دموکراسی: تفاوت میان نسخه‌ها

نمایش تاریخچه به صورت تعاملی

دیداریویکی‌متن

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۵ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۵

تغییرمسیر به:

مردم‌سالاری

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{خرد}}
+#تغییر_مسیر [[مردم‌سالاری]]
-{{امامت}}
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[دموکراسی در قرآن]] | [[دموکراسی در حدیث]] | [[دموکراسی در کلام اسلامی]] | [[دموکراسی در فقه سیاسی]]</div>
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[دموکراسی (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
-<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
-==معناشناسی==
-در تعریف دموکراسی گفته شده است: "در کلی‌ترین مفهوم به شیوه‌ای از [[زندگی اجتماعی]] اشاره دارد که در آن هر فرد، [[حق]] پیدا می‌کند از حیث [[مشارکت]] آزادانه در فعالیت‌های [[اجتماعی]] از فرصت‌های مساوی برخوردار باشد<ref>فرهنگ علوم اجتماعی، ص۴۱۴.</ref>. دموکراسی در مفهوم [[سیاسی]] به نظام سیاسی گفته می‌شود که گوناگونی [[اندیشه]] و [[باورها]] را [[تحمل]] می‌کند و در عین حال در جستجوی تحقق حداقل [[رفاه]] برای همگان است و دست به دست شدن قدرت دولتی از راه‌های [[مسالمت‌آمیز]] و بی‌خشونت یا با کم‌ترین [[خشونت]]، از مهم‌ترین دستاوردهای دموکراسی است”<ref>مبانی سیاست، ص۱۷۴.</ref>.
-امروزه دموکراسی به عنوان شیوه‌ای از سازماندهی نظم اجتماعی، توزیع قدرت و روش برخورداری آحاد اعضای یک [[جامعه]] از [[آزادی]]، [[حقوق اجتماعی]]، [[اقتصادی]] و [[فرهنگی]]، مطلوبیت و [[محبوبیت]] فراوانی یافته و تا سرحد یک [[فلسفه سیاسی]] و اجتماعی به بخش عمده‌ای از [[باورها]] و [[افکار]] عمومی [[بشر]] [[تحمیل]] گردیده است.<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۳.</ref>
-==انواع دموکراسی==
-*'''ملاحظه [[تاریخی]]''': دموکراسی، در طول [[تاریخ]] به انواع و اشکال مختلفی پدید آمده است؛ مانند:
-#'''دموکراسی‌های باستانی:''' در یونان، اسپارت و [[روم]].
-#'''دموکراسی‌های شهری:''' که در اواخر قرون وسطی که [[شهرها]] در ایتالیا و غیره بسط و گسترش پیدا کرد، در صدد برآمدند با الگوی دموکراسی باستانی با به دست آوردن اختیارات [[اداره امور]] در شهرها دموکراسی برقرار سازند.
-#'''دموکراسی‌های مدرن:''' این نوع دموکراسی مربوط به سده ۱۸ میلادی به بعد است. در این معنی، دموکراسی عبارت از [[تعیین]] نوع حکومت است که تا حد امکان، کمال اجرای اختیارات و اقتدارات ملی را تضمین نماید و به این ترتیب تمام [[مردم]] را در برگیرد.
-# '''دموکراسی [[مسیحی]]:''' که عبارت از اجرای اصول حکومت مردم به وسیله خود مردم از [[راه]] [[ایمان]] و [[وجدان]] و [[اخلاق]] [[مسیحیت]] است که نمونه‌های آن در اکثر کشورهای اروپایی به نام [[حزب]] دموکرات مسیحی دیده می‌شود.
-# '''دموکراسی توده‌ای:''' نام حکومت‌های کشورهایی است که از فردای پایان [[جنگ]] جهانی دوم بر مبنای اصول حکومت شوروی به وجود آمدند که از آن جمله است: [[آلبانی]]، [[آلمان]] شرقی، بلغارستان، مجارستان، لهستان، رومانی، چکسلواکی، چین، کره شمالی و ویتنام<ref>فرهنگ علوم سیاسی، ص۲۹۸-۳۰۰.</ref>.
-*'''ملاحظه روشی''': تنوع حکومت‌های دموکراسی با توجه به یکی از بارزترین خصوصیات آن، یعنی [[نحوه انتخاب]] مدیران عالی [[نظام]] و [[مشارکت]] [[مردم]] در تصمیم‌گیری‌های [[حکومت]]، معین می‌شود. بر این اساس تحقق دموکراسی، به دو شیوه امکان‌پذیر است.
-#شیوه اول: '''دموکراسی مستقیم:''' که در آن هر نوع [[تصمیم‌گیری]] و گزینشی توسط آرای عمومی صورت می‌گیرد. این نوع دموکراسی را تنها در [[جوامع]] محدودی در گذشته [[تاریخ]] و در تعدادی از کانتون‌های سوئیس، می‌توان [[مشاهده]] نمود. روش‌های تحقق این دموکراسی عبارت است: از رفراندوم؛ [[ابتکار]] عام و بازخوانی<ref>بنیادهای علم سیاست، ص۳۱۵-۳۱۹.</ref>.
-#شیوه دوم، '''دموکراسی غیر مستقیم''' یا دموکراسی [[نمایندگی]] است که مردم به شکل مستقیم حکومت نمی‌کنند، بلکه به طور غیرمستقیم و توسط نمایندگانی که انتخاب می‌نمایند، حکومت می‌کنند. [[نمایندگان]] به صورت دوره‌ای انتخاب شده و در برابر مردم پاسخ‌گو هستند؛ به این ترتیب که اگر انتظارات مردم را برآورده نکنند، در دوره‌های بعدی انتخاب نمی‌شوند<ref>برای استفاده بیشتر نگاه کنید به: بنیادهای علم سیاست، ص۳۲۸-۳۳۳.</ref>.<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۴.</ref>
-==ارزیابی دموکراسی==
-'''مزایا و نارسایی‌های دموکراسی:''' طرفداران دموکراسی، برای [[اثبات]] [[برتری]] آن بر سایر [[نظام‌های سیاسی]]، [[خوبی‌ها]] و شایستگی‌هایی را نام برده‌اند؛ از جمله: تحقق [[حاکمیت]] [[اکثریت]]، [[تعیین]] [[مسؤولان]] اداره کشور و [[حق]] [[عزل]] آنان، کارآمد شدن حکومت از طریق [[انتخابات]] عمومی، کنترل عمومی و [[مسؤولیت]] عمومی و ... .
-از سوی دیگر، [[مخالفین]] دموکراسی، به خصوص در میان [[اندیشمندان]] و [[پژوهشگران]] غربی، عیب‌هایی را برای آن نام برده‌اند؛ از جمله ارسطو، دموکراسی را شکل [[فاسد]] و [[گمراه]] حکومت ذکر می‌کند و [[معتقد]] است این نوع حکومت به [[حکمرانی]] [[مردم]] [[جاهل]] می‌انجامد<ref>ارسطو، سیاست، ترجمه حمید عنایت، کتاب ششم، ص۲۶۱.</ref> و نیز برابری و در نتیجه [[اکثریت]] که مورد ادعای دموکراسی است، یک مقوله، عددی است و ارزشی نیست<ref>ارسطو، سیاست، ترجمه حمید عنایت، کتاب ششم، ص۲۶۱.</ref> و ...<ref>رجوع کنید به: بنیادهای علم سیاست، ص۳۰۴-۳۱۱.</ref>.
-'''لوازم دموکراسی:''' جدای از [[عیب‌ها]] و ناشایستگی‌هایی که دموکراسی دارد، آثار و لوازمی نیز بر آن مترتب است که عمدتاً با معیارهای ارزشی بیرون از [[نظام]] دموکراسی، در [[تعارض]] است؛ آن آثار و لوازم عبارت‌اند از:
-#در دموکراسی، [[حق و باطل]] و همچنین صحیح و غلط بی‌معناست و تنها ملاک، [[رأی]] و [[انتخاب]] عمومی است، بنابراین [[ارزش‌های اخلاقی]] به شدت در جامعه و نظام دموکراسی [[متزلزل]] می‌شوند.
-#[[ادیان]]، به ویژه [[ادیان الهی]]، مرجعی مافوق بشری را برای [[هدایت]] و [[راهنمایی]] [[بشر]] به رسمیت می‌شناسند؛ در حالی که دموکراسی، تنها خواست و [[اراده]] [[انسان‌ها]] را ملاک حرکت، توسعه و هرگونه [[تصمیم]]، به ویژه در صحنه [[سیاسی]] می‌داند.
-# [[مشروعیت]] در دموکراسی، تنها به [[مقبولیت]] و [[پذیرش مردمی]] یک [[نظام سیاسی]]، تعریف می‌شود و در نهایت مفهوم [[قانون]] به خود می‌گیرد؛ حال آنکه نظام‌های ایدئولوژیک [[الهی]]، [[منشأ مشروعیت]] را به هماهنگی با [[آموزه‌های دینی]] و [[اراده الهی]] تعریف می‌کنند.
-#برخی منتقدین دموکراسی بر این باورند که [[حاکمیت]] [[اکثریت]] در دموکراسی، [[دروغین]] است و سرابی بیش نیست؛ چون: "تجربه حکومت‌های دموکراتیک نشان می‌دهد دموکراسی و [[حکومت]] اکثریت، در عمل به حکومت جمعی از [[نخبگان]] و [[سیاستمداران]] حرفه‌ای تبدیل شده است و اگر چه [[مردم]]، آزادانه از طریق [[انتخابات]] [[اراده]] خود را برای [[انتخاب]] [[زمامداران]] [[اعمال]] می‌کنند؛ ولی [[قدرت]] در دستان عده‌ای معدود، دائماً جابه‌جا می‌شود.
-#اگر اظهارنظر و [[تصمیم‌گیری]] در امور پیچیده و تخصصی به عهده کسانی باشد که کم‌ترین اطلاع و [[آگاهی]] ندارند؛ [[جامعه]] دچار خسارت‌های زیادی می‌شود و این امر [[عقلانی]] نیست؛ اما در دموکراسی، یعنی نظر دادن در مورد مسائل کلان جامعه و اموری که حقیقتاً منشأ آثار خوب و بد در جامعه می‌شود، به [[رأی]] عمومی گذاشته می‌شود. مطمئناً توجیه قابل قبولی نیست که طرفداران دموکراسی بگویند: "همگان کمتر [[اشتباه]] می‌کنند"؛ بلکه تجربه حکومت‌های دموکراتیک پر از [[اشتباهات]] و حتی کج‌روی‌های بزرگی است که از [[انتخاب]] و پسند عمومی جامعه به وجود آمده است.
-#ممکن است، در شرایطی با اهرم [[انتخابات]] و آرای مردمی، وضعیتی در جامعه فراهم شود که جلوی [[حاکمیت]] [[مردم]]، گرفته شود؛ چنانچه برخی از [[سیاستمداران]]، شرایطی فراهم می‌کنند که جامعه به همیشگی بودن [[ریاست]] و [[حکومت]] آنان، [[رضایت]] دهد و این موضوع در عمل، [[نقض]] دموکراسی به وسیله دموکراسی است<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۷.</ref>.
-==[[اسلام]] و اهمیت [[نقش مردم در حکومت]]==
-در [[بینش]] [[سیاسی]] [[اسلام]]، حضور [[مردم]] در صحنه [[سیاسی]]، به [[حمایت]] و [[پشتیبانی]] از [[رهبر]] [[جامعه]] ـ هر چند [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]] [[معصوم]]{{ع}} باشد ـ بسیار کارساز بوده و [[روایات]] بسیاری دربارۀ [[ارزش]] آرای [[مردم]] و نقش آنها در [[حکومت دینی]] وارد شده است، از جمله [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: "و اینکه فرمانده‌ای بر شما [[حاکم]] نباشد مگر از میان شما یا یکی از [[اهل]] [[پیامبر]]{{صل}}"<ref>کتاب سلیم بن قیس، ص۱۱۸؛ طبقات ابن سعد، ج۱، ص۲۷۷؛ فتوح البلدان، ص۷۲؛ دراسات فی ولایة الفقیه، ج۱، ص۵۱۰.</ref>. همین‌طور ایشان در وصیتی به [[امام علی]]{{ع}} فرمود: "ای [[علی]]! هر گاه [[مردم]] به [[ولایت]] و [[امارت]] تو بر خودشان [[رضایت]] دادند، به آن [[اقدام]] کن و در غیر این صورت، رهایشان کن..."<ref>کشف المحجّة، ص۱۸۰؛ جامع احادیث الشیعه، ج۱۳، ص۴۲؛ بحارالانوار، ج۳۰، ص۱۴؛ مستدرک الوسائل، ج۱۱، ص۷۸.</ref>.
-[[قرآن کریم]] در [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«ای پیامبر! تو را خداوند و مؤمنان پیرو تو، بس» سوره انفال، آیه ۶۴.</ref> از [[ارزش]] [[رأی مردم]] [[سخن]] به میان می‌آورد، همچنین [[علی]]{{ع}} در این باره می‌فرماید: "ای [[مردم]]! [[امر]] [[خلافت]] مربوط به شماست و کسی در آن حقّی ندارد مگر کسی که او را برای [[امارت]] برگزینید، من در مقابل شما حقی جز اینکه [[حافظ]] کلیدهای [[بیت المال]] شما هستم ندارم"<ref>الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۵۵۶.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۰۷.</ref>
-== پرسش‌های وابسته ==
-* [[آیا مهدویت با دموکراسی ناسازگار است؟ (پرسش)]]
-== جستارهای وابسته ==
-==منابع==
-# [[پرونده:11677.jpg|22px]] [[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
-# [[پرونده:1100672.jpg|22px]] [[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|'''نظام سیاسی اسلام''']]
-==پانویس==
-{{پانویس}}
-{{حکومت}}
-[[رده:دموکراسی]]
-[[رده:مدخل امامت پاسخ به شبهات کلامی]]