تسلیم در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

| مداخل مرتبط = [[تسلیم در قرآن]] - [[تسلیم در حدیث]] - [[تسلیم در کلام اسلامی]] - [[تسلیم معصوم]] - [[مقام تسلیم]] - [[تسلیم در فقه سیاسی]]

== استسلام ==

* جبهه اسلام [[قوی]] و جبهه دشمن در مقایسه با آن [[ضعیف]] باشد، در این صورت بنا بر عموم و [[صراحت]] [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفًا فَلَا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبَارَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون با انبوه کافران رویاروی شدید از آنان واپس مگریزید!» سوره انفال، آیه ۱۵.</ref>، ایستادگی، [[مقاومت]] و ادامه جهاد [[واجب]] است و هر عملی جز این، جایز نیست. [[فرار از جنگ]] در این آیه بدان جهت [[تحریم]] شده تا ثبات و ایستادگی در جنگ انجام پذیرد و در واقع مفاد مفهوم این آیه همان منطوق آیه {{متن قرآن|إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا}}<ref>«چون با دسته‌ای (از دشمن) رویاروی شدید استوار باشید» سوره انفال، آیه ۴۵.</ref> است. بی‌شک مفهوم آیه اول این نیست که جز فرار، سایر راه‌های [[انصراف از جهاد]] جایز است و تنها فرار از جبهه [[حرام]] خواهد بود. با این توضیح روشن می‌شود که استسلام [[رزمنده]] [[مسلمان]] و خود را به [[اسارت]] دشمن در آوردن به مقتضای هر دو آیه حرام است؛ زیرا عملی مخالف [[پایداری]] و ایستادگی در ادامه جهاد بوده و هر نوع عمل مخالف ثبات در این دو آیه [[نفی]] شده است. همین [[استنتاج]] را می‌توان از روایاتی<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۶۵.</ref> که در شرح دو آیه مذکور وارد شده به دست آورد؛ زیرا در این [[روایات]] نیز تأکید بر [[وجوب]] [[پایداری]] و استمرار در [[جهاد]] شده است<ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص۵۶.</ref> و بیشتر [[فقهای شیعه]] فرار را در این صورت حتی در موردی که امکان [[نجات]] وجود دارد، جایز نمی‌شمارند<ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص۶۱.</ref>؛  

* نیروهای [[رزمنده]] [[مسلمان]] اندک و [[جبهه]] [[دشمن]] [[قوی]] باشد و با فرار امکان [[حفظ جان]] وجود داشته باشد. در این صورت گرچه برخی از [[فقها]] تنها تصریح به جواز فرار کرده‌اند، ولی دلایلی که ارائه داده‌اند شامل جواز [[استسلام]] نیز می‌شود. این عده از فقهای شیعه دلیل جواز فرار را فقدان شرط [[تکلیف]] تعیین [[قدرت]] ذکر کرده‌اند که این دلیل می‌تواند جواز استسلام را نیز ثابت کند.

در [[روایات اهل بیت]] {{ع}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۶۶-۶۵.</ref> نیز در منع فرار از زحف دلایلی ذکر شده که نشان از [[حرمت]] استسلام دارد، مانند: [[فرار از جهاد]] موجب [[سخط]] [[الهی]]، [[مذلت]] و [[خفت]]، [[سستی]] [[دین]]، [[استخفاف]] [[رسل]] و [[ائمه دین]]، ترک [[نصرت دین]]، جرأت یافتن [[دشمن]]، به [[اسارت]] افتادن و کشته شدن [[مسلمانان]]، ابطال [[دین خدا]] و [[فساد]] در روی [[زمین]] است که همه این [[دلایل]] می‌تواند در مورد استسلام نیز صادق باشد..<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۵۵.</ref>.

== استسلام از نظر [[روایات شیعه]] ==

در روایتی از [[امام صادق]] {{ع}} اشاره به سره «ببراه» یا «میراه» شده که در آن [[پیامبر]] {{صل}}، علی {{ع}} را با جمعی به [[جنگ]] دشمن اعزام کرد و فرمود: {{متن حدیث|مَنِ اسْتَأْسَرَ مِنْ غَيْرِ جِرَاحَةٍ مُثْقِلَةٍ فَلَيْسَ مِنَّا}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۶۵-۶۴.</ref> یعنی کسی که بدون داشتن زخمی که او را از پای درآورد خود را به اسارت دشمن درآورد، از ما نیست.

در روایتی دیگر امام صادق {{ع}} به نقل از [[امام علی]] {{ع}} فرمود: {{متن حدیث|مَنِ اسْتَأْسَرَ مِنْ غَيْرِ جِرَاحَةٍ مُثْقِلَةٍ فَلَا يُفْدَى مِنْ بَيْتِ الْمَالِ وَ لَكِنْ يُفْدَى مِنْ مَالِهِ إِنْ أَحَبَّ أَهْلُهُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۶۵-۶۴.</ref> یعنی به جز مجروحانی که از پا افتاده‌اند کسی که خود را به [[اسارت]] [[دشمن]] درآورد، از [[بیت‌المال]] برای [[آزادی]] او فدیه به دشمن داده نمی‌شود، اما اگر [[خانواده]] او [[راضی]] باشند می‌توانند از [[مال]] خود او فدیه را بپردازند.

# مجروحانی که می‌توانند خود را از دست دشمن نجات دهند، نمی‌توانند تن به اسارت بدهند؛ زیرا در این فرض، جراحت آنان مثقلة (از پا در آورنده) نخواهد بود؛

# در مواردی که هیچ راهی برای زنده ماندن [[رزمنده]] سالم در جبهه جز تن به اسارت دادن نمانده باشد، به مقتضای اطلاق روایات مذکور در ظاهر باید [[حکم]] به [[حرمت]] [[استسلام]] کرد. ولی بحثی که [[فقها]] در مورد جواز فرار از [[زحف]] در صورت انحصار زنده ماندن رزمنده [[مسلمان]] به صورت فرار مطرح کرده‌اند و در گذشته به آن اشاره کردیم در این مورد نیز می‌تواند صادق باشد و به مقتضای [[آیه تهلکه]] می‌توان جواز استسلام را [[استنباط]] کرد. ولی در این مورد نیز استناد به اطلاق [[آیه]] تثبیت و [[آیات جهاد]] و [[شهادت]] می‌تواند حداقل [[وجوب]] استسلام را دفع، بلکه [[افضلیت]] ادامه [[جهاد]] و شهادت را نسبت به استسلام [[اثبات]] کند.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۵۷.</ref>.

== [[قواعد]] عمومی [[فقه]] و استسلام ==

فقهای اهل سنت در جواز استسلام و استأسار به [[حدیث متفق علیه]] مربوط به جریان [[دعاة]] در [[میثاق]] [[پیامبر]] {{صل}} با [[قبیله]] [[هذیل]]<ref>سیره ابن هشام، ج۲، ص۱۶۹؛ فتح الباری، ج۶، ص۱۲۴.</ref> استناد کرده‌اند که در این جریان برخی از دعاة به [[دفاع]] پرداخته و به شهادت رسیدند و برخی دیگر خود را [[تسلیم]] دشمن کردند و هنگامی که خبر به [[مدینه]] رسید، پیامبر {{صل}} عمل هیچ کدام را مردود نشمرد و تقریر پیامبر {{صل}} دلیل بر جواز عمل استسلام است<ref>فقه سیاسی، ج۶، ص۲۲۱-۲۱۶.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۵۷.</ref>.