|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط
| | #تغییر_مسیر [[خارجة بن حصن فزاری]] |
| | موضوع مرتبط = صحابه
| |
| | عنوان مدخل = خارجة بن حصن
| |
| | مداخل مرتبط = [[خارجة بن حصن در تاریخ اسلامی]]
| |
| | پرسش مرتبط =
| |
| }}
| |
| == آشنایی اجمالی ==
| |
| او فرزند [[حصن بن حذیفة بن بدر]] از [[بنوفزاره]]<ref>ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۲۵۶.</ref> از [[قبیله غطفان]]<ref>ابن ماکولا، الاکمال، ج۵، ص۳۹.</ref> از [[مضر]]<ref>ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۰۳؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۲، ص۱۶۷.</ref> است. نام پدرش را بیشتر «حصن» گفتهاند<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۸۹؛ ابن أثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۱۰۷.</ref>، اما در بعضی منابع<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۵ و بنگرید: ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۵۶۳.</ref> به «حُصَین» [[تصحیف]] شده است. در بعضی از منابع<ref>سمعانی، الانساب، ج۴، ص۳۸۰؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۲۷، ص۴۰۳.</ref> نیز [[عیینة بن حصن]]، [[برادر]] خارجه<ref>ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۸، ص۵۳۹؛ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۶، ص۳۹۷.</ref> به [[اشتباه]] پدر او شناسانده شده است.
| |
| | |
| موطن بنوفزاره میان نجد<ref>واقدی، المغازی، ج۲، ص۸۰۳.</ref> و جناب در شرق [[خیبر]] و وادیالقری<ref>ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۱۶۴.</ref> بود. خارجه از بزرگان [[قبیله]] خود بود و در [[جاهلیت]] در برخی [[جنگها]] از جمله جنگ بنیفزاره با [[بنیتمیم]] در [[یوم کفافه]] به عنوان [[فرمانده]]<ref>ابو الفرج اصفهانی، الأغانی، ج۳، ص۲۷۲.</ref> و [[نبرد]] [[جزع]] ظلال، با تیرههای «[[بنیتیم]»]، «[[بنیعدی]]» و «[[بنی ثور اطحل]]» از قبیله «[[بنیعبدمناة]]»<ref>و نه از تیرههای قریش، بنگرید: ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۱۶؛ ابوعبیده، ص۵۹۶.</ref> شرکت داشت. [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۹۰.</ref> به نقل از [[مرزبانی]] (م۳۸۴) گوید: او در نبرد عوارض - میان [[فزاره]] و طی - حاضر بود و اشعاری در [[برتری]] قبیلهاش بر [[قبیله طی]] خواند و از طرف مقابل [[زیدالخیل طائی]] با اشعاری او را پاسخ داد. با توجه به شرکت دسته جمعی بنوفزاره در [[نبرد احزاب]]<ref>واقدی، المغازی، ج۲، ص۴۴۳؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۳، ص۲۲۶.</ref>، دور از [[ذهن]] نیست که خارجه نیز در صفوف [[مشرکان]] بوده باشد.
| |
| | |
| مستند [[اسلام]] او [[حدیثی]] است که [[ابن سعد]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۲۶.</ref> و [[بیهقی]]<ref>بیهقی، دلائل النبوه، ج۶، ص۱۴۳.</ref> از [[ابو وجزه سعدی]]<ref>یزید بن عبید متوفای سال ۱۳۰، ابن حبان، کتاب الثقات، ج۵، ص۵۳۵.</ref> درباره [[وفد]] فزاره [[روایت]] کردهاند که بنوفزاره در [[سال نهم هجرت]]، پس از [[جنگ تبوک]] نمایندگانی نزد [[پیامبر]]{{صل}} فرستادند و میان آنان، [[خارجة بن حصن]] نیز حضور داشته است. آنان پس از [[اسلام آوردن]] از قحطی و خشکسالی سرزمینشان به محضر پیامبر{{صل}} [[شکایت]] کرده، از حضرت درخواست [[دعا]] کردند. پیامبر{{صل}} درخواستشان را قبول و برای [[بارش باران]] [[دعا]] کرد؛ پس از دعای حضرت، [[آسمان]] شروع به بارش کرد و تا شش [[روز]] از شدت بارش، آسمان دیده نشد! پس از آن، حضرت دعا کرد که به جای [[مدینه]] [[باران]] به اطراف آن ببارد. [[روایت]] بیهقی این قسمت را اضافه دارد: یکی از آنان پس از درخواست دعا گفت: «{{عربی|یشفع ربک الیک}}؛ [[خداوند]] به خاطر تو ما را مورد [[شفاعت]] قرار میدهد». پیامبر{{صل}} [[جواب]] داد: «{{عربی|ویلک، أنا شفعت فمن ذا الذی یَشْفَع ربنا الیه}}؛ وای بر تو، اگر من شفاعت کنم، پس چه کسی را خداوند [[شفاعت]] میکند!»<ref>بیهقی، دلائل النبوه، ج۶، ص۱۴۳.</ref> و از او<ref>شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۶، ص۳۹۴.</ref> این روایت افزون بر اینکه [[مقام]] [[تواضع]] پیامبر را نشان میدهد، [[اثبات]] کننده شفاعت نیز هست؛ لذا [[سیوطی]]<ref>سیوطی، الدر المنثور، ج۱، ص۳۲۴.</ref> آن را در [[تفسیر]] [[آیه]] {{متن قرآن|مَن ذَا ٱلَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذْنِهِۦ}}<ref>«خداوند است که هیچ خدایی جز آن زنده پایدار نیست که او را چرت و خواب فرا نمیگیرد، همه آنچه در آسمانها و زمین است از آن اوست، کیست که جز به اذن وی نزد او شفاعت آورد؛ به آشکار و پنهان آنان داناست و آنان بر چیزی از دانش وی جز آنچه او بخواهد چیرگی ندارند؛ اریکه او گستره آسمانها و زمین است و نگاهداشت آنها بر وی دشوار نیست و او فرازمند سترگ است» سوره بقره، آیه 255.</ref> آورده است.
| |
| | |
| [[حدیثی]] شبیه این روایت بدون اشاره به رویداد وفود و تصریح به نام شخص خاصی، در [[کتابهای حدیثی]] به نقل از [[انس بن مالک]] روایت شده است؛ به این صورت که در روز جمعهای یک [[اعرابی]] از [[خشکسالی]]<ref>با الفاظی شبیه روایت ابو وجزه.</ref> به محضر [[رسول خدا]]{{صل}} شکایت کرد و به [[برکت]] [[دعای پیامبر]]{{صل}} از آن [[جمعه]] تا جمعه بعد باران بارید<ref>احمد بن حنبل، مسند، ج۳، ص۱۹۴؛ بخاری، صحیح، ج۲، ص۱۶؛ نسائی، سنن، ج۳، ص۱۵۵؛ و شبیه آن: راوندی، معمر بن مثنی، ایام العرب قبل الاسلام، ج۱، ص۵۸.</ref>. [[ابن حجر]] در فتح [[الباری]]<ref>ابن حجر، فتح الباری، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در شرح این [[حدیث]] احتمال داده که شخص درخواست کننده [[دعا]] خارجه باشد؛ زیرا او بزرگ [[نمایندگان]] فزاره بوده و به همین دلیل به نام او از میان آن نمایندگان تصریح شده است. [[ابن حجر]] در کتاب دیگرش<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۵۶۳.</ref> با اینکه تصریح به مرسل بودن [[روایت]] ابو وجزه کرده و از [[مرزبانی]] هم [[مخضرم]] بودن خارجه را نقل میکند<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۹۰.</ref>، ولی نام او را در قسم اول کتابش آورده<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۸۹.</ref> که بیانگر قبول [[صحابی]] بودن اوست. به خصوص که [[طبری]]<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۲۲.</ref> و [[ابن حبان]]<ref>ابن حبان، کتاب الثقات، ج۲، ص۱۲۲.</ref> هم به حضور خارجه در وفد فزاره تصریح کردهاند. [[ذهبی]]<ref>ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۳، ص۵۳۷.</ref> نیز خارجه را جزء اصحابی میداند که دوره مصاحبتش کم بوده و روایتی نیز نقل نکرده است.
| |
| | |
| خارجه پس از [[رحلت پیامبر]]{{صل}} در [[جریان ارتداد قبایل]]، اموالی را که [[نوفل بن معاویه الدیلی]] به عنوان [[زکات]] از بنوفزاره جمع کرده بود در ناحیه [[شربه]]<ref>مکانی در وادی الرمه در بالای نجد، بنگرید: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۷۲.</ref> به [[زور]] از او گرفت و به صاحبانش پس داد<ref>طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۴۱.</ref>. [[ابن حجر]] در [[الاصابه]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۸۹.</ref> این مطلب را از کتاب الرده [[واقدی]] نقل کرده، ولی چنین مطلبی در کتاب الرده موجود که منسوب به واقدی است، وجود ندارد. پس از این قضیه بنوفزاره دوبار با [[فرماندهی]] خارجه با [[سپاهیان]] [[مسلمان]] جنگیدند و هر دوبار [[شکست]] خوردند<ref>این دو شکست غیر از شکستی است که به فرماندهی عیینة بن حصن در همراهی با پیامبر دروغین، طلیحة بن خویلد أسدی داشتند؛ بلاذری، فتوح البلدان، ج۱، ص۱۱۵؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۲۵۶.</ref>. بار اول شکستی است که [[مسلمانان]] به فرماندهی مستقیم [[ابوبکر]] در ذیالقصة<ref>در ۲۴ مایلی راه مدینه به ربذه، بنگرید: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۳۶۶.</ref> به آنان وارد کردند<ref>بلاذری، فتوح البلدان، ج۱، ص۱۱۴.</ref>. در ابتدای این [[جنگ]] مسلمانان غافلگیر شده و متفرق شدند، ابوبکر هم به بالای درختی پناه برد، [[ولی]] [[مقاومت]] [[طلحة بن عبیدالله]] و فریادهای او سبب شد که فراریان برگردند و مسلمانان [[پیروز]] شوند<ref>کلاعی، الاکتفاء بما تضمنه من مغازی رسول الله و الثلاثة الخلفاء ج۲، ص۹۶.</ref>. بار دوم [[نبرد]] آنان با [[مسلمانان]] به [[فرماندهی]] [[خالد بن ولید]] در ناحیه غَمر<ref>آبی در منطقه بنی اسد؛ بنگرید: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۲۱۱.</ref> بود که به [[شکست]] بنوفزاره انجامید<ref>بلاذری، فتوح البلدان، ج۱، ص۱۱۶.</ref>. پس از این شکستها، خارجه [[تسلیم]] شد و [[ابوبکر]] آنان را میان [[جنگی]] که به آوارگی بینجامد ({{عربی|حرباً مجلیة}})، یا تسلیم [[ذلت]] بار ({{عربی|سلماً مُخزیة}}) مخیر ساخت. خارجه گفت: [[جنگ]] را شناختیم، اما تسلیم ذلت بار چیست؟<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۹۰.</ref>. ابوبکر گفت: اینکه [[اقرار]] کنید کشتگان ما در [[بهشت]] و کشتگان شما در [[جهنم]] هستند؛ و اینکه هر آنچه از ما [[غنیمت]] گرفتهاید به ما پس دهید و ما چیزی به شما پس ندهیم؛ و اینکه برای هر یک از کشتگان ما یکصد شتر [[دیه]] بدهید و ما برای کشتگان شما دیهای ندهیم؛ و اینکه تمام اسبهایتان را به ما بدهید. خارجه این شرایط را قبول کرد، ولی با وساطت عمر که [[استدلال]] میکرد کشتگان ما [[شهید]] هستند و اجرشان با خداست، قرار شد بنوفزاره چیزی به عنوان دیه ندهند<ref>کلامی، سبل الهدی والرشاد، ج۲، ص۱۰۸.</ref>. کلاعی<ref> کلاعی، الاکتفاء، ج۲، ص۱۰۹.</ref> در ادامه [[روایت]] دیگری آورده مبنی بر اینکه عمر در دوره خلافتش اسب های آنان را هم پس داد. [[ابن قتیبه]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ج۲، ص۳۰۲ و ص۵۹۲.</ref> خارجه را از رؤسای [[اهل کوفه]] ([[سید]] اهل کوفه) معرفی میکند که نشان میدهد او تا پس از [[فتح عراق]] و تأسیس [[شهر کوفه]] زنده بوده است.
| |
| | |
| فرزند او [[اسماء]]<ref>ر.ک: مدخل أسماء بن خارجه.</ref> هم از [[اشراف کوفه]]<ref>دینوری، الاخبار الطوال، ج۳، ص۳۰۳؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۵، ص۷۲.</ref> بود و [[عبیدالله بن زیاد]] دختر او هند، را به همسری گرفت<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۷۰، ص۱۶۵.</ref>. اسماء در [[واقعه کربلا]] جزء [[سپاهیان عمر بن سعد]] بود و به دلیل همقبیله بودن با مادر [[حسن مثنی]] (از [[فرزندان امام حسن]]{{ع}})، [[جان]] او را [[نجات]] داد<ref>مفید، الإرشاد، ج۲، ص۲۵؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۲، ص۲۳۰.</ref>. از [[خاندان]] خارجه، [[مالک بن اسماء]]<ref>ابن ابیحاتم، الجرح والتعدیل، ج۸، ص۲۰۴.</ref>، [[مروان بن معاویة بن حارث بن اسماء]]<ref>همو، ج۸، ص۲۷۲.</ref> و [[ابو اسحاق ابراهیم بن محمد بن حارث بن اسماء]]<ref>همو، ج۸، ص۲۷۲.</ref> در شمار [[محدثان اهل سنت]] هستند.<ref>[[رسول قلیچ|قلیچ، رسول]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «خارجة بن حصن»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۱۷۳-۱۷۵.</ref>
| |
| | |
| ==جستارهای وابسته==
| |
| {{مدخل وابسته}}
| |
| * [[بنی قیس عیلان]] (قبیله)
| |
| * [[بنیغطفان]] (قبیله)
| |
| * [[بنیفزاره]] (قبیله)
| |
| * [[حصن بن حذیفة بن بدر فزاری]] (پدر)
| |
| * [[مالک بن حذیفة بن بدر فزاری]] (عمو)
| |
| * [[حجر بن مالک بن حذیفه فزاری]] (عموزاده)
| |
| * [[عیینة بن حصن فزاری]] (برادر)
| |
| * [[اسماء بن خارجه فزاری]] (فرزند)
| |
| * [[مالک بن اسماء فزاری]] (نواده)
| |
| {{پایان مدخل وابسته}}
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| # [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[رسول قلیچ|قلیچ، رسول]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «خارجة بن حصن»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| [[رده:اعلام]]
| |
| [[رده:اصحاب پیامبر]]
| |
