ویژگی علوم اهل بیت: تفاوت میان نسخه‌ها

نمایش تاریخچه به صورت تعاملی

دیداریویکی‌متن

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۳

تغییرمسیر به:

ویژگی علم اهل بیت

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{سیره معصوم}}
+#تغییر_مسیر [[ویژگی علم اهل بیت]]
-<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[اهل بیت]]''' است. "'''[[ویژگی علوم اهل بیت]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
-<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[ویژگی علوم اهل بیت در قرآن]] - [[ویژگی علوم اهل بیت در حدیث]] - [[ویژگی علوم اهل بیت در معارف و سیره علوی]]</div>
-==ذاتی یا الهی بودن==
-در بحث ویژگی‌های [[علوم برگزیدگان خداوند]] در [[قرآن]]، گفته شد که منظور از ذاتی بودن [[علوم ائمه]]{{عم}} در برابر [[الهی]] دانستن، این [[پندار]] است که آنان دانش‌های خود را صرف نظر از [[عطای الهی]]، در ذات خود دارند. چنین دیدگاهی – آن‌گونه که بیان شد - نادرست است. [[امامان معصوم]]{{عم}} [[حجت‌های خداوند]] و [[جانشینان]] [[رسول]] خدایند. در میان [[روایات]] یاد شده در مباحث گذشته، جایی برای [[علم ذاتی]] [[ائمه]]{{عم}} نمی‌توان یافت؛ بلکه روایات یاد شده به خوبی بیانگر آن بودند که ایشان [[علوم]] خود را به شیوه‌های مختلفی که [[خداوند]] برای آنان مقدر کرده است، به دست می‌آوردند. بیان شد که [[علوم اهل بیت]]{{عم}} از طریق فراگیری از [[پیامبر]] و [[امامان]] پیشین{{عم}}، بهره‌مندی از کتاب‌های الهی و ویژه، [[الهام]]، [[تحدیث فرشتگان]] و... به دست می‌آید. بیان این شیوه‌ها، خود [[نفی]] کننده علم ذاتی برای ائمه{{عم}} است؛ زیرا در صورتی که [[علم]] آنان ذاتی باشد، نیازی به کسب آن به شیوه‌های یاد شده نبود. امور ذاتی نیازی به کسب ندارند و از ذات جدا نمی‌شوند.
-در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}}، این نکته به [[زیبایی]] و روشنی بیان شده است: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ لَا يَكِلُنَا إِلَى أَنْفُسِنَا وَ لَوْ وَكَلَنَا إِلَى أَنْفُسِنَا لَكُنَّا كَعَرْضِ النَّاسِ وَ نَحْنُ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن|ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ}}<ref>«مرا بخوانید تا پاسختان دهم» سوره غافر، آیه ۶۰.</ref>}}<ref>محمد بن حسن صفار، بصائرالدرجات، ص۴۶۶. سند این روایت، صحیح است. همچنین ر.ک: علی استرآبادی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص۵۱۹. در این منبع به جای {{متن حدیث|كَعَرْضِ النَّاسِ}}، {{متن حدیث|كَبَعْضِ النَّاسِ‌}} آمده که تعبیر دقیق‌تری است.</ref>؛ «خداوند ما را به خودمان وانمی‌گذارد؛ که اگر ما را به خودمان واگذارد، مانند سایر [[مردم]] خواهیم بود؛ و ما کسانی هستیم که خداوند می‌فرماید: مرا بخوانید تا [[اجابت]] کنم شما را». از این [[روایت]] به خوبی رابطه بین ائمه{{عم}} و خداوند روشن می‌شود. آنان از خود چیزی ندارند؛ اما [[بندگان]] [[برگزیده]] خداوندند که تحت [[عنایات]] ویژه اویند و هرگاه چیزی را از او بخواهند، به آنان عطا می‌کند.
-در روایتی دیگر از آن [[حضرت]] چنین نقل شده است: گاهی (درهای) [[علم]] به روی ما گشوده می‌شود و ما (مطالبی را) می‌دانیم و گاهی بسته می‌شود و نمی‌دانیم. آن حضرت در ادامه همین [[روایت]] تأکید کرده‌اند که [[امام]] فردی مانند دیگر انسان‌هاست؛ همانند آنان به [[دنیا]] می‌آید؛ می‌خورد و می‌نوشد؛ مریض می‌شود و [[سلامتی]] خود را باز می‌یابد؛ شاد و محزون می‌شود؛ می‌خندد و می‌گرید؛ و... [[امتیاز]] او نسبت به دیگران این است که علومی ویژه به او داده شده و دعای او [[مستجاب]] است<ref>محمد بن علی صدوق، الخصال، ج۲، ص۵۲۸: {{متن حدیث|يُبْسَطُ لَنَا فَنَعْلَمُ وَ يُقْبَضُ عَنَّا فَلَا نَعْلَمُ وَ الْإِمَامُ يُولَدُ وَ يَلِدُ وَ يَصِحُّ وَ يَمْرَضُ وَ يَأْكُلُ وَ يَشْرَبُ وَ يَبُولُ وَ يَتَغَوَّطُ وَ يَفْرَحُ وَ يَحْزَنُ وَ يَضْحَكُ وَ يَبْكِي وَ يَمُوتُ وَ يُقْبَرُ وَ يُزَادُ فَيَعْلَمُ وَ دَلَالَتُهُ فِي خَصْلَتَيْنِ فِي الْعِلْمِ وَ اسْتِجَابَةِ الدَّعْوَةِ وَ كُلَّمَا أَخْبَرَ بِهِ مِنَ الْحَوَادِثِ الَّتِي تَحْدُثُ قَبْلَ كَوْنِهَا كَذَلِكَ بِعَهْدٍ مَعْهُودٍ إِلَيْهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} تَوَارَثَهُ مِنْ آبَائِهِ{{عم}}}}؛ مشابه این روایت، از امام رضا{{ع}} نقل شده است (رک: همو، عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۱۴). روایات دیگری نیز نزدیک به این محتوا را می‌رسانند (ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۶۳۶؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۵۱۳).</ref>.
-بنابراین بی‌تردید [[ائمه]]{{عم}} از سرچشمه [[علوم الهی]] بهره‌مندند و [[علمی]] ذاتی و مستقل از [[خداوند]] ندارند.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]] ص ۳۱۳.</ref>
-==اکتسابی یا موهبتی بودن==
-این عنوان به دنبال یافتن پاسخ این [[پرسش]] است که آیا شیوه‌های معرفی شده برای [[علوم ائمه]]{{عم}} عمومی‌اند، که دیگر افراد [[بشر]] نیز اگر بخواهند، می‌توانند به آنها دست یابند؛ یا موهبتی ویژه ائمه‌اند و افراد دیگر حتی با تلاش بسیار نیز به آنها نمی‌رسند.
-مصادیقی از علوم ائمه{{عم}}، با بقیه [[مردم]] مشترک است. این مصادیق از علوم ائمه اکتسابی است و دیگران نیز می‌توانند آن را به دست آورند. برای نمونه فرض کنید [[پیامبر]]{{صل}} در حضور اصحابش مطلبی را بیان کرده‌اند و [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نیز آن را شنیده و فراگرفته است. دیگران نیز مانند امیرالمؤمنین{{ع}} آن [[روایت نبوی]] را شنیده و نقل کرده‌اند. این مرتبه از [[دانش]]، بین [[امامان]] و مردم عادی مشترک است؛ البته ممکن است در مراتبی از این دانش، مانند [[میزان]] عمق این دانش، بین آنان و امیرالمؤمنین{{ع}} تفاوت باشد؛ اما حد ظاهر آن را بقیه مردم نیز کسب کرده‌اند. مثال دیگر برای [[علوم]] اکتسابی مشترک، استفاده از حواس در امور عادی [[زندگی]] است که علومی عادی را به دنبال دارد. [[امامان معصوم]] در این موارد، همانند دیگر افراد از حواس خود استفاده می‌کردند. چنین دانش‌هایی برای مردم نیز قابل کسب است و هر [[روز]] از آن استفاده می‌کنند<ref>ر.ک: سید کمال حیدری، علم الامام، ص۲۱۹؛ {{عربی|عقیدتنا فی صفات الامام و علمه{{ع}}}} در: محمد حسن نادم، علم امام (مجموعه مقالات)، ص۶۴۳.</ref>.
-در مقابل این طیف مشترک، قلمرو علوم موهبتی [[ائمه]]{{عم}} قرار دارد که به [[عنایت ویژه]] [[خداوند]] بستگی دارد. این علوم، ابزارها و استعدادهای ویژه‌ای می‌طلبند که در [[اختیار]] دیگران نیست. مثلاً پیامبر{{صل}} علوم و [[اسرار الهی]] را به کسی غیر امیرالمؤمنین{{ع}} بیان نکردند. این دانش، یکی از مصادیق علوم موهبتی است. کتاب‌های [[پیامبران]] گذشته و دیگر کتاب‌های ویژه ائمه{{عم}} در اختیار دیگران نیست. علوم [[استنباط]] شده از این کتاب‌ها، موهبتی و ویژه‌اند. [[عرضه اعمال]]، [[تحدیث]] و الهام‌های ویژه، از دیگر علوم موهبتی به شمار می‌آیند.
-بنابراین بخشی از [[علوم عادی]] [[ائمه]]{{عم}}، اکتسابی است و بخش بزرگی از این [[علوم]] که با [[مقام امامت]] آنان [[ارتباط]] دارد، موهبتی است.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]] ص ۳۱۵.</ref>
-== جستارهای وابسته ==
-== منابع ==
-{{منابع}}
-# [[پرونده:1368251.jpg|22px]] [[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|'''ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی''']]
-{{پایان منابع}}
-== پانویس ==
-{{پانویس}}
-[[رده:ویژگی علوم اهل بیت]]
-[[رده:مدخل]]