اسباب النزول، ص۳۷۷.</ref>. به گفته برخی، هرچند بهتان زنندگان در پی ضرر زدن به حیثیت دیگری هستند، درحقیقت به خودشان ضرر می‌زنند<ref>تأویلات اهل السنه، ج ۴، ص۲۶۹؛ تفسیر نسفی، ج ۲، ص۵۳.</ref>، چنان‌که در [[داستان افک]]، برخی در پی آسیب رساندن به حیثیت [[پیامبر]] و [[خانواده]] او بودند؛ لیکن [[خدا]] با فرو فرستادن آیه ۱۱ [[سوره نور]] نقشه آنان را آشکار ساخت و در نتیجه کارشان به [[زیان]] خود آنان تمام شد<ref>نک: تفسیر ابن کثیر، ج ۶، ص۱۶؛ التفسیر لکتاب الله المنیر، ج ۶، ص۹۷؛ الاساس فی التفسیر، ج ۷، ص۳۷۰۹.</ref>. آنان اگر بخواهند از پیامدهای [[گناه]] خود در [[امان]] بمانند، باید زیان‌های وارد شده بر متهم را جبران کنند<ref>نک: انوار العرفان، ج ۹، ص۲۰۱.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۹.</ref>
==اغراض و اهداف ضرر==
کار فاعل مختار [[بی‌هدف]] نیست. براین اساس، ضررهایی که به [[انسان‌ها]] می‌رسند یا از روی دشمنی‌اند یا برای [[آزمون]]:
===[[دشمنی]]===
ضرر برخاسته از دشمنی از سوی غیر خداست و [[هدف]] از آن [[جلب منفعت]] یا [[دفع ضرر]] است، چنان‌که [[شیطان]] برای فرونشاندن [[عطش]] حسادتش می‌کوشد [[مؤمنان]] را [[غمگین]] کند، گرچه [[کوشش]] او بی‌فایده است:{{متن قرآن|إِنَّمَا ٱلنَّجْوَىٰ مِنَ ٱلشَّيْطَـٰنِ لِيَحْزُنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَلَيْسَ بِضَآرِّهِمْ شَيْـًٔا إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ}}<ref>«رازگویی، تنها کار شیطان است تا مؤمنان را اندوهگین کند اما هیچ زیانی به آنان نمی‌رساند مگر به اذن خداوند و مؤمنان باید بر خداوند توکّل کنند» سوره مجادله، آیه ۱۰.</ref>. [[جنگ]] [[مسلمانان]] با کسانی که با آنان سرجنگ دارند نیز در این راستا توجیه‌پذیر است:{{متن قرآن|وَقَـٰتِلُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَكُمْ... * وَٱقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُم مِّنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ... * وَقَـٰتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌۭ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ لِلَّهِ}}<ref>سوره بقره، آیه ۱۹۰-۱۹۱ و ۱۹۳.</ref>. [[جهاد در راه خدا]] گرچه آسیب‌هایی درپی دارد، چون ضرر مهم‌تری را دفع می‌کند یا نفعی بیش از نفع نجنگیدن را جلب می‌کند، [[مجاهدان]] به جنگ اقدام می‌کنند: {{متن قرآن|وَلَا تَهِنُوا۟ وَلَا تَحْزَنُوا۟ وَأَنتُمُ ٱلْأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ * إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌۭ فَقَدْ مَسَّ ٱلْقَوْمَ قَرْحٌۭ مِّثْلُهُۥ...}}<ref>«و سستی نورزید و اندوهگین مباشید که اگر مؤمن باشید شما برترید * اگر زخمی به شما (در احد) برسد زخمی همانند آن به آن گروه رسیده است، و ما این روزگاران را میان مردم (دست به دست) می‌گردانیم و تا مؤمنان را خداوند معلوم بدارد و از (میان) شما گواهانی بگیرد و خداوند ستمگران را دوست نمی‌دارد» سوره عمران، آیه ۱۳۹-۱۴۰.</ref>. براین اساس، ضررهایی که منشأ [[الهی]] ندارند، به سبب نیازی است که ضررزننده در خود [[احساس]] می‌کند.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۹.</ref>
===[[امتحان]]===
ضرری را که [[خدا]] به [[بندگان]] خود وارد می‌کند نه برخاسته از نیاز است نه از سر [[دشمنی]] او با [[انسان]]؛ زیرا خدای متعالی [[بی‌نیاز]] مطلق است و دشمنی او با [[بنده]] بی‌معناست<ref>{{متن قرآن|وَرَبُّكَ ٱلْغَنِىُّ ذُو ٱلرَّحْمَةِ إِن يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنۢ بَعْدِكُم مَّا يَشَآءُ كَمَآ أَنشَأَكُم مِّن ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ ءَاخَرِينَ}}«و پروردگار تو بی‌نیاز دارای بخشایش است؛ اگر بخواهد شما را باز می‌برد و آنچه را بخواهد پس از شما جانشین می‌گرداند به همان‌گونه که شما را از نسل گروه دیگری پدید آورد» سوره انعام، آیه ۱۳۳.</ref>، ازاین رو ضررها و کاستی‌هایی که با [[اذن خدا]] بر انسان وارد می‌شوند، دارای [[حکمت]] و مؤثر در [[تکامل]] انسان‌اند. [[قرآن]] [[صبر]] کنندگان <ref>{{متن قرآن|لَّيْسَ ٱلْبِرَّ أَن تُوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ ٱلْمَشْرِقِ وَٱلْمَغْرِبِ وَلَـٰكِنَّ ٱلْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلْكِتَـٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ وَءَاتَى ٱلْمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ ذَوِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينَ وَٱبْنَ ٱلسَّبِيلِ وَٱلسَّآئِلِينَ وَفِى ٱلرِّقَابِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَى ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَـٰهَدُوا۟ وَٱلصَّـٰبِرِينَ فِى ٱلْبَأْسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَحِينَ ٱلْبَأْسِ أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُوا۟ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُتَّقُونَ}}«نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد و دارایی را با دوست داشتنش به نزدیکان و یتیمان و بیچارگان و به راه‌ماندگان و کمک‌خواهان و در راه (آزادی) بردگان ببخشد و نماز برپا دارد و زکات پردازد و (نیکی از آن) آنان (است) که چون پیمان بندند وفا کنند؛ و به ویژه شکیبایان در سختی و رنج و در هنگامه کارزار، آنها راستگویند و آنانند که به راستی پرهیزگارند» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref> و [[انفاق]] کنندگان<ref>{{متن قرآن|ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ فِى ٱلسَّرَّآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَٱلْكَـٰظِمِينَ ٱلْغَيْظَ وَٱلْعَافِينَ عَنِ ٱلنَّاسِ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ}}«همان کسان که در شادی و رنج می‌بخشند و فروخورندگان خشم و در گذرندگان از مردم‌اند؛ و خداوند نیکوکاران را دوست می‌دارد» سوره عمران، آیه ۱۳۴.</ref> در [[سختی‌ها]] را از [[متقیان]] و محسنان شمرده و از [[آزمودن]] [[آدمیان]] با ضرر و [[سختی]]سخن گفته:{{متن قرآن|أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا۟ ٱلْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ ٱلَّذِينَ خَلَوْا۟ مِن قَبْلِكُم مَّسَّتْهُمُ ٱلْبَأْسَآءُ وَٱلضَّرَّآءُ...}}<ref>«آیا گمان می‌کنید به بهشت در خواهید آمد با آنکه هنوز داستان کسانی که پیش از شما (در) گذشتند بر سر شما نیامده است؟ به آنان سختی و رنج رسید و لرزانده شدند تا جایی که پیامبر و مؤمنان همراه وی می‌گفتند: یاری خداوند کی در می‌رسد؟ آگاه باشید که یاری خداوند نز» سوره بقره، آیه ۲۱۴.</ref> تا [[انسان‌ها]] [[بیدار]] شده و به [[فطرت]] خود بازگردند و به نیاز خود پی ببرند و در پیشگاه [[خدا]] [[تضرع]] کنند:{{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَآ إِلَىٰٓ أُمَمٍۢ مِّن قَبْلِكَ فَأَخَذْنَـٰهُم بِٱلْبَأْسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ}}<ref>«و به یقین برای امّت‌هایی که پیش از تو بودند (پیامبرانی) فرستادیم و آنان را به سختی و رنج دچار کردیم باشد که (به درگاه خدا) لابه کنند» سوره انعام، آیه ۴۲.</ref> و این [[سنت الهی]] در همه [[امت‌ها]] جاری بوده است:{{متن قرآن|وَمَآ أَرْسَلْنَا فِى قَرْيَةٍۢ مِّن نَّبِىٍّ إِلَّآ أَخَذْنَآ أَهْلَهَا بِٱلْبَأْسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ}}<ref>«و ما در هیچ دیاری پیامبری نفرستادیم مگر آنکه مردمش را به سختی و رنج دچار کردیم باشد که (به درگاه خدا) لابه کنند» سوره اعراف، آیه ۹۴.</ref>. برخی امت‌ها به رغم گرفتار شدن به انواع [[سختی‌ها]] و ضررها [[بیدار]] نشده و همچنان بر شیوه ناصواب خود پای می‌فشارند<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ أَخَذْنَآ ءَالَ فِرْعَوْنَ بِٱلسِّنِينَ وَنَقْصٍۢ مِّنَ ٱلثَّمَرَٰتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ * فَإِذَا جَآءَتْهُمُ ٱلْحَسَنَةُ قَالُوا۟ لَنَا هَـٰذِهِۦ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَطَّيَّرُوا۟ بِمُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُۥٓ أَلَآ إِنَّمَا طَـٰٓئِرُهُمْ عِندَ ٱللَّهِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}}«و ما فرعونیان را به خشکسالی‌ها و کاستی فرآورده‌ها دچار کردیم باشد که در یاد گیرند * پس، هرگاه نیکی به آنان روی می‌آورد می‌گفتند این از آن ماست و اگر بلایی به ایشان می‌رسید به موسی و همراهان وی فال بد می‌زدند؛ آگاه باشید که فالشان نزد خداوند است اما بیشتر آنها نمی‌دانند» سوره اعراف، آیه ۱۳۰-۱۳۱.</ref>. برخی [[هدف]] از ضرر رساندن [[خداوند]] به [[بنده]] را [[هدایت]] او دانسته و با نگاهی کلی به [[آیات]] ۶۶ - ۷۳ [[سوره مؤمنون]] بر این باورند که چون در این آیات از بهانه‌هاى گوناگون [[منکران حق]] براى سرپیچى از [[دعوت پیامبر]] [[اکرم]] سخن به میان آمده، خداوند برای [[اتمام حجت]] و بیدار کردن آنان از [[خواب غفلت]]، آنها را مشمول [[نعمت]] خود مى‌سازد و گاه آنها را دچار حوادث [[درد]]ناک می‌کند، تا چنانچه از راه اعطای رحمت‌و نعمت بیدار نشدند، از طریق [[ابتلا]] به ضرر و [[رنج]] [[آگاه]] شوند<ref>نمونه، ج ‌۱۴، ص۲۸۶-۲۸۷.</ref>. [[خدا]] کسانی را که نه با [[رحمت الهی]] [[بیدار]] می‌شوند و نه با [[ابتلا]] به [[عذاب]]، [[نکوهش]] کرده و [[قوم یونس]] را الگوی چنین کسانی می‌داند. قوم یونس در آستانه [[نزول عذاب]]، [[توبه]] کردند و [[ایمان]] آوردند و از [[سود]] ایمان بهره‌مند شدند و [[زیان]] [[بی‌ایمانی]] دامنشان را نگرفت<ref>{{متن قرآن|فَلَوْلَا كَانَتْ قَرْيَةٌ ءَامَنَتْ فَنَفَعَهَآ إِيمَـٰنُهَآ إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّآ ءَامَنُوا۟ كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ ٱلْخِزْىِ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَمَتَّعْنَـٰهُمْ إِلَىٰ حِينٍۢ}}«پس چرا (مردم) هیچ شهری بر آن نبودند که (به هنگام) ایمان آورند تا ایمانشان آنان را سودمند افتد جز قوم یونس که چون (به هنگام) ایمان آوردند عذاب خواری را در زندگانی این جهان از آنان برداشتیم و تا روزگاری آنان را (از زندگی) بهره‌مند ساختیم» سوره یونس، آیه ۹۸.</ref>، از این رو اگر [[انسان]] با این شیوه‌ها از [[خواب غفلت]] [[بیدار]] شود و توبه کند، ضرر از او زدوده و خود و اهلش از [[رحمت الهی]] بهره‌مند خواهند شد:{{متن قرآن|فَٱسْتَجَبْنَا لَهُۥ فَكَشَفْنَا مَا بِهِۦ مِن ضُرٍّۢ وَءَاتَيْنَـٰهُ أَهْلَهُۥ وَمِثْلَهُم مَّعَهُمْ رَحْمَةًۭ مِّنْ عِندِنَا وَذِكْرَىٰ لِلْعَـٰبِدِينَ}}<ref>«پس، او را پاسخ گفتیم و گزندی که با وی بود از او زدودیم و خانواده‌اش را و با آنها همگون آنان را بدو باز بخشیدیم که بخشایشی از نزد ما و یادکردی برای پرستندگان بود» سوره انبیا، آیه ۸۴.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۱۰.</ref>
==مصونیت در برابر ضرر==
[[ضرر]] [[آخرتی]] از مهم‌ترین ضررهایی است که دامنگیر [[آدمی]] می‌شود، از این رو [[قرآن]] به نگهداری خود و [[خانواده]] در برابر آسیب‌های یادشده [[فرمان]] داده است:{{متن قرآن|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًۭا وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلْحِجَارَةُ...}}<ref>«ای مؤمنان! خود و خانواده خویش را از آتشی بازدارید که هیزم آن آدمیان و سنگ‌هاست؛ فرشتگان درشتخوی سختگیری بر آن نگاهبانند که از آنچه خداوند به آنان فرمان دهد سر نمی‌پیچند و آنچه فرمان یابند بجای می‌آورند» سوره تحریم، آیه ۶.</ref>. [[مفسران]] برای مصونیت از آسیب در [[قیامت]]، راهکارهایی را بیان کرده‌اند؛ مانند انجام [[طاعات]] و [[عبادات]] و فرمان به آنها<ref>تفسیر [[عبد الرزاق]]، ج ۳، ص۳۰۳؛ [[تفسیر]] التستری، ص۱۷۱.</ref>. [[نهی]] از [[معاصی]] [[الهی]]<ref>التبیان، ج ۱۰، ص۵۰؛ زاد المسیر، ج ۴، ص۳۱۰.</ref>، [[وصیت]] به [[تقوای الهی]]<ref>جامع البیان، ج ۲۸، ص۱۰۷؛‌ تفسیر ابن کثیر، ج ۸، ص۱۸۸.</ref>، [[فرمان]] به [[یاد خدا]]<ref>جامع البیان، ج ۲۸، ص۱۰۷؛ الدر المنثور، ج ۶، ص۲۴۴.</ref> و فراگیری و [[آموزش دادن]] [[دانش]] [[دین]]<ref>معانی القرآن، ج۳، ص۱۶۸؛ غریب القرآن، ص۴۰۵؛ جامع البیان، ج ۲۸، ص۱۰۶.</ref>. [[امیرمؤمنان علی]] مراد [[آیه]] را [[آموزش]] خیر دانسته که عام است و همه موارد یادشده را دربرمی‌گیرد<ref>تفسیر عبد الرزاق، ج ۳، ص۳۰۳.</ref>. [[قرآن]]، [[کافران]] و [[اهل کتاب]] را از ضرررسانی به [[پیامبر]]:{{متن قرآن|إِن تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَن يَضُرُّوكَ شَيْـًۭٔا}}<ref>سوره مائده، آیه ۴۲.</ref> و [[مؤمنان]] [[ناتوان]] دانسته و [[ضرر]] کافران و اهل کتاب به مؤمنان را ناچیز می‌داند:{{متن قرآن|لَن يَضُرُّوكُمْ إِلَّآ أَذًۭى وَإِن يُقَـٰتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ ٱلْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا يُنصَرُونَ}}<ref>«هرگز جز آزاری (اندک) زیانی به شما نمی‌رسانند و اگر با شما به جنگ برخیزند پشت به شما خواهند کرد سپس یاری نخواهند شد» سوره عمران، آیه ۱۱۱.</ref>؛ بدین معنا که آزارهای اهل کتاب زبانی و در حد ایجاد [[شبهه]] است و چنانچه بخواهند پا را فراتر نهاده و مؤمنان را با [[جنگ]] بیازارند، ناچارند در [[جنگی]] بدون [[پیروزی]] و نافرجام [[عقب‌نشینی]] کنند<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۸۱۳؛ من وحی القرآن، ج ۶، ص۲۲۴؛ ارشاد الاذهان، ص۶۹.</ref>. در عین حال قرآن با روش‌هایی می‌کوشد سطح [[مقاومت]] مؤمنان را بالا برده و از پیامدهای روانی ضرر [[مشرکان]] و [[منافقان]] و آسیب‌هایشان بکاهد<ref>نک: تفسیر بیضاوی، ج ۲، ص۳۹؛ اطیب البیان، ج ۳، ص۳۶۶.</ref>:{{متن قرآن|وَلَا تَهِنُوا۟ وَلَا تَحْزَنُوا۟ وَأَنتُمُ ٱلْأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ}}<ref> «و سستی نورزید و اندوهگین مباشید که اگر مؤمن باشید شما برترید» سوره عمران، آیه ۱۳۹.</ref>، چنان‌که مؤمنان را از [[سستی]] کردن و [[اندوهگین]] شدن بر اثر آسیب‌های [[نبرد احد]] برحذر داشت<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۸۴۳-۸۴۴؛ روح البیان، ج ۲، ص۹۹.</ref> و با [[دلداری]] دادن به آنان در برابر آسیب‌دیدگی<ref>تفسیر بیضاوی، ج ۲، ص۳۹؛ البحر المدید، ج ۱، ص۴۱۲.</ref>، آن را آزمونی [[الهی]] و [[پاک]] کننده [[مؤمنان]] از ناراستی‌ها دانست:{{متن قرآن|إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌۭ فَقَدْ مَسَّ ٱلْقَوْمَ قَرْحٌۭ مِّثْلُهُ... * وَلِيُمَحِّصَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَيَمْحَقَ ٱلْكَـٰفِرِينَ}}<ref>«اگر زخمی به شما (در احد) برسد زخمی همانند آن به آن گروه رسیده است، و ما این روزگاران را میان مردم (دست به دست) می‌گردانیم و تا مؤمنان را خداوند معلوم بدارد و از (میان) شما گواهانی بگیرد و خداوند ستمگران را دوست نمی‌دارد * و تا خداوند مؤمنان را بپالاید و کافران را از میان بردارد» سوره عمران، آیه ۱۴۰-۱۴۱.</ref>. [[قرآن]] همچنین از [[شادمانی]] [[منافقان]] از ضررهایی خبر داده که به [[مؤمنان]] می‌رسند و [[صبر]] و [[پرهیزگاری]] مؤمنان را موجب مصونیت آنان از [[کید]] و [[مکر]] منافقان دانسته است:{{متن قرآن|وَإِن تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌۭ يَفْرَحُوا۟ بِهَا وَإِن تَصْبِرُوا۟ وَتَتَّقُوا۟ لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْـًٔا}}<ref>سوره عمران، آیه ۱۲۰.</ref>؛ نیز بیان کرده که [[گمراهی]] [[گمراهان]]، به [[هدایت‌یافتگان]] آسیب نمی‌رساند:{{متن قرآن|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ عَلَيْكُمْ أَنفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا ٱهْتَدَيْتُمْ...}}<ref>«ای مؤمنان! خویش را دریابید! چون رهیاب شده باشید آن کس که گمراه است به شما زیان نمی‌رساند؛ همگان بازگشتتان به سوی خداوند است آنگاه شما را از آنچه می‌کرده‌اید آگاه می‌گرداند» سوره مائده، آیه ۱۰۵.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۱۱.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
۸۰٬۲۸۹

ویرایش