|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[سعد بن خیثمه انصاری در قرآن]] - [[سعد بن خیثمه انصاری در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }}
| | #تغییر_مسیر [[سعد بن خیثمه اوسی انصاری]] |
| | |
| == مقدمه ==
| |
| [[سعدالخیر]] <ref>الجرح والتعدیل، ج۴، ص۸۱؛ الاستیعاب، ج۲، ص۵۸۸.</ref> «ابوعبدالله» یا «ابوخیثمه» پسر [[خیثمة بن حارث]] از [[طایفه اوسی]] [[بنی سالم بن امرء القیس]] است<ref>النسب، ص۲۷۶؛ جمهرة انساب العرب، ص۳۴۵؛ اسدالغابه، ج۲، ص۱۹۴.</ref> و از آنجا که [[بنیسالم]] مطابق قراردادی به [[طایفه]] [[بنی عمرو بن عوف]] پیوسته بود،<ref>جمهرة النسب، ج۲، ص۴۰۳.</ref> [[ابناسحاق]] او را از [[طایفه بنی عمرو بن عوف]] دانسته است<ref>سیره ابن اسحاق، ج۳، ص۲۸۹؛ السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۳۱۲؛ الثقات، ج۳، ص۱۴۸.</ref>.
| |
| | |
| [[خانه]] [[سعد بن خیثمه]] نیز مانند خانههای طایفه بنی عمرو بن عَوف در [[قبا]] بود.<ref>المسالک و الممالک، ابن خرداذبه، ص۱۳۰.</ref> مادرش [[هند دختر اوس بن عدی]] از [[طایفه اوسی]] «[[بنیخطمه]]»<ref> الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۳۶۶، ۴۵۶؛ الطبقات، خلیفه، ص۱۵۰.</ref> و همسرش دختر [[ابوعامر راهب]] هر دو با [[پیامبر]] [[بیعت]] کردند، هر چند [[پدر]] همسرش از [[مخالفان]] بزرگ حضور [[پیامبر]] {{صل}} در [[مدینه]] و از [[منافقان]] [[مدینه]] به شمار میآمد<ref> الطبقات، ابن سعد، ج۸، ص۲۶۰.</ref>.
| |
| | |
| [[عبدالله]] فرزند سعد در [[پیمان عقبه]] دوم کنار [[پدر]] بود و در [[نبرد]] [[بدر]]، [[صلح حدیبیه]] و [[نبرد خیبر]] حضور داشت<ref>الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۳۶۶؛ التاریخ الکبیر، ج۴، ص۴۹؛ تاریخ الاسلام، ج۵، ص۴۴۸.</ref>. با توجه به ۱۷ ساله بودن او در [[نبرد خیبر]]<ref>تاریخ الاسلام، ج۵، ص۴۴۸.</ref>، در [[نبرد]] [[بدر]] به عنوان [[جنگجو]] حضور نداشت، چنان که در [[غزوه احد]] همراه مادرش حضور داشت<ref>جمهرة النسب، ج۲، ص۴۰۳.</ref>.
| |
| | |
| از [[زندگی]] پیش از [[اسلام]] سعد اطلاع چندانی در دست نیست. [[سعد بن خیثمه]] یکی از ۷۰ و اندی اهالی [[مدینه]] بود که در [[بیعت عقبه دوم]] با [[پیامبر اکرم]] {{صل}} [[بیعت]] کرد<ref>صفة الصفوه، ج۱، ص۵۸؛ الاصابه، ج۳، ص۴۶؛ بحارالانوار، ج۱۵، ص۳۷۰.</ref>. [[پیامبر]] در آن [[بیعت]] ۱۲ نفر را [[نقیب]] طوایف و [[نماینده]] خود در [[مدینه]] برگزید که سه تن از آنان از [[اوس]] بودند و سعد یکی از آنان بود و [[نقیب]] [[طایفه]] [[بنی عمرو بن عوف]] شناخته شد<ref> المصنف، ابن ابی شیبه، ج۸، ص۵۸۷؛ الخصال، ج۲، ص۴۹۱-۴۹۲؛ اعلام الوری، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. شاید از همین رو بود که در [[قبا]] خانهای در [[اختیار]] مهاجرانی که [[خانواده]] نداشتند یا با [[خانواده]] خود [[مهاجرت]] نکرده بودند، قرار داد که به "[[بیت]] العُزّاب" ([[خانه]] مجرّدها) معروف شد<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۳۴۰-۳۴۱.</ref>. بنابر گزارشی، سعد خود مجرد بود و از همین رو مجردها در [[خانه]] او راحت بودند <ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۳۳۰؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۳۸۲.</ref>؛ ولی این گفته با گزارشهایی که از حضور فرزندش [[عبدالله]] و همسرش در برخی [[نبردها]] خبر میدهند ناسازگار است؛ به ویژه که برخی [[خانه]] او را ویژه مردان مجرّد ندانسته و گفتهاند که [[زینب بنت جحش|زینب]] و [[امحبیبه بنت جحش|امحبیبه]] ([[دختران]] [[جحش بن رئاب]])، [[ام قیس دختر محصن،]] [[ام حبیبه دختر نباته]]، [[ام سخبره دختر نعیم]] و [[امیه دختر رقیش]] پس از [[مهاجرت]]، به [[خانه]] [[سعد بن خیثمه]] رفتند<ref> الثقات، ج۱، ص۱۳۳.</ref>.
| |
| | |
| مطابق [[روایت]] [[عاصم بن عمر]]، مهاجرانی چون [[حمزة بن عبدالمطلب]]<ref> الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۶؛ السیرة النبویه، ابن کثیر، ج۲، ص۲۲۴.</ref>، [[زید بن حارثه]]<ref>الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۳۲؛ السیرة النبویه، ابن کثیر، ج۲، ص۲۲۴.</ref>، [[ابومرثد غنوی]] و پسرش [[مرثد]]،<ref> الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۳۵؛ السیرة النبویه، ابن کثیر، ج۲، ص۲۲۴.</ref> [[اَنسَه مولی رسول الله]]<ref>الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۳۵؛ السیرة النبویه، ابن کثیر، ج۲، ص۲۲۴.</ref> [[ابوکَبشَه مولی رسول الله]]<ref> الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۳۶؛ السیرة النبویه، ابن کثیر، ج۲، ص۲۲۴.</ref>، [[عبدالله بن مسعود]]<ref>الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۱۲.</ref> ذوالشمالین [[عمیر بن عبد عمرو]]<ref> الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۱۲۵.</ref> [[صهیب بن سنان رومی]]<ref>الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۱۷۲.</ref>، [[بِلال حبشی]]<ref> الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۱۷۶.</ref> و [[عامر بن فُهَیرَه]]<ref> انساب الاشراف، ج۱، ص۱۹۴؛ الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۱۷۳.</ref> پس از [[هجرت]] در آنجا مستقر شدند<ref>الکامل، ج۲، ص۱۰۶؛ البدایة و النهایه، ج۳، ص۱۵۶.</ref>.
| |
| | |
| [[پیامبر اکرم]] {{صل}} پس از [[مهاجرت]] و اقامت در [[قبا]] نخست به [[خانه]] [[کلثوم بن هَدم]] از [[طایفه]] [[بنیعمرو بن عوف]] رفت و پس از درگذشت وی، به [[خانه]] سعد منتقل شد.<ref>المعارف، ص۱۵۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۴۱.</ref> در مدتی که [[پیامبر]] {{صل}} در [[خانه]] [[کلثوم بن هدم]] ساکن بود، در [[خانه]] [[سعد بن خیثمه]] با دیگران [[ملاقات]] میکرد<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۲، ص۳۴۱.</ref>. در همان هنگام که [[پیامبر]] {{صل}} در [[قبا]] بود، سعد به درخواست آن [[حضرت]] به [[اسعد بن زراره خزرجی]] "جِوار" داد تا وی بتواند بدون [[نگرانی]] از [[امنیت]] خود به قلمرو اوسیان رفت و آمد کرده و [[پیامبر]] را [[زیارت]] کند.
| |
| | |
| نخستین [[نماز جمعه]] در [[مدینه]] و پیش از [[مهاجرت]] [[پیامبر]] {{صل}} نیز به [[امامت]] [[مصعب بن عمیر]] و در [[خانه]] [[سعد بن خیثمه]] برگزار شد<ref>الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۸۸؛ انساب الاشراف، ج۹، ص۴۰۷.</ref> به آن بخش از [[خانه]] سعد که [[پیامبر]] در آن [[نماز جماعت]] میگزارد، «مسجدِ [[خانه]] [[سعد بن خیثمه]]» گفته شده است.
| |
| | |
| کنار [[خانه]] سعد چاهی به نام "غرس" بود که آبی گوارا داشت و از آنِ [[سعد بن خیثمه]] بود و [[پیامبر]] از آن آب مینوشید و بعدها با آب آن جنازه [[پیامبر]] را [[غسل]] دادند<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۱۶۲؛ المصنف، ابن ابی شیبه، ج۸، ص۵۶۷؛ وفاء الوفاء، ج۳، ص۱۴۴.</ref>. قطعه زمینی در کنار [[خانه]] سعد بود که وی متکفل بنای مسجدی در آن شد و بعدها به "[[مسجد قبا]]" [[شهرت]] یافت<ref> فتوح البلدان، ص۱۳؛ تاریخ المدینه، ج۱، ص۵۴-۵۵.</ref>. [[خانه]] سعد و [[مسجد قبا]] تا سدهها وجود داشتند و [[زائران]] [[بیت الله]] در [[زمان]] اقامتشان در [[مدینه]] از آن دیدن میکردند<ref>وفاءالوفاء، ج۳، ص۷۱.</ref>.
| |
| | |
| [[پیامبر]] که برای [[حمایت]] از [[مهاجران]]، میان آنان و [[مؤمنان]] [[مدینه]] [[پیمان اخوت]] میبست، سعد را [[برادر]] [[ابوسلمه]]، ([[همسر]] [[امسلمه]] که بعدها با [[پیامبر]] [[ازدواج]] کرد)، [[تعیین]] کرد<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۲۷۱؛ المحبر، ص۷۳؛ المنتظم، ج۳، ص۷۳.</ref>. سعد در [[ازدواج فاطمه]] {{س}} دو رأس شتر [[هدیه]] آورد<ref>روض الجنان، ج۱۴، ص۲۶۱.</ref>.
| |
| | |
| در پی فراخوانی [[پیامبر اکرم]] {{صل}} جهت حضور در [[جنگ بدر]] در [[سال دوم هجری]]، سعد و پدرش [[خیثمه]] هر دو اعلام [[آمادگی]] کردند. [[پدر]]، او را به ماندن برای [[سرپرستی]] [[خانواده]] [[دعوت]] کرد؛ ولی او نپذیرفت و به [[پدر]] گفت چون سخن از [[بهشت]] است شما را بر خود مقدم نمیکنم و بنا بر قرعهای میان [[پدر]] و پسر <ref>الجهاد، عبدالله بن مبارک، ص۱۰۰؛ الطبقات، ابن سعد، ج۳، ص۳۶۷.</ref>، سعد روانه میدان [[پیکار]] [[بدر]] شد <ref>السیره النبویه، ابن هشام، ج۳، ص۲۸۹؛ الطبقات، خلیفه، ص۱۵۰.</ref>. در این [[نبرد]]، [[سپاهیان]] [[مسلمان]] دو اسب داشتند که ۴ تن از جمله [[سعد بن خیثمه]] به تناوب بر آنها سوار میشدند<ref>دلائل النبوه، ج۳، ص۱۱۰؛ تاریخ الاسلام، ج۲، ص۱۰۸.</ref>. [[سعد بن خیثمه]] در این [[نبرد]] به دست [[عمرو بن عبدود]] یا [[طُعیمة بن عدی]] به [[شهادت]] رسید<ref> المغازی، ج۱، ص۱۴۶؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۲۹۶؛ اسد الغابه، ج۲، ص۱۹۴.</ref>. [[عویم بن ساعده]] جنازه او را به [[مدینه]] آورد و سهم او از [[غنایم]] [[بدر]] به خانوادهاش داده شد<ref> المغازی، ج۱، ص۱۰۲.</ref>. پدرش [[خیثمه]] نیز یک سال بعد در [[نبرد]] [[احد]] به [[شهادت]] رسید<ref> اسدالغابه، ج۱، ص۶۳۰.</ref>.<ref>[[مهران اسماعیلی|اسماعیلی]] و [[محمود گودرزی|گودرزی]]، [[سعد بن خیثمه انصاری (مقاله)|مقاله «سعد بن خیثمه انصاری»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۳.</ref>.
| |
| | |
| == سعد در [[شأن نزول]] ==
| |
| == جستارهای وابسته ==
| |
| {{مدخل وابسته}}
| |
| * [[اوس]] (قبیله)
| |
| * [[بنی عمرو بن عوف]] (قبیله)
| |
| * [[بنی سالم بن امرئالقیس]] (قبیله)
| |
| * [[خیثمة بن حارث بن مالک اوسی]] (پدر)
| |
| * [[هند بنت اوس بن عدی بن امیه]] (مادر)
| |
| * [[ابوحبه بدری]] (برادر مادری)
| |
| * [[عبدالله بن سعد بن خیثمه]] (فرزند)
| |
| {{پایان مدخل وابسته}}
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| # [[پرونده:1100409.jpg|22px]] [[مهران اسماعیلی|اسماعیلی]] و [[محمود گودرزی|گودرزی]]، [[سعد بن خیثمه انصاری (مقاله)|مقاله «سعد بن خیثمه انصاری»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵''']]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| [[رده:سعد بن خیثمه انصاری]]
| |
| [[رده:اعلام]]
| |
| {{صحابه شهید}}
| |
| | |
| [[رده:اصحاب پیامبر]]
| |
