اهل ذمه: تفاوت میان نسخه‌ها

اهل ذمه (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۳۶

۱۹ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲

جز

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

دیداریویکی‌متن

HeydariBot

۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[اهل ذمه در قرآن]] - [[اهل ذمه در فقه اسلامی]] - [[اهل ذمه در معارف و سیره نبوی]] | پرسش مرتبط  = }}
-==مقدمه==
+== مقدمه ==
 [[اهل]] در لغت به معنای [[خانواده]]، [[شایسته]] و سزاوار، ساکن، پیرو [[کیش]] یا نظر یا طریقه‌ای خاص و نیز معانی دیگر <ref>مجمع‌البحرین، ج ۱، ص ۱۲۸؛ لغت‌نامه، ج ۳، ص ۳۱۴۸ ـ ۳۱۵۰. </ref> و [[ذمّه]] از ریشه "ذ ـ م ـ م" به معنای [[سرزنش]] کردن آمده است. <ref>ترتیب‌العین، ص ۲۸۹؛ التحقیق، ج ۳، ص ۳۰۸، «ذمّ».</ref> به نوشته ابن [[فارس]] [[عهد]] و [[پیمان]] را از آن رو [[ذمام]] گفته‌اند که [[انسان]] با زیر پا گذاشتن آن سرزنش می‌شود. <ref>مقاییس اللغه، ج ۲، ص ۳۴۶، «ذمّ».</ref> ابوعبید ذمّه را به معنای [[امان]] دانسته <ref>مقاییس اللغه، ج ۲، ص ۳۴۵ ـ ۳۴۶؛ مجمع‌البحرین، ج ۲، ص ۱۰۳، «ذمّ».</ref> و برخی دیگر آن را به معنای عهد و ضمان می‌دانند <ref>مجمع‌البحرین، ج ۲، ص ۱۰۳؛ مصطلحات‌الفقه، ص ۲۶۴. </ref> و در اصطلاح [[فقه]] [[عقد]] و قراردادی است که میان [[مسلمانان]] و برخی از غیر مسلمانان منعقد می‌گردد <ref>مصطلحات الفقه، ص ۲۶۴. </ref> و به موجب آن، این افراد ملزم به پرداخت [[جزیه]] و رعایت شرایطی دیگر شده و در برابر، [[حکومت اسلامی]] موظف است از [[مال]]، [[جان]] و دیگر [[حقوق]] آنان حراست کند. <ref>الفقه الاسلامی، ج ۸، ص ۵۸۷۹. </ref> به کسانی که این [[قرارداد]] با آنان منعقد می‌گردد «[[اهل ذمّه]]» می‌گویند. سبب نامگذاری اهل ذمّه به این نام آن است که با دادن جزیه، مال و جانشان در [[امنیت]] قرار می‌گیرد <ref>مقاییس اللغه، ج ۲، ص ۳۴۶. </ref> یا آنکه با بستن قرارداد ذمّه در پیمان و ضمان مسلمانان داخل می‌شوند. <ref>مجمع البحرین، ج ۲، ص ۱۰۳؛ مصطلحات الفقه، ص ۲۶۴. </ref> غرض از بستن چنین پیمانی پایان دادن به حالت تضاد و [[دشمنی]] میان [[پیروان ادیان]] و ایجاد نوعی [[اتحاد]] و [[همزیستی مسالمت‌آمیز]] میان مسلمانان و غیر مسلمانان در قلمرو حکومت اسلامی است؛<ref>حقوق اقلیتها، ص ۵۷ ـ ۵۸. </ref> همچنین این امر سبب می‌گردد که پیروان ادیان دیگر با حقایق [[اسلام]] آشنا شده، بدان متمایل گردند. <ref>الفقه الاسلامی، ج ۸، ص ۵۸۷۹؛ احکام الذمیین و المستأمنین، ص ۳۱. </ref> طرف [[قرارداد]] در این [[عقد]] [[امام]] یا [[نایب خاص]] او و در [[عهد]] [[غیبت]] [[حاکم اسلامی]] است. <ref>تحریرالوسیله، ج ۱، ص ۴۵۱؛ جواهرالکلام، ج ۲۱، ص ۲۶۳ - ۲۷۶؛ الفقه الاسلامی، ج ۸، ص ۵۸۷۹. </ref> برای چنین عقدی شرایط گوناگونی در [[فقه اسلامی]] بیان شده که مهم‌ترین آنها عبارت است از:
 # پرداخت [[جزیه]].
@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 # [[پرهیز]] از [[آزار]] رسانی به [[مسلمانان]] و انجام دادن کارهای خلاف؛ مانند [[زنا]] و [[سرقت]].
 # [[تظاهر]] نکردن به کارهای ناپسندی مانند [[نوشیدن]] شراب و خوردن گوشت خوک، هرچند در [[شریعت]] آنان جایز باشد.
-#پرهیز از [[احداث]] کنیسه و ناقوس زدن.
+# پرهیز از [[احداث]] کنیسه و ناقوس زدن.
 # [[التزام]] به [[احکام قضایی]] مسلمانان. <ref>المبسوط، طوسی، ج ۲، ص ۴۳؛ المغنی، ج ۱۰، ص ۵۷۲؛ جواهرالکلام، ج ۲۱، ص ۲۶۷ - ۲۷۲. </ref>
-درباره گستره [[اهل ذمه]] و اینکه آیا شامل همه غیر مسلمانان می‌شود یا برخی از آنان، [[فقها]] [[اختلاف]] نظر دارند؛ [[امامیه]] و بیشتر [[فقیهان]] [[اهل سنت]] <ref>المبسوط، طوسی، ج ۲، ص ۳۶؛ جواهرالکلام، ج ۲۱، ص ۲۲۸؛ الفقه الاسلامی، ج ۸، ص ۵۸۸۰. </ref> با استناد به [[آیه جزیه]] که در آن تنها از [[اهل کتاب]] [[سخن]] به میان آمده: {{متن قرآن|قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ}}<ref>«با آن دسته از اهل کتاب که به خداوند و به روز بازپسین ایمان نمی‌آورند و آنچه را خداوند و پیامبرش حرام کرده‌اند حرام نمی‌دانند و به دین حق نمی‌گروند جنگ کنید تا به دست خود با خواری  جزیه بپردازند» سوره توبه، آیه ۲۹.</ref> و برخی [[احادیث]]،<ref>الکافی، ج ۳، ص ۵۶۲؛ من لا یحضره‌الفقیه، ج ۲ ص ۳۱ / ۲۸. </ref> اهل‌ذمّه را منحصر به اهل کتاب می‌دانند که شامل [[یهود]]، [[نصارا]] و [[مجوس]] می‌شود <ref>منتهی‌المطلب، ج ۲، ص ۹۰۳؛ ارشاد الاذهان، ج ۱، ص ۳۴۲؛ جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۴۶، ۲۲۸ ـ ۲۲۹. </ref> و در کتابی بودن [[صابئان]] و [[سامره]] نیز اختلاف نظر وجود دارد. <ref>التبیان، ج ۱، ص ۲۸۳؛ جواهرالکلام، ص ۲۳۱ ـ ۲۳۲؛ الخراج، ص ۱۳۳. </ref> شماری از [[فقیهان]] [[اهل سنت]] با استناد به [[احادیث]] برآن‌اند که [[اهل ذمّه]] همه [[کافران]]، اعم از [[عرب]] و [[عجم]] و [[اهل کتاب]] و [[مشرکان]] را دربرمی‌گیرد. <ref>احکام الذمیین والمستأمنین، ص ۲۸؛ الفقه الاسلامی، ج ۸، ص ۵۸۸۱ </ref> نظر دیگر این است که [[عقد]] [[ذمّه]] شامل همه غیر [[مسلمانان]] جز [[بت پرستان]] می‌شود. <ref>احکام الذمیین والمستأمنین، ص ۲۷. </ref> بر پایه نظر نخست، کافران غیر کتابی که در قلمرو [[حکومت اسلامی]] اقامت دارند یا در آن تردد می‌کنند داخل عنوان [[عقود]] دیگری همچون [[امان]] یا [[صلح]] بوده، مشمول شرایط این عقود هستند<ref>جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۹۲ - ۱۰۷؛ الفقه الاسلامی، ج ۸، ص ۵۸۶۴ - ۵۸۷۷. </ref>.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[اهل ذمه (مقاله)|مقاله «اهل ذمه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵.</ref>
+درباره گستره [[اهل ذمه]] و اینکه آیا شامل همه غیر مسلمانان می‌شود یا برخی از آنان، [[فقها]] [[اختلاف]] نظر دارند؛ [[امامیه]] و بیشتر [[فقیهان]] [[اهل سنت]] <ref>المبسوط، طوسی، ج ۲، ص ۳۶؛ جواهرالکلام، ج ۲۱، ص ۲۲۸؛ الفقه الاسلامی، ج ۸، ص ۵۸۸۰. </ref> با استناد به [[آیه جزیه]] که در آن تنها از [[اهل کتاب]] [[سخن]] به میان آمده: {{متن قرآن|قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ}}<ref>«با آن دسته از اهل کتاب که به خداوند و به روز بازپسین ایمان نمی‌آورند و آنچه را خداوند و پیامبرش حرام کرده‌اند حرام نمی‌دانند و به دین حق نمی‌گروند جنگ کنید تا به دست خود با خواری جزیه بپردازند» سوره توبه، آیه ۲۹.</ref> و برخی [[احادیث]]،<ref>الکافی، ج ۳، ص ۵۶۲؛ من لا یحضره‌الفقیه، ج ۲ ص ۳۱ / ۲۸. </ref> اهل‌ذمّه را منحصر به اهل کتاب می‌دانند که شامل [[یهود]]، [[نصارا]] و [[مجوس]] می‌شود <ref>منتهی‌المطلب، ج ۲، ص ۹۰۳؛ ارشاد الاذهان، ج ۱، ص ۳۴۲؛ جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۴۶، ۲۲۸ ـ ۲۲۹. </ref> و در کتابی بودن [[صابئان]] و [[سامره]] نیز اختلاف نظر وجود دارد. <ref>التبیان، ج ۱، ص ۲۸۳؛ جواهرالکلام، ص ۲۳۱ ـ ۲۳۲؛ الخراج، ص ۱۳۳. </ref> شماری از [[فقیهان]] [[اهل سنت]] با استناد به [[احادیث]] برآن‌اند که [[اهل ذمّه]] همه [[کافران]]، اعم از [[عرب]] و [[عجم]] و [[اهل کتاب]] و [[مشرکان]] را دربرمی‌گیرد. <ref>احکام الذمیین والمستأمنین، ص ۲۸؛ الفقه الاسلامی، ج ۸، ص ۵۸۸۱ </ref> نظر دیگر این است که [[عقد]] [[ذمّه]] شامل همه غیر [[مسلمانان]] جز [[بت پرستان]] می‌شود. <ref>احکام الذمیین والمستأمنین، ص ۲۷. </ref> بر پایه نظر نخست، کافران غیر کتابی که در قلمرو [[حکومت اسلامی]] اقامت دارند یا در آن تردد می‌کنند داخل عنوان [[عقود]] دیگری همچون [[امان]] یا [[صلح]] بوده، مشمول شرایط این عقود هستند<ref>جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۹۲ - ۱۰۷؛ الفقه الاسلامی، ج ۸، ص ۵۸۶۴ - ۵۸۷۷. </ref>.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[اهل ذمه (مقاله)|مقاله «اهل ذمه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵.</ref>
-==پیشینه [[اهل ذمه]] در [[اسلام]]==
+== پیشینه [[اهل ذمه]] در [[اسلام]] ==
-==[[احکام]] [[اهل ذمه]]==
+== [[احکام]] [[اهل ذمه]] ==
-=== پرداخت جزیه===
+=== پرداخت جزیه ===
-=== [[التزام]] به [[قوانین اسلامی]]===
+=== [[التزام]] به [[قوانین اسلامی]] ===
-=== [[پایبندی]] به شرایط [[عقد]] [[ذمه]]===
+=== [[پایبندی]] به شرایط [[عقد]] [[ذمه]] ===
-===[[امنیت]] جان، مال و [[معابد]] اهل ذمه===
+=== [[امنیت]] جان، مال و [[معابد]] اهل ذمه ===
-===[[گواهی دادن]] [[اهل ذمه]]===
+=== [[گواهی دادن]] [[اهل ذمه]] ===
-===[[احکام]] جزایی اهل ذمه===
+=== [[احکام]] جزایی اهل ذمه ===
-===ورود [[اهل ذمه]] به [[مسجد الحرام]] و دیگر [[مساجد]]===
+=== ورود [[اهل ذمه]] به [[مسجد الحرام]] و دیگر [[مساجد]] ===
-===مراوده با اهل ذمه و [[احسان]] کردن به آنان===
+=== مراوده با اهل ذمه و [[احسان]] کردن به آنان ===
 == جستارهای وابسته ==