وظایف شیعه در عصر غیبت: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[وظایف شیعه در عصر غیبت در حدیث]] - [[وظایف شیعه در عصر غیبت در نهج البلاغه]] - [[وظایف شیعه در عصر غیبت در کلام اسلامی]] - [[وظایف شیعه در عصر غیبت در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط  = وظایف شیعه در عصر غیبت (پرسش)}}

== مقدمه ==

* بنابر [[روایات]]، [[شیعیان]] را در [[عصر غیبت]] دو گونه [[وظیفه]] است:

===۱. وظایفی که در برابر [[احکام]] و [[تکالیف شرعی]] دارند ===

* این [[وظیفه]] ویژه [[عصر غیبت]] نیست. [[مؤمنین]] همواره باید به [[وظایف دینی]] خویش وفا کنند و [[تکالیف]] خود را ارج نهند؛ اما در [[عصر غیبت]]، ناگزیر، می‌باید در [[فهم]] [[احکام دینی]] به [[فقهای شیعه]] [[رجوع]] کنند. در [[توقیع]] [[مبارک]] [[حضرت مهدی]] {{ع}} آمده است که [[شیعیان]] باید برای حوادثی که پیش رو دارند، به [[راویان حدیث]] [[اهل بیت]] {{ع}} [[رجوع]] کنند. [[امام زمان]] {{ع}} در این [[روایت]] به صراحت فرموده است: "آنان [[حجت]] من بر شمایند و من، [[حجت خدا]] بر آنانم"<ref>الاحتجاج‌، طبرسی/ ۲- ۱/ ۴۷۰.</ref>. فقهای [[عادل]] در [[عصر غیبت]] از سوی [[امام]] {{ع}} دارای [[نیابت]] عام‌اند. آنان جز [[تبیین احکام]] [[دینی]]، [[وظیفه]] [[قضاوت]] و [[تأسیس حکومت]] [[دینی]] را نیز بر عهده‌ دارند. [[وظیفه]] [[تأسیس حکومت]] بر [[فقها]] در این عصر [[واجب کفایی]] است. اگر فقیهی در [[تأسیس حکومت]] [[توفیق]] یابد، [[پیروی]] از او بر فقهای دیگر [[واجب]] است. در صورتی که تأسیس [[حکومت اسلامی]] [[نیازمند]] حرکت و [[قیام]] همگانی است، [[قیام]] بر همه [[واجب]] است. چنانچه [[فقها]] در [[تشکیل حکومت]] [[توفیق]] نیابند، این [[ولایت]] برای آنان ثابت است<ref>کتاب البیع‌، امام خمینی/ ۲/ ۴۶۶.</ref>. بدین سان، [[شیعیان]] می‌باید در فراهم آوردن زمینه‌های [[حکومت اسلامی]]، [[فقها]] را [[یاری]] رسانند<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 456-457.</ref>.

* گروهی از [[شیعیان]] با [[الهام]] از ظاهر برخی [[روایات]] بر آن‌اند که [[وظیفه]] آنان در [[عصر غیبت]] سکون و [[سکوت]] است و هیچ گونه [[قیام]] اصلاحی و [[تأسیس حکومت]] روا نیست. اینان به دو دسته از [[روایات]] [[تمسک]] می‌جویند:

# روایاتی که بنابر آنها، [[گسترش ظلم و فساد]] در [[زمین]]، مقدمه [[ظهور]] است؛

# روایاتی که [[قیام]] [[شیعیان]] در [[عصر غیبت]] را محکوم به [[شکست]] می‌دانند<ref>وسائل الشیعة، ۱۱/ ۴۱- ۳۵.</ref>.

* '''پاسخ:''' مراد روایاتی که [[گسترش ظلم و فساد]] را از [[مقدمات ظهور]] می‌شمارند، این است که [[نظام]] [[حاکم]] بر [[جامعه انسانی]] و دوری از [[تعالیم]] و [[رهبران الهی]] به گونه‌ای [[تکوینی]] [[انسان]] را به سوی [[ظلم]] و [[فساد]] می‌کشاند و بدین روی، این شرط همانند دیگر [[شرایط ظهور]] نیست که باید برای فراهم آوردن آنها کوشید. در مقابل این شرط، وجود انسان‌های [[پاک]] و [[شایسته]] و [[آمادگی جهانی]] برای [[عدالت]]، از شرایط مهم [[ظهور]] است و باید برای تحقق این شرطها کوشید. مقصود [[روایات]] دسته دوم که هر گونه [[قیام]] محکوم به [[شکست]] است، آن دسته از [[قیام‌ها]] است که [[مردم]] را به سوی خود بخواند و نام [[قیام حضرت مهدی]] {{ع}} برخود نهد. پاره‌ای [[روایات]] نظر به گروهی از [[اصحاب]] [[امامان]] {{عم}} دارند که خواستار [[قیام]] بودند با اینکه شرایط لازم فراهم نبود و از این روی، [[امامان]] {{عم}} آنان را از [[قیام]] [[نهی]] می‌کردند و به سکون و [[تقیه]] [[فرمان]] می‌دادند<ref>چشم به راه مهدی، ۱۴۶- ۱۰۹؛ صحیفه نور، ۲۰/ ۱۹۶ و ۱۹۷.</ref>. در این میان، می‌توان برخی [[روایات]] را بازیافت که [[شیعیان]] را به قیام‌هایی [[پیش از ظهور]] [[بشارت]] می‌دهند؛ قیام‌هایی که [[زمینه‌ساز]] [[حکومت جهانی]] آن حضرت‌اند. بدین سان نمی‌توان هر قیامی را [[پیش از ظهور]] محکوم به‌ [[شکست]] دانست. وانگهی، [[روایات]] معتبری در باب [[قیام]] و [[مبارزه]] با [[فساد]] و [[جهاد]] و [[امر به معروف و نهی از منکر]] و [[سیره]] [[امامان]] {{عم}} [[نقل]] شده‌اند که با این دسته از [[روایات]] ناسازگارند <ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 457-458.</ref>.

===۲. [[وظایف]] [[عصر غیبت]] ===

# [[کسب معرفت]] درست از [[امام زمان]] {{ع}}: [[امام‌شناسی]] از بنیادهای [[اعتقادی]] [[شیعه]] است و بنابر آن، [[شیعیان]] در هر عصری باید [[امام]] [[معصوم]] {{ع}} را بشناسند و از او معرفتی درست و [[استوار]] به دست آورند. در روایاتی از [[پیامبر اسلام]] {{صل}} نیز بدین [[وظیفه]] اشارت رفته است؛ همانند روایتی که می‌فرماید: "هر کس بمیرد به حالی که [[امام زمان]] خویش را نمی‌شناسد، به [[مرگ جاهلیت]] مرده است"<ref>الاصول من الکافی‌، ۱/ ۳۷۷.</ref>. [[وظیفه]] [[شناخت امام]] {{ع}} در [[عصر غیبت]] به صورتی اکیدتر خود می‌نماید؛ زیرا بنابر [[روایات]]، در این روزگار زمینه [[شبهات]] و [[انحرافات]] بیش‌تر است و [[شیعیان]] به آزمون‌های دشوار گرفتار می‌آیند و بسیاری از آنان می‌لغزند و از راه به در می‌روند. از این رو [[امامان معصوم]] {{عم}} [[پیروان]] خویش را سفارش کرده‌اند که در [[عصر غیبت]] به [[خدا]] [[پناه]] آورند و از او بخواهند تا با [[شناخت]] ژرف و [[استوار]] از [[امام]]، ایمن مانند و از [[لغزش]] در [[دین]] [[مصونیت]] یابند<ref>ر. ک: الاصول من الکافی‌، ۱/ ۳۳۶ و ۳۳۷؛ امامت و مهدویت‌، ۲/ ۲۵۹- ۱۹۱.</ref>.

# رعایت [[ادب]] در نام بردن [[امام زمان]] {{ع}}:در [[عصر غیبت]] نباید نام [[مبارک]] [[امام زمان]] {{ع}} را بر زبان آورد؛ بلکه باید از او با [[القاب]] خجسته‌اش یاد کرد؛ همانند [[حجت]]، [[قائم]]، [[مهدی]] و [[صاحب الامر]] {{ع}}. [[روایات]] و آرای [[علما]] در این باره بسیارند. بنابر برخی از آنها به هیچ روی نباید نام آن [[حضرت]]- یعنی م، ح، م، د- را بر زبان آورد. برخی [[علما]] بر آن‌اند که این کار [[مکروه]] است نه [[حرام]] و برخی دیگر، [[حرمت]] را ویژه عصر [[غیبت صغری]] می‌دانند. در هر صورت [[احتیاط]] در آن است که نام [[مبارک]] آن [[حضرت]] را در اجتماعات نبرند<ref>مکیال المکارم‌، ۲/ ۱۱۰؛ منتخب الاثر، ۵۰۲.</ref>.

# اظهار [[شوق]] برای [[دیدار]] [[امام]] {{ع}} و [[دعا]] برای آن و [[اندوهگین]] بودن برای [[فراق]] آن [[حضرت]].

# انجام [[اعمال]] و [[عبادات]] مستحبی به [[نیابت]] از [[امام]] {{ع}}.  

# تعیین نکردن [[وقت ظهور]] و [[تکذیب]] کسانی که وقتی برای آن معین می‌کنند.  

# پیوسته به [[یاد امام]] {{ع}} بودن و [[دل]] شکستگی هنگام یاد آن [[حضرت]] {{ع}}  

# خوشحال کردن [[مؤمنین]] و [[یاری]] رساندن به آنان.  

# بزرگداشت اماکن منسوب به [[امام]] {{ع}}.  

# عرضه [[حاجات]] به [[امام]] {{ع}}  

# مقدم داشتن خواسته‌های [[امام]] {{ع}} بر خواسته‌های خویش.  

# برخاستن هنگام شنیدن نام [[امام]] {{ع}}.

* در [[روایات]] است که در [[مجلسی]]، نزد [[امام رضا]] {{ع}} از آن [[حضرت]] نام برده شد. [[امام رضا]] {{ع}} برخاست و دست بر سر نهاد و فرمود: {{عربی|اللهُم عَجلْ فَرَجَهُ وَ سَهلْ مَخْرَجَه}}<ref>منتخب الاثر، ۵۰۶.</ref>.

# درخواست [[صبر]] از [[خداوند]] در [[زمان غیبت]]<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 458-459.</ref>.