سند دعای ندبه چیست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

| تعداد پاسخ = ۶

«در مورد [[سند دعای ندبه]]، کتاب بحار از کتاب [[مزار]] [[علی بن طاووس]] [[نقل]] می‌کند که: {{متن حدیث|ذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي قُرَّةَ نَقَلْتُ مِنْ كِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَزَوْفَرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَةِ وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلَى مَا جَرَى بِهِ قَضَاؤُكَ فِي أَوْلِيَائِكَ}} و [[دعا]] را تا آخر [[نقل]] کرده است و بعد (مؤلف) بحار می‌گوید: {{عربی|قال محمد بن المشهدي في المزار الكبير قال محمد بن علي بن أبي قرة نقلت من كتاب أبي جعفر محمد بن الحسين بن سفيان البزوفري }} الی آخره مثل [[سید]] و ظاهراً مفهوم این فقره از خبر مذکور {{عربی|وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ {{ع}}}} این است که بزوفری آن را از [[امام زمان]] {{ع}} [[روایت]] کرده که بنابراین [[دعای ندبه]] انشای خود آن [[حضرت]] است مثل [[دعای افتتاح]] و نیز احتمال می‌رود که [[دعای ندبه]] انشای بزوفری باشد زیرا ممکن است مفهوم فقره مذکور این باشد که [[دعای ندبه]] باید برای آن [[حضرت]] یعنی برای [[فرج]] و [[گشایش]] و [[ظهور]] وی خوانده شود. به هر حال اصل [[سند]] همین است که در بحار گفته شده است و اما اینکه در زادالمعاد گفته شده: "[[دعای ندبه]] به [[سند]] معتبر از [[حضرت صادق]] {{ع}} منقول است که این [[دعا]] را در چهار عید بخوانند (یعنی [[روز جمعه]]، [[عید فطر]]، عید قربان، [[عید غدیر]])"، ظاهراً مؤلف مراجعه به مدارک نکرده بلکه از خارج [[نقل]] کرده و اشتباه نموده است چه اگر از [[حضرت صادق]] {{ع}} [[روایت]] شده بود در بحار که موضوعش ذکر اسانید و مستندات است [[نقل]] می‌شد و اما در مورد اینکه "این [[دعا]] در سال‌های اخیر سخت رواج یافته و گروه‌های خاصی برای آن تشکیل یافته"، [[خواندن]] این [[دعا]] مثل خیلی امور دیگر که سال‌های سال به اقتضای شرایط زمانه، رواج بیشتری پیدا کرده‌اند از قبیل تعمیر اساسی مساجد، رفتن اغلب [[مردم]] به [[زیارت]] [[حضرت رضا]] {{ع}} و نیز کثرت [[حجاج]] و نظیر این امور، نسبت به سال‌های پیش بیشتر شده است، البته چه بهتر که کارهای خوب زیاد شوند و شاید [[مردم]] به [[امید]] [[گشایش]] و [[فرج]] به این [[دعا]] [[متوسل]] می‌شوند چه [[خداوند]] فرموده: {{متن قرآن|ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ}}<ref>«مرا بخوانید تا پاسختان دهم...» سوره غافر، آیه ۶۰.</ref>»<ref>[[محمد تقی شوشتری|شوشتری، محمد تقی]]، [[دعای ندبه در اسناد (مقاله)|دعای ندبه در اسناد]]، ص ۲۱.</ref>.

# این [[دعا]] را سیّد جلیل، [[صاحب]] [[مناقب]] و [[مفاخر]] "[[سید رضی‌الدین علی بن طاووس]]" که از اعلام قرن هفتم هجری و از [[رجال]] بزرگ [[شیعه]] و در [[علم]] و [[ورع]] و [[زهد]] و [[عبادت]] معروف و بااطّلاع از کتب و تصنیفات بوده، در کتاب مستطاب "[[اقبال الاعمال]]" (ص ۲۹۵-۲۹۹) و در کتاب "مصباح الزائر" فصل هفتم، و [[شیخ]] جلیل "[[محمّد بن جعفر بن علی مشهدی حائری]]" از اعلام قرن ششم در کتاب "[[مزار]]" معروف به "[[مزار]] [[محمّد بن المشهدی]]" که [[علاّمه مجلسی]] آن را "[[مزار]] [[کبیر]]" نامیده، (دعای صد و هفتم) [[نقل]] کرده‌اند و همچنین در [[مزار]] قدیم که ظاهرا از تألیفات "[[قطب]] راوندی" است، نیز [[نقل]] شده و [[نقل]] [[دعا]] در مثل هریک از این سه کتاب، [[دلیل]] این است که این شخصیت‌های بزرگ و متبحّر و حدیث‌شناس، این [[دعا]] را معتبر شناخته‌اند.

# پیش از این سه بزرگوار، [[شیخ]] جلیل [[ثقه]] "[[ابوالفرج محمّد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنانی]]" معاصر [[نجاشی]] از شیوخ و بزرگان قرن پنجم، در کتاب دعایی که [[شیخ]] [[محمّد بن المشهدی]] در کتاب [[مزار]]، و [[سید بن طاووس]] در مصباح الزائر و اقبال، از آن بسیار [[نقل]] کرده و بر آن [[اعتماد]] فرموده‌اند، و همچنین از مآخذ کتاب [[مزار]] قدیم می‌‌باشد، این [[دعا]] را [[روایت]] کرده است و چنانچه گفته شد ایشان نیز از [[رجال]] [[شیعه]] می‌‌باشد و علاوه بر کتاب دعای مذکور، کتاب دیگری به نام "التهجد" دارد، و در کتبی مثل [[رجال]] [[نجاشی]] و علاّمه توثیق شده است و [[نقل]] ایشان نیز [[دلیل]] این است که این [[دعا]] را معتبر شناخته و بلکه استحباب [[خواندن]] آن را در [[اعیاد]] اربعه تأیید کرده است، چنانچه ظاهر این است که سیّد بن طاووس و [[شیخ]] [[محمّد بن المشهدی]] نیز آن را بخصوص [[مستحب]] می‌‌دانسته‌اند.

# کتاب [[مزار کبیر (کتاب)|مزار کبیر]]، تألیف محدّث و دانشمند معروف قرن ششم [[محمد بن جعفر المشهدی]].

# کتاب [[مزار قدیم (کتاب)|مزار قدیم]] که مؤلف آن از دانشمندان معاصر مرحوم [[طبرسی]] نویسنده کتاب [[احتجاج]] از قرن ششم است.

# کتاب [[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]] تألیف [[سید رضی الدین بن طاووس]] که از زهّاد و بزرگان محدّثان قرن هفتم است. [[مرحوم مجلسی]] هم در [[بحار الانوار]] از این کتاب‌ها [[نقل]] کرده است و در هر سه کتاب [[دعا]] از محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره و او از [[محمد]] بن [[حسین]] بن سفیان البزوفری که در زمان [[غیبت صغری]] می‌زیسته است که وی به وسیله مکاتبه از طریق نوّاب با [[امام مهدی|امام]] {{ع}} تماس گرفته است و او از [[امام مهدی|حضرت مهدی]] [[امام مهدی|صاحب الامر]] {{ع}} [[نقل]] می‌کند که [[دستور]] دادند این [[دعا]] را بخوانند.

# کتاب [[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]]، ابن طاووس؛

# کتاب [[اقبال (کتاب)|اقبال]]، [[سید بن طاووس]]؛

ولی مرحوم [[علامه مجلسی]] در کتاب [[زاد المعاد (کتاب)|زاد المعاد]] تصریح می‌‌کند که این [[دعا]] از [[امام صادق]] {{ع}} است: و اما [[دعای ندبه]] که مشتمل است بر [[عقاید]] حقّه و [[تأسف]] بر [[غیبت]] [[حضرت قائم]]، به [[سند]] معتبر از [[امام]] [[جعفر صادق]] {{ع}} منقول است که این [[دعای ندبه]] را در چهار عید بخوانند؛ یعنی در روز [[عید فطر]]، روز عید قربان، روز [[غدیر]] و [[روز جمعه]]<ref>مجلسی، [[زاد المعاد (کتاب)|زاد المعاد]]، ص۳۰۳.</ref>»<ref>[[محمود اباذری|اباذری، محمود]]، [[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]، ص ۸۱ - ۸۳.</ref>.

[[علامه مجلسی]]؛ گفته است: اما [[دعای ندبه]] که مشتمل است بر [[عقاید]] حقّه و تأسف بر [[غیبت]] [[امام مهدی|حضرت قائم]] {{ع}}، به [[سند]] معتبر از [[امام صادق|حضرت صادق]] {{ع}} [[نقل]] شده است<ref>  محمد باقر مجلسی، زاد المعاد، ص ۴۹۱</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۲۲۹ - ۲۳۱.</ref>..

[[سید ابن طاووس حلی]] در کتاب [[اقبال الاعمال]] و کتاب مصباح الزائر و نیز [[شیخ]] [[محمد مشهدی حائری]] در کتاب مزار خود این دعای شریف را آورده‏‌اند. همچنین در مزار قدیم که ظاهراً از نگاشته‏‌های [[قطب راوندی]] است، این [[دعا]] [[نقل]] شده است. روشن است این شخصیت‏‌های گران‏قدر و حدیث‌‏شناس، دعای غیر معتبر را در کتاب‌‏های خود [[نقل]] نمی‌‏کنند. خواندن این [[دعا]] [[خواص]] زیادی دارد؛ از جمله در هر مکان و موضع که با حضور [[قلب]] و [[اخلاص]] کامل خوانده شود و ملتف مضامین عالی و عبارات و اشارات آن باشد، نتیجه آن، توجه و التفات مخصوص [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ در آن مکان و محل، بلکه حضور به هم رساندن آن حضرت در آن مجلس است؛ چنان که در بعضی مواضع و موارد اتفاق افتاده است<ref>  ر. ک: لطف اللّه [[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی، لطف‌الله]]، [[فروغ ولایت در دعای ندبه (کتاب)|فروغ ولایت در دعای ندبه]]، [[سلسله مباحث امامت و مهدویت ج۱ (کتاب)|سلسله مباحث امامت و مهدویت]]، پیشگفتار</ref>.

* از دیگر کسانی که این دعا را نقل کرده‌اند به مرحوم [[سید بن طاووس]] اشاره شده است ایشان در کتاب مصباح الزائر آورده است: "بعضی از اصحاب ما چنین گفته‌اند که جناب [[محمّد بن علی بن أبی قرّه]] از کتاب مرحوم [[محمّد بن الحسین بن سفیان بن البزوفری]]، [[دعای ندبه]] را نقل کرده و گفته است که این دعا، دعایی است برای حضرت [[امام مهدی|صاحب الزمان]] {{ع}} که مستحب است آن را در عیدهای چهارگانه- روز جمعه، عید قربان، عید فطر و عید غدیر- بخوانند<ref> سید بن طاووس، مصباح الزائر، ص ۴۴۶.</ref>.

* از دیگر کسانی که این دعای شریف را با قوّت تمام نقل نموده و تردیدها را از آن منتفی دانسته مرحوم [[علامه مجلسی]] است ایشان در بحار الانوار می‌نویسد: "[[محمّد بن مشهدی]] در کتاب مزار خویش- مزار کبیر <ref> مزار محمّد بن مشهدی، کتابی است که درباره زیارتهای وارد شده برای پیامبر گرامی اسلام {{صل}} و خاندان نورانی آن حضرت نوشته شده است. مرحوم مجلسی در بحار الانوار، از این کتاب با عنوان«مزار کبیر» یاد کرده است.(بحار الانوار، ج ۹۹، ص ۱۱۰) و بنابر آنچه علامه طهرانی در الذریعه بیان کرده است(الذریعه، شیخ آقابزرگ تهرانی، ج ۲۰، ص ۳۲۴) و همچنین از خاتمهی مستدرک الوسایل ظاهر میشود، این کتاب، یکی از مدارک مرحوم نوری برای«مستدرک الوسایل» بوده است.(مستدرک الوسایل، ج ۳، صص ۳۶۸- ۳۶۹؛ الذریعة، ج ۲۰،- ص ۳۲۴) از عبارتی که در مقدمهی مزار کبیر آمده است، چنین آشکار میگردد که مرحوم مشهدی فقط روایاتی را که به سند قابل اعتماد و از راویان موثق به دست آورده، نقل کرده است.</ref>- چنین گفته که دعای ندبه را [[محمّد بن ابی قرّه]] از کتاب [[ابی جعفر محمّد بن الحسین بن سفیان البزوفری]]، نقل کرده است<ref> محمّد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج ۹۹، صص ۱۰۴- ۱۱۰.</ref> آنگاه مرحوم [[علامه مجلسی]] پس از بیان هر دو سند، چنین اظهار نظر می‌کند: "گمان می‌رود مرحوم [[سید بن طاووس]] نیز این دعا را از جناب مشهدی گرفته باشد و مراد وی از بعض اصحابنا همان مرحوم مشهدی باشد"<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۲۲۹ - ۲۳۱.</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۱۹۶- ۱۹۸.</ref>.  

# قبل از این بزرگان، این [[دعا]] را [[شیخ]] جلیل ثقه [[ابوالفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنانی]] که معاصر [[شیخ نجاشی]] و از اعلام قرن پنجم بوده، [[نقل]] کرده است. کسی که [[شیخ]] [[محمد بن مشهدی]] در کتاب [[المزار (کتاب)|المزار]] از او زیاد [[نقل]] می‌کند.

# و نیز [[شیخ]] جلیل ثقه [[ابوجعفر محمد بن حسین بن سفیان بزوفری]] در کتاب [[الدعاء (کتاب)|الدعاء]] [[نقل]] کرده است. او که از [[مشایخ]] [[شیخ مفید]] به حساب می‌آید مورد تأیید خاص او قرار گرفته است. حاجی نوری در خاتمه [[المستدرک (کتاب)|المستدرک]] او را از [[مشایخ]] [[شیخ مفید]] برشمرده و به [[وثاقت]] و جلالت [[قدر]] او [[شهادت]] داده است.