خیرخواهی: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

در [[روایات]] بسیاری که به حدّ [[تواتر]] نزدیک شده است، [[ائمّه هدی]]{{عم}} فرموده‌اند:"آیا ایمان چیزی غیر از [[دوستی]] و [[دشمنی]] است؟"<ref>{{متن حدیث|هَلِ‌ الْإِيمَانُ‌ إِلَّا الْحُبُّ‌ وَ الْبُغْضُ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۱۲۵.</ref> و فرموده‌اند:"هرکس که هر [[روزه]] به امور [[مسلمین]] اهتمام نورزد، خود [[مسلمان]] نیست" <ref>{{متن حدیث|مَنْ‌ أَصْبَحَ‌ لَا يَهْتَمُّ بِأُمُورِ الْمُسْلِمِينَ‌ فَلَيْسَ‌ بِمُسْلِمٍ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۱۶۳.</ref>. پرداختن به امور مسلمین و اهتمام به آن، از شاخه‌های نیک‌خواهی برای آنان است؛ و پر واضح است که این نیک‌خواهی تا به حدّ ملکه درنیاید، نمی‌تواند از موضوعات [[دانش اخلاق]] به‌ حساب آید.

برخی از اهل دل، این آیه را این چنین [[تفسیر]] کرده‌اند که: مقابله با [[جنایت]] به‌صورت قصاص، خود عملی ناپسند است، حال آنکه [[مؤمن]] هیچ‌گاه عملی این‌گونه انجام نمی‌دهد، بلکه جنایتکار را با عفو خود به مسیر صحیح [[هدایت]] می‌نماید<ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی ج۲]]، ص۳۸۵-۳۸۸.</ref>.

خیرخواهی را اقسامی چند است؛ چه برخی از اقسام آن، به [[قلب]] [[آدمی]]، و برخی دیگر به اعضاء بدن او مربوط خواهد بود؛ و بنابر تعبیری که ما در این کتاب تأسیس کردیم، برخی از اقسام آن در شمار "[[اخلاق]]"، و برخی دیگر در شمار "اخلاقیّات" قرار می‌گیرد؛ و به تعبیر سوّم، برخی در شمار "[[فضائل]]" است، و برخی دیگر در شمار "[[اعمال صالح]]".

== انواع [[نصیحت]] کردن ==

# '''نصیحت نسبت به [[پیشوایان]] [[مسلمین]]:''' این امر، به این‌گونه در کلام امیرالمؤمنین{{ع}} به توضیح گرفته شده است:"ای [[مردم]]! مرا بر شما حقّی و شما را بر من حقّی است: امّا حقّ شما بر من، نصیحت کردن شماست و و رسانیدن تمامی حقّتان به شما، و یاددادن و [[آموزش]] تا [[نادان]] نمانید، و [[تربیت]] نمودن شما تا بیاموزید، و امّا حقّی که من بر شما دارم باقی ماندن بر [[بیعت]] است، و [[اخلاص]] و [[دوستی]] در پنهان و آشکار، و [[اجابت]] من چون شما را بخوانم و [[اطاعت]] و [[پیروی]] از آنچه به شما امرکنم"<ref>{{متن حدیث|أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ‌ لِي‌ عَلَيْكُمْ‌ حَقّاً وَ لَكُمْ‌ عَلَيَ‌ حَقٌّ‌ فَأَمَّا حَقُّكُمْ عَلَيَّ فَالنَّصِيحَةُ لَكُمْ وَ تَوْفِيرُ فَيْئِكُمْ‌ عَلَيْكُمْ وَ تَعْلِيمُكُمْ كَيْلَا تَجْهَلُوا وَ تَأْدِيبُكُمْ كَيْمَا تَعْلَمُوا وَ أَمَّا حَقِّي عَلَيْكُمْ فَالْوَفَاءُ بِالْبَيْعَةِ وَ النَّصِيحَةُ فِي الْمَشْهَدِ وَ الْمَغِيبِ وَ الْإِجَابَةُ حِينَ أَدْعُوكُمْ وَ الطَّاعَةُ حِينَ آمُرُكُمْ}}؛ نهج البلاغه، آخر خطبه ۳۴.</ref>.

# '''[[نصیحت]] نسبت به [[نزدیکان]]:''' در این نوع از اندرزدادن، می‌باید رعایت نزدیکی و دوری افراد را نمود؛ چه آنچه بر [[انسان]] [[واجب]] است، آن است که نخست نزدیک‌ترین افراد به خود را به نصیحت گیرد، و آنگاه به دیگر افراد بپردازد. نیز این نوع از نصیحت کردن، مقدّم بر دیگر انواع آن است. به این [[آیات الهی]] بنگرید: {{متن قرآن|وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ}}<ref>«و نزدیک‌ترین خویشاوندانت را بیم ده!» سوره شعراء، آیه ۲۱۴.</ref>؛ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا}}<ref>«ای مؤمنان! خود و خانواده خویش را از آتشی بازدارید که هیزم آن آدمیان و سنگ‌هاست» سوره تحریم، آیه ۶.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا * وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا}}<ref>«و پروردگارت فرمان داده است که جز او را نپرستید و به پدر و مادر نکویی کنید؛ اگر هر یک از آن دو یا هر دو، نزد تو به پیری رسند به آنان اف مگو و بر آنها بانگ مزن و با ایشان سخن به نکویی بگوی! * و از سر مهر برای آنان به خاکساری افتادگی کن و بگو پروردگارا! بر آنان بخشایش آور چنان که آنها مرا در کودکی پروردند» سوره اسراء، آیه ۲۳-۲۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَالَّذِينَ يَصِلُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَيَخَافُونَ سُوءَ الْحِسَابِ * جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ}}<ref>«و کسانی که آنچه را خداوند فرمان به پیوند آن داده است می‌پیوندند و از پروردگار خویش می‌ترسند و از سختی حساب هراس دارند؛ * بهشت‌هایی جاودان که آنان و شایستگان از نیاکان و همسران و فرزندانشان در آن وارد می‌شوند» سوره رعد، آیه ۲۱-۲۳.</ref>.

# '''نصیحت به عموم [[مؤمنین]]:''' این نوع از نصیحت نیز در [[قرآن کریم]] و [[روایات]] ما به‌شدّت مورد تأکید قرار گرفته است. به این [[آیه شریفه]] توجّه نمائید: {{متن قرآن|مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ}}<ref>«محمد، پیامبر خداوند است و آنان که با وی‌اند، بر کافران سختگیر، میان خویش مهربانند» سوره فتح، آیه ۲۹.</ref>.

# '''نصیحت نسبت به عموم [[مردم]]:''' این امر نیز، در شمار اقسام مهمّ نصیحت‌کردن و خیرخواهی برای [[مردمان]] است. این [[وظیفه]]، تنها در صورتی ساقط می‌شود که انجام آن، به تضعیف [[شرع]] و یا پیش‌آمدهای ناگوار برای [[انسان]] منجر گردد. شاید از همین رو است که چون [[پیامبر اکرم]]{{صل}} از سوی [[کافران]] [[قریش]] به‌سختی مورد [[آزار]] قرار گرفتند، نه تنها آنان را [[نفرین]] نفرمودند که دعایشان کردند تا [[خداوند]] خود هدایتشان فرماید:"خدایا! [[قوم]] مرا [[هدایت]] کن، چه آنان ندانسته این‌گونه می‌کنند"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ اهْدِ قَوْمِي فَإِنَّهُمْ‌ لَا يَعْلَمُونَ‌}}؛ بحار الأنوار، ج۱۱، ص۲۹۸.</ref>؛ خیرخواهی آن حضرت نسبت به آنان، به گونه‌ای بود که سرانجام حضرت [[حق در قرآن]] کریم این‌گونه از آن یاد فرمود: {{متن قرآن|لَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ}}<ref>«مبادا خود را از اینکه (مشرکان) ایمان نمی‌آورند به هلاکت افکنی» سوره شعراء، آیه ۳.</ref>. همان‌گونه که روش ایشان با [[قوم]] خود را، این‌گونه به نمایش درآورد: {{متن قرآن|لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ}}<ref>«بی‌گمان پیامبری از (میان) خودتان نزد شما آمده است که هر رنجی ببرید بر او گران است، بسیار خواستار شماست، با مؤمنان مهربانی بخشاینده است» سوره توبه، آیه ۱۲۸.</ref>.

== جستارهای وابسته ==

[[رده:فضایل اخلاقی]]