←مراحل تحدی
(صفحهای تازه حاوی «{{خرد}} {{امامت}} <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> : <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; fo...» ایجاد کرد) |
|||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
==مراحل تحدی== | ==مراحل تحدی== | ||
*بر اساس روایات ترتیب نزول، به جز روایت ابن ندیم، خداوند نخست به همه قرآن{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُل لَّئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَن يَأْتُواْ بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لاَ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا }}﴾}}<ref> بگو: اگر آدمیان و پریان فراهم آیند تا مانند این قرآن آورند هر چند یکدیگر را پشتیبانی کنند همانند آن نمیتوانند آورد؛ سوره اسراء، آیه:۸۸.</ref>، سپس به یک سوره{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّثْلِهِ وَادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ}}﴾}}<ref> یا میگویند (پیامبر) آن را بربافته است، بگو: اگر راست میگویید سورهای همگون آن بیاورید و هر کس جز خداوند را میتوانید فرا خوانید؛ سوره یونس، آیه:۳۸.</ref>، در مرحله سوم به ۱۰ سوره{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُواْ بِعَشْرِ سُوَرٍ مِّثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ}}﴾}}<ref> یا میگویند که آن (قرآن) را بربافته است (و از خداوند نیست)! بگو اگر راست میگویید ده سورهای بربافته مانند آن بیاورید و هر که را هم میتوانید به جای خداوند، (به یاوری) فرا خوانید؛ سوره هود، آیه:۱۳.</ref>، پس از آن به حدیثی مانند قرآن{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِّثْلِهِ إِن كَانُوا صَادِقِينَ}}﴾}}<ref> پس اگر راست میگویند گفتاری مانند آن بیاورند؛ سوره طور، آیه:۳۴.</ref> و برای آخرین بار در مدینه مجدداً به سورهای از قرآن{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ وَادْعُواْ شُهَدَاءَكُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنتُمْ صَادِقِينَ }}﴾}}<ref> و اگر در آنچه بر بنده خود فرو فرستادهایم تردیدی دارید، چنانچه راست میگویید سورهای همگون آن بیاورید و (در این کار) گواهان خود را (نیز) در برابر خداوند، فرا خوانید؛ سوره بقره، آیه:۲۳.</ref> تحدی کرده است<ref>مجمعالبیان، ج۱۰، ص۶۱۲ـ ۶۱۳؛ البرهان فیعلوم القرآن، ج۱، ص۲۸۰ ـ ۲۸۱؛ سیرةالرسول، ج۱، ص۱۴۵ ـ ۱۴۶؛ ج۲، ص۱۰.</ref>؛ در حالی که سیر طبیعی اقتضا میکند تحدی از دشوارتر به آسانتر، یعنی از کل قرآن به ۱۰ سوره و سپس به یک سوره باشد<ref>مدخل التفسیر، ص۳۴.</ref>. مفسران به این اشکال پاسخهای گوناگون دادهاند که میتوان آنها را در دو گروه جمعبندی کرد<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>: | *بر اساس روایات ترتیب نزول، به جز روایت ابن ندیم، خداوند نخست به همه قرآن{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُل لَّئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَن يَأْتُواْ بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لاَ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا }}﴾}}<ref> بگو: اگر آدمیان و پریان فراهم آیند تا مانند این قرآن آورند هر چند یکدیگر را پشتیبانی کنند همانند آن نمیتوانند آورد؛ سوره اسراء، آیه:۸۸.</ref>، سپس به یک سوره{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّثْلِهِ وَادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ}}﴾}}<ref> یا میگویند (پیامبر) آن را بربافته است، بگو: اگر راست میگویید سورهای همگون آن بیاورید و هر کس جز خداوند را میتوانید فرا خوانید؛ سوره یونس، آیه:۳۸.</ref>، در مرحله سوم به ۱۰ سوره{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُواْ بِعَشْرِ سُوَرٍ مِّثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ}}﴾}}<ref> یا میگویند که آن (قرآن) را بربافته است (و از خداوند نیست)! بگو اگر راست میگویید ده سورهای بربافته مانند آن بیاورید و هر که را هم میتوانید به جای خداوند، (به یاوری) فرا خوانید؛ سوره هود، آیه:۱۳.</ref>، پس از آن به حدیثی مانند قرآن{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِّثْلِهِ إِن كَانُوا صَادِقِينَ}}﴾}}<ref> پس اگر راست میگویند گفتاری مانند آن بیاورند؛ سوره طور، آیه:۳۴.</ref> و برای آخرین بار در مدینه مجدداً به سورهای از قرآن{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ وَادْعُواْ شُهَدَاءَكُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنتُمْ صَادِقِينَ }}﴾}}<ref> و اگر در آنچه بر بنده خود فرو فرستادهایم تردیدی دارید، چنانچه راست میگویید سورهای همگون آن بیاورید و (در این کار) گواهان خود را (نیز) در برابر خداوند، فرا خوانید؛ سوره بقره، آیه:۲۳.</ref> تحدی کرده است<ref>مجمعالبیان، ج۱۰، ص۶۱۲ـ ۶۱۳؛ البرهان فیعلوم القرآن، ج۱، ص۲۸۰ ـ ۲۸۱؛ سیرةالرسول، ج۱، ص۱۴۵ ـ ۱۴۶؛ ج۲، ص۱۰.</ref>؛ در حالی که سیر طبیعی اقتضا میکند تحدی از دشوارتر به آسانتر، یعنی از کل قرآن به ۱۰ سوره و سپس به یک سوره باشد<ref>مدخل التفسیر، ص۳۴.</ref>. مفسران به این اشکال پاسخهای گوناگون دادهاند که میتوان آنها را در دو گروه جمعبندی کرد<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>: | ||
'''۱. گروهی با ارائه راهکارهایی درصدد ارائه نظم طبیعی بین آیات تحدی برآمدهاند که به بررسی آرای آنها میپردازیم<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>:''' | |||
:*'''الف.''' جمعی، مانند [[بغوی]]<ref>تفسیر بغوی، ج۲، ص۴۱۵.</ref> و [[آلوسی]]<ref>روح المعانی، ج۱۲، ص۲۰.</ref>، نزول سوره هود را قبل از سوره یونس دانستهاند. [[ابن عطیه]]، شاهد این ترتیب را تحدی به ۱۰ سوره در سوره هود و به یک سوره در سوره یونس دانسته است<ref>التحریر والتنویر، ج۱، ص۳۳۷.</ref>. روایت [[ابن ندیم]] نیز مؤید این احتمال است<ref>الفهرست، ص۲۸.</ref>؛ همچنین [[جصاص]]<ref>احکام القرآن، ج۱، ص۴۱.</ref>، [[شیخ طوسی]]<ref>التبیان، ج۱، ص۱۰۴.</ref>، [[زمخشری]]<ref>الکشاف، ج۲، ص۳۸۳.</ref>، [[یحیی بن حمزه]]<ref>حقایق الاعجاز، ص۱۲۶.</ref>، [[ابن تیمیه]]<ref>التفسیر الکبیر، ج۲، ص۱۵۱.</ref>، [[ابن کثیر]]<ref>تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص۶۳.</ref>، [[زرکشی]]<ref>البرهان فی علوم القرآن، ج۲، ص۹۱.</ref>، [[رافعی]]<ref>اعجاز القرآن والبلاغة النبویه، ص۱۶۹.</ref> و [[سید مصطفی خمینی]]<ref>تفسیر سید مصطفی خمینی، ج۴، ص۴۱۸.</ref>، بدون توجه به روایات ترتیب نزول یا احتمالا با معیار قرار دادن روایت ابن ندیم، مراحل تحدی را همه قرآن، ۱۰ سوره و یک سوره دانستهاند<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | :*'''الف.''' جمعی، مانند [[بغوی]]<ref>تفسیر بغوی، ج۲، ص۴۱۵.</ref> و [[آلوسی]]<ref>روح المعانی، ج۱۲، ص۲۰.</ref>، نزول سوره هود را قبل از سوره یونس دانستهاند. [[ابن عطیه]]، شاهد این ترتیب را تحدی به ۱۰ سوره در سوره هود و به یک سوره در سوره یونس دانسته است<ref>التحریر والتنویر، ج۱، ص۳۳۷.</ref>. روایت [[ابن ندیم]] نیز مؤید این احتمال است<ref>الفهرست، ص۲۸.</ref>؛ همچنین [[جصاص]]<ref>احکام القرآن، ج۱، ص۴۱.</ref>، [[شیخ طوسی]]<ref>التبیان، ج۱، ص۱۰۴.</ref>، [[زمخشری]]<ref>الکشاف، ج۲، ص۳۸۳.</ref>، [[یحیی بن حمزه]]<ref>حقایق الاعجاز، ص۱۲۶.</ref>، [[ابن تیمیه]]<ref>التفسیر الکبیر، ج۲، ص۱۵۱.</ref>، [[ابن کثیر]]<ref>تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص۶۳.</ref>، [[زرکشی]]<ref>البرهان فی علوم القرآن، ج۲، ص۹۱.</ref>، [[رافعی]]<ref>اعجاز القرآن والبلاغة النبویه، ص۱۶۹.</ref> و [[سید مصطفی خمینی]]<ref>تفسیر سید مصطفی خمینی، ج۴، ص۴۱۸.</ref>، بدون توجه به روایات ترتیب نزول یا احتمالا با معیار قرار دادن روایت ابن ندیم، مراحل تحدی را همه قرآن، ۱۰ سوره و یک سوره دانستهاند<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | ||
:*'''ب.''' [[قرطبی]] بدون اشاره به آیه سوره یونس، مراحل تحدی را به ترتیب، همه قرآن، سخنی مانند آن، ۱۰ سوره و یک سوره میداند<ref>تفسیر قرطبی، ج۱، ص۷۷.</ref>. با توجه به معنای عام واژه "حدیث"، میتوان این ترتیب را مناسب دانست<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | :*'''ب.''' [[قرطبی]] بدون اشاره به آیه سوره یونس، مراحل تحدی را به ترتیب، همه قرآن، سخنی مانند آن، ۱۰ سوره و یک سوره میداند<ref>تفسیر قرطبی، ج۱، ص۷۷.</ref>. با توجه به معنای عام واژه "حدیث"، میتوان این ترتیب را مناسب دانست<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | ||
| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
:*'''ز.''' [[ابو زید]] معتقد است خداوند در پاسخ کسانی که ادعا میکردند میتوانند مثل قرآن را بیاورند:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ولَوْ نَشَاء لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا}}﴾}}<ref> اگر میخواستیم مانند آن میگفتیم؛ سوره انفال، آیه: ۳۱.</ref>، در آیه ۳۴ سوره طور به همه قرآن تحدی کرده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِّثْلِهِ إِن كَانُوا صَادِقِينَ}}﴾}}<ref> پس اگر راست میگویند گفتاری مانند آن بیاورند؛ سوره طور، آیه:۳۴.</ref>، سپس به ۱۰ سوره و آنگاه به استهزا، مشرکان را به مبارزه با یک سوره فراخوانده و سرانجام در سوره اسراء به طور قطع، تقلید نمونهی قرآن را برای عرب، امری محال اعلام می کند<ref>معنای متن، ص۲۸ ـ ۲۹.</ref> این نظر نیز پذیرفته نیست، زیرا بر فرض که به استناد برخی روایات شأن نزول، مکی بودن آیه ۳۱ سوره انفال پذیرفته شود<ref>تفسیر بغوی، ج۲، ص۲۴۵؛ روح المعانی، ج۹، ص۱۹۹.</ref>، ادعای [[ابوزید]] با هیچ یک از روایات ترتیب نزول سازگار نیست، زیرا در همه این روایات، سوره طور بعد از دو سوره یونس و هود قرار دارد. افزون بر این، تفسیر "حدیث" به همه قرآن، مورد تردید است<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | :*'''ز.''' [[ابو زید]] معتقد است خداوند در پاسخ کسانی که ادعا میکردند میتوانند مثل قرآن را بیاورند:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ولَوْ نَشَاء لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا}}﴾}}<ref> اگر میخواستیم مانند آن میگفتیم؛ سوره انفال، آیه: ۳۱.</ref>، در آیه ۳۴ سوره طور به همه قرآن تحدی کرده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِّثْلِهِ إِن كَانُوا صَادِقِينَ}}﴾}}<ref> پس اگر راست میگویند گفتاری مانند آن بیاورند؛ سوره طور، آیه:۳۴.</ref>، سپس به ۱۰ سوره و آنگاه به استهزا، مشرکان را به مبارزه با یک سوره فراخوانده و سرانجام در سوره اسراء به طور قطع، تقلید نمونهی قرآن را برای عرب، امری محال اعلام می کند<ref>معنای متن، ص۲۸ ـ ۲۹.</ref> این نظر نیز پذیرفته نیست، زیرا بر فرض که به استناد برخی روایات شأن نزول، مکی بودن آیه ۳۱ سوره انفال پذیرفته شود<ref>تفسیر بغوی، ج۲، ص۲۴۵؛ روح المعانی، ج۹، ص۱۹۹.</ref>، ادعای [[ابوزید]] با هیچ یک از روایات ترتیب نزول سازگار نیست، زیرا در همه این روایات، سوره طور بعد از دو سوره یونس و هود قرار دارد. افزون بر این، تفسیر "حدیث" به همه قرآن، مورد تردید است<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | ||
:*'''ح.''' مبرّد بر آن است که قید "مفتریات" در سوره هود، نظم طبیعی آیات تحدی را درست میکند، زیرا تحدی در سوره اسراء به مجموع قرآن و در سوره یونس به یک سوره کامل، هم از جهت لفظ و هم از جهت معناست؛ ولی در سوره هود به ۱۰ سوره فقط از جهت نظم و اسلوب، بدون توجه به معنا، تحدی شده است<ref>التحریر والتنویر، ج۱۲، ص۲۰.</ref>. [[محمد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]] نیز با استناد به قید "مفتریات" در آیه ۱۳ هود، بر همین نظر است، با این تفاوت که عدد ۱۰ را در سوره هود دال بر کثرت میداند<ref>مدخل التفسیر، ص۳۸.</ref><ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | :*'''ح.''' مبرّد بر آن است که قید "مفتریات" در سوره هود، نظم طبیعی آیات تحدی را درست میکند، زیرا تحدی در سوره اسراء به مجموع قرآن و در سوره یونس به یک سوره کامل، هم از جهت لفظ و هم از جهت معناست؛ ولی در سوره هود به ۱۰ سوره فقط از جهت نظم و اسلوب، بدون توجه به معنا، تحدی شده است<ref>التحریر والتنویر، ج۱۲، ص۲۰.</ref>. [[محمد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]] نیز با استناد به قید "مفتریات" در آیه ۱۳ هود، بر همین نظر است، با این تفاوت که عدد ۱۰ را در سوره هود دال بر کثرت میداند<ref>مدخل التفسیر، ص۳۸.</ref><ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | ||
'''۲. عدهای ترتیب تاریخی بین آیات تحدی به صورت یاد شده را نپذیرفتهاند. دیدگاههای این گروه بدین شرح است<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>:''' | |||
:*'''الف.''' [[شیخ طبرسی]]<ref>مجمع البیان، ج۵، ص۲۵۱.</ref> و [[علامه مجلسی]]<ref>بحارالانوار، ج۹، ص۱۰۵.</ref>، غرض از تحدی را آشکار ساختن عجز مخالفان قرآن میدانند و در این جهت بین تحدی به همه قرآن با کمتر از آن تفاوتی نمیبینند<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | :*'''الف.''' [[شیخ طبرسی]]<ref>مجمع البیان، ج۵، ص۲۵۱.</ref> و [[علامه مجلسی]]<ref>بحارالانوار، ج۹، ص۱۰۵.</ref>، غرض از تحدی را آشکار ساختن عجز مخالفان قرآن میدانند و در این جهت بین تحدی به همه قرآن با کمتر از آن تفاوتی نمیبینند<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | ||
:*'''ب.''' [[سید قطب]]، تحدی از دشوارتر به آسانتر را نمیپذیرد و تحدی را به نوع قرآن میداند نه مقدار آن. به اعتقاد وی نزول آیات تحدی در اوضاع و حالات گوناگون با توجه به مخاطبان آن بوده است و لزوماً ترتیبی بین آن لحاظ نشده است<ref>فی ظلال القران، ج۴، ص۱۸۶۱.</ref>. سبزواری نیز احتمال می دهد تفاوت آیات تحدی ناشی از اختلاف اشخاص یا زمانها باشد؛ یعنی افرادی ادعای هماوردی کل قرآن، عدهای ادعای هماوردی ۱۰ سوره و گروهی ادعای هماوردی یک سوره داشتهاند و خداوند نیز همسطح ادعای هر گروه، با آنها تحدی کرده است؛ یا اینکه تحدی به کل قرآن مربوط به اوایل بعثت و تحدی به کمتر از آن مربوط به زمانهای بعد است<ref>مواهب الرحمن، ج۱، ص۱۲۷.</ref>. بر این احتمال نیز دلیلی نیست<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | :*'''ب.''' [[سید قطب]]، تحدی از دشوارتر به آسانتر را نمیپذیرد و تحدی را به نوع قرآن میداند نه مقدار آن. به اعتقاد وی نزول آیات تحدی در اوضاع و حالات گوناگون با توجه به مخاطبان آن بوده است و لزوماً ترتیبی بین آن لحاظ نشده است<ref>فی ظلال القران، ج۴، ص۱۸۶۱.</ref>. سبزواری نیز احتمال می دهد تفاوت آیات تحدی ناشی از اختلاف اشخاص یا زمانها باشد؛ یعنی افرادی ادعای هماوردی کل قرآن، عدهای ادعای هماوردی ۱۰ سوره و گروهی ادعای هماوردی یک سوره داشتهاند و خداوند نیز همسطح ادعای هر گروه، با آنها تحدی کرده است؛ یا اینکه تحدی به کل قرآن مربوط به اوایل بعثت و تحدی به کمتر از آن مربوط به زمانهای بعد است<ref>مواهب الرحمن، ج۱، ص۱۲۷.</ref>. بر این احتمال نیز دلیلی نیست<ref>[[سید عبدالرسول حسینیزاده|حسینیزاده، سید عبدالرسول]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص:۲۷۳- ۲۸۶.</ref>. | ||