|
برچسب: تغییر هدف تغییرمسیر |
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط
| | #تغییر_مسیر [[همسران امام حسن عسکری]] |
| | موضوع مرتبط = امام عسکری
| |
| | عنوان مدخل =
| |
| | مداخل مرتبط =
| |
| | پرسش مرتبط =
| |
| }}
| |
| | |
| == مقدمه ==
| |
| ۱. [[منابع حدیثی]] و [[تاریخی]] همسر [[امام عسکری]]{{ع}} را - که [[مادر امام زمان]]{{ع}} است - کنیزی میدانند که نامهای «[[نرجس]]»<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۳۰۷، ح۱؛ همو، عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۴٠، ح١؛ شهید اول، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، ج۲، ص۱۶ (قیل).</ref>، «[[ریحانه]]»<ref>محمد بن حسن طوسی، کتاب الغیبه، ص۳۹۳.</ref>، «[[سوسن]]»، «[[صقیل]]»<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۴۳۲؛ محمد بن حسن طوسی، کتاب الغیبه، ص۳۹۳؛ شهید اول، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، ج۲، ص۱۶.</ref> یا «[[صیقل]]»<ref>سبط ابنجوزی، تذکرة الخواص، ص۳۶۴؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمه، ج۲، ص۴۳۷.</ref>، «[[خمط]]»<ref>ابنطولون، الأئمة الاثنی عشر، ص۱۱۷.</ref>، «[[حکیمه]]»<ref>علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمه، ج۲، ص۴۳۷.</ref>، «[[ملیکه دختر یشوعا]]»<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ص۴۲۰؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبه، ص۲۱۰؛ ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۴۷۳-۴۷۴.</ref> و «[[مریم دختر زید علوی]]»<ref>شهید اول، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، ج۲، ص۱۶ (با تعبیر «قیل»)؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۱، ص۲۸.</ref> را برای ایشان ثبت کردهاند. در میان این نامها نام «نرجس»<ref>درباره نسب مادر امام عصر{{ع}} آن دست از منابع که بدان پرداختهاند بیشتر آنها او را نوه دختری قیصر روم دانستهاند که مادرش از نوادگان شمعون حواری حضرت عیسی بود (شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، صص ۳۱۷ و ۳۳؛ محمد بن حسن طوسی، کتاب الغیبه، ص۲۰۸-۲۱۴، ش۱۷۸؛ محمد بن جریر طبری امامی، دلائل الامامه، ص۴۸۹-۴۹۶، ش ۹۲ / ۴۸۸). نقلی هم او را علوی تبار یعنی دختر زید حسینی داعی طبرستان میخواند؛ ولی در نهایت میگوید: مشهور و صحیح این است که مادر امام نرجس است (حسین بن حمدان خصیبی، الهدایة الکبری، ص۳۲۸؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۱، ص۲۸). این منابع درباره تاریخ درگذشتش اختلاف دارند. شیخ صدوق از ابوعلی خیزرانی نقل کرده یکی از کنیزان امام عسکری{{ع}} گفت: پس از تولد امام عصر{{ع}} روزی امام عسکری{{ع}} جفاهایی را که بر خانواده او پس از او خواهد رفت برای مادر امام زمان{{ع}} بازگفت و آن بانو (با نگرانی) از امام درخواست کرد که از خدا بطلید مرگ وی را در دوران حیات امام عسکری{{ع}} قرار دهد و امام نیز با پذیرش سخن او دعا کرد و مرگش پیش از شهادت امام عسکری{{ع}} رخ داد. روی قبر وی این تعبیر نوشته شده است: {{عربی|هَذَا قَبْرُ أُمِّ مُحَمَّدٍ}} (شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ص۴۳۱، ح۷)؛ ولی به گفته نجاشی (رجال، ش۹۳۸) او پس از امام عسکری{{ع}} زنده بود و در خانه محمد بن علی بن حمزه از دستیاران معتبر امام عسکری{{ع}} پنهان شد؛ چنانکه در گزارش دیگر شیخ صدوق (کمال الدین و تمام النعمه، ص۴۷۵-۴۷۶) آمده که این بانوی گرامی پس از شهادت امام عسکری{{ع}} در هجوم عباسیان به خانه امام دستگیر و زندانی شد؛ اما به عللی از زندان آنان گریخت. تشخیص صحیح بودن یکی از این دو گزارش پژوهشی دیگر میطلبد.</ref> معروف است. تفاوت این نامها شاید به دلیل تعدد کنیزان باشد یا برای پنهان نگه داشتن [[تولد امام زمان]]{{ع}} یا به دلیل گوناگونی صفتها و [[خصلتها]] یا تأثیر همه اینها باشد.
| |
| برای چگونگی [[انتخاب]] این [[همسر]]، شیخ صدوق و [[شیخ طوسی]] چنین نقل کردهاند که [[امام هادی]]{{ع}} [[بشر بن سلیمان نخاس]] (بردهفروش) را با نشانههایی به [[بغداد]] فرستاد و مبلغ ۲۲۰ دینار به وی پرداخت کرد تا کنیزی را برای پسرش امام عسکری{{ع}} بخرد. بِشر بن سلیمان این [[کنیز]] را - که به مبلغ سیصد دینار [[نرخگذاری]] شده بود - به همان مبلغ پرداختی امام خرید و نزد امام برد<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۴۱۹، ح۱؛ محمد بن حسن طوسی، کتاب الغیبه، ص۲۰۸؛ محمد بن حسن فتال، روضة الواعظین، ج۱، ص۲۵۲.</ref> و امام او را به خواهرش [[حکیمه]] برای [[آموزش]] [[آموزههای دینی]] سپرد و فرمود: «او همسر ابومحمد است»<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۴۷۳-۴۷۴ ({{متن حدیث|فَإِنَّهَا زَوْجَةُ أَبِي مُحَمَّدٍ}}).</ref>. ایشان بعدها [[مادر امام عصر]]{{ع}} شد.
| |
| | |
| ابنصباغ در نقل خود از وی به عنوان بهترین [[کنیز]] یاد کرده است<ref>ابنصباغ مالکی، الفصول المهمه فی معرفة الأئمه، ج۲، ص۱۱۰۳.</ref>. تعبیرهایی که در [[روایت]] معتبر<ref>روایت حکیمه در کتابهای الکافی کلینی (ج۱، ص۵۱۴) و کمال الدین شیخ صدوق (ص۴۲۴) از طریق موسی بن قاسم بن محمد بن حمزه و کتاب الغیبة طوسی (صص۲۳۴ و ۲۳۷-۲۳۹) از چهار طریق گزارش شده؛ چنانکه علی بن محمد عاملی (۸۷۷ق) در کتاب الصراط المستقیم (ج۲، ص۱۷۰) نیز با سند صحیحش به شیخ صدوق این روایت را نقل کرده و خُصیبی در کتاب هدایة الکبری (ص۳۹۲) و مسعودی در اثبات الوصیه (ص۲۱۸) از راه گروهی با تعبیر جماعتی از شیوخ علما آن را نقل کردهاند و تفصیل اعتبار این روایت در کتاب بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومان{{عم}} (ص۵۷۱-۵۷۸) اثر صاحب این قلم ذیل عنوان «گویه تولد در سال ۲۵۵» ذکر شده است.</ref> [[حکیمه]] و روایت بِشر بن سلیمان نَخّاس<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۴۲۴؛ فضل بن حسن طبرسی، إعلام الوری بأعلام الهدی، ج۲، ص۲۱۴-۲۱۷.</ref> درباره [[نرجس]] آمده، از جایگاه والای، [[معرفت]]، [[ایمان]]، [[ادب]] [[فروتنی]] و [[شخصیت]] [[انسانی]] او حکایت میکند. حکیمه در وصف او میگوید: «هیچ کدام از کنیزها نزد من عزیزتر از نرجس نبودند. هرگاه وارد [[خانه]] میشدم نزد من میآمد و دست مرا میبوسید و [[کفش]] مرا با دستانش بیرون میآورد».
| |
| | |
| آنگاه که حکیمه به [[فرمان]] [[امام عسکری]]{{ع}} در [[ولادت امام زمان]]{{ع}} به [[یاری]] نرجس شتافت، نرجس همان [[رفتار]] را [[تکرار]] کرد؛ ولی حکیمه مانع شد و نرجس را بوسید. او حکیمه را [[سیده]] و بانوی خود [[خطاب]] کرد؛ لکن حکیمه در این وضعیت او را بانوی خود خطاب کرد؛ اما نرجس [[تعجب]] و فروتنی کرد. حکیمه گفت: «شکستهنفسی نکن؛ زیرا [[خدا]] در این شب پسری به تو عطا میکند که [[سرور]] [[دنیا]] و [[آخرت]] است»؛ ولی او [[خجالت]] کشید<ref>علی بن حسین مسعودی، اثبات الوصیه، ص۲۵۸.</ref>.
| |
| معرفت و [[باور]] درونی او به [[امامت]] ویژه بود. وقتی [[عروس]] [[امام هادی]]{{ع}} شد، [[امام]] تصمیم به [[اکرام]] او گرفت و فرمود: دههزار درهم را بیشتر [[دوست]] میداری یا بشارتی که در آن [[شرافت]] [[ابدی]] است؟ گفت: [[بشارت]] را. فرمود: تو را بشارت میدهم به [[فرزندی]] که شرق و غرب عالم را [[تسخیر]] کند و [[زمین]] را پس از آنکه از [[ظلم و جور]] پر شده باشد، پر از [[عدل و داد]] سازد»<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۴۲۳.</ref>.
| |
| | |
| به نظر میرسد این [[معرفت]] و [[ادب]] و علاقه در پی خوابهایی بود که این [[زن]] درباره [[امام عسکری]]{{ع}} دیده بود. بر پایه نقل [[صدوق]] این زن در دوران [[اسارت]] در نوبتی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را و در نوبت دیگر [[حضرت فاطمه]]{{ع}} را در [[خواب]] دید و در آن نزد حضرت فاطمه{{ع}} [[اسلام]] آورد. با [[بیدار]] شدن از خواب به شدت خوشحال بود و برای دیدار ابومحمد با خود میگفت: «واشوقاه». در نوبت سوم [[امام حسن عسکری]]{{ع}} را در خواب دید و در آن به [[امام]] چنین [[ابراز محبت]] کرد: «حبیب من پس از آنکه [[دل]] مرا به [[عشق]] خود [[مبتلا]] کردی، درباره من [[جفا]] کردی». در همان [[عالم رؤیا]] از امام پاسخ شنید: [[تأخیر]] من برای [[شرک]] تو بود. حال که اسلام آوردی، به دیدار تو میآیم. بیدار شد و [[انتظار]] کشید تا آنکه فرستاده امام او را خرید<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۴۲۳.</ref>.
| |
| | |
| ۲. از [[احمد بن ابیروح]] نقل شده است زنی از دینَوَر ده دینار و سه دانه مروارید به [[ارزش]] ده دینار به یکی از [[کنیزان امام حسن]] عسکری{{ع}} [[هدیه]] داد<ref>سعید بن هبةالله راوندی، الخرائج و الجرائح، ج۲، ص۶۹۹-۶۷۰.</ref>. جمله «به یکی از کنیزانش هدیه داد» و نیز تعبیر [[حکیمه]] یعنی «هیچکدام از کنیزها نزد من عزیزتر از [[نرجس]] نبودند»<ref>علی بن حسین مسعودی، اثبات الوصیه، ص۲۵۸.</ref>، حکایت میکند از اینکه آن حضرت غیر از [[مادر امام زمان]]{{ع}} [[کنیز]] دیگری نیز داشت؛ چنانکه گزارش یک پسر دیگر به نام «[[موسی بن حسن عسکری|موسی]]» و دو دختر به نامهای «[[فاطمه دختر امام حسن عسکری|فاطمه]]» و «[[امموسی دختر امام حسن عسکری|امموسی]]» برای آن حضرت در برخی منابع [[انساب]] میتواند [[گواه]] دیگری در این زمینه باشد، هرچند این [[فرزندان]] در [[کودکی]] و در [[حیات]] امام درگذشتند<ref>فخر رازی، الشجرة المبارکه، ص۷۸-۷۹.</ref>.<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۲۱۰.</ref>.
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| # [[پرونده:IM010877.jpg|22px]] [[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|'''سیره همسرداری امامان معصوم''']]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| [[رده:امام عسکری]]
| |
