بنی‌تمیم: تفاوت میان نسخه‌ها

قبیله تمیم از گذشته‌های دور در مقایسه با دیگر [[قبایل عرب]]، دارای اهمیت بسیار در ابعاد گوناگون، از جمله فراوانی جمعیت و تیره‌های مختلف، [[جنگ‌ها]] و رخدادهای [[تاریخی]] فراوان و پهنه پهناور سرزمین‌های محل سکونت بوده است. اکنون نیز در پهنه [[جهان اسلام]] پراکنده‌اند.

== [[نسل]] بنی‌تمیم ==

[[سرزمین]] اصلی و خاستگاه [[قبیله]] تمیم، [[جزیرة العرب]] بود.

[[حیره]] در [[عراق]] و [[بحرین]] کهن نیز از دیگر سکونت‌گاه‌های تیره‌هایی از تمیم بودند.<ref>البحرین فی صدر الاسلام، ص۱۵۶-۱۵۷.</ref>  

عشایر تمیم به تدریج در عراق به [[تشیع]] گرویده‌اند.<ref>لله و للحقیقه، ص۶۴۶.</ref>  

== [[جایگاه]] [[سیاسی]] [[اجتماعی]] تمیم ==

این ویژگی تمیم را می‌توان در رویداد عام الغدر نیز یافت. ۱۵۰ سال [[پیش از بعثت]] [[پیامبر اسلام]]، دو تن از بنی‌یربوع که به [[حج]] می‌رفتند، به غارت و قتل فرستاده یکی از [[پادشاهان]] [[حمیری]] که پرده‌ای را برای [[هدیه]] به [[کعبه]] فرستاده بود، کنار انصاب [[حرم]] دست زدند. پس از بازگو کردن این رویداد برای دیگران در ایام [[منا]] که بر پایه رسم [[جاهلی]]، [[قبایل عرب]] مفاخرشان را بازگو می‌کردند، [[مردم]] [[عرب]] بر [[یربوع]]، [[قبیله]] آنها، شوریدند و اموالشان را غارت کردند. به این مناسبت، این سال "[[غدر]]" نام گرفت و پس از [[تاریخ]] [[وفات]] [[کعب]] بن لوی، به عنوان مبدا تاریخ عرب تا پیش از [[عام الفیل]] خوانده شد.<ref>المحبر، ص۷؛ الآثار الباقیه، ص۴۰.</ref>  

[[یعلی بن امیه تمیمی]] را بر [[یمن]] گماشت و [[مالک بن نویره]] را [[کارگزار]] [[صدقات]] بنی‌حنظله و [[زبرقان بن بدر]] را همراه [[قیس بن عاصم]]، عامل ناحیه‌ای از بنی‌سعد کرد و [[عیینة بن حصن فزاری]] را به عنوان کارگزار صدقات تمیم گماشت.<ref>الادارة فی عصر الرسول، ص۱۰۰، ۲۵۲-۲۵۴.</ref>  

پس از [[نبرد نهروان]]، برخی از بنی‌حنظله از [[فرمان امام]] [[علی]]{{ع}} بیرون رفتند و [[رهبری]] گروهی از خوارج را به دست گرفتند. از این گروه، می‌توان از [[حرقوص بن زهیر]]، [[مسعر بن فدکی]]،<ref>خوارج تندیس فتنه، ص۱۳۸-۱۱۱.</ref> [[عُروة بن اُدَیه]] و [[شَبَث بن رِبْعی]] نام برد.<ref>جمهرة النسب، ص۲۱۷، ۲۲۵-۲۲۶؛ جمهرة انساب العرب، ص۲۲۳، ۲۲۵.</ref>  

پس از [[شهادت امام]]، معقل بن قیس ریاحی و [[جاریة بن قدامه سعدی]] در گرفتن [[بیعت]] از [[مردم]] برای [[امام حسن]]{{ع}} نقش داشتند.<ref>انساب الاشراف، ج۳، ص۳۵-۳۳.</ref> [[اصبغ بن نباته حنظلی]]<ref>رجال الطوسی، ج۱، ص۶۹.</ref> هم از [[یاران]] ویژه [[امام علی]]{{ع}} و [[راوی حدیث]] او بود.<ref>رجال الطوسی، ص۵۷.</ref>  

در [[روز عاشورا]] برخی [[تمیمیان]] میان [[سپاهیان]] [[عمر سعد]] حضور یافتند و کسانی چون [[زرعة بن شریک]]، <ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۴۵۳؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱.</ref> [[عمر طهوی]]،<ref>البدایة و النهایه، ج۸، ص۱۷۰-۱۷۱.</ref> [[جویریة بن بدر]]<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۳۹۳.</ref> و [[حصین تمیمی]]<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۴۹۹.</ref> در [[شهادت امام حسین]]{{ع}} [[مشارکت]] داشتند.

'''۱۰. در [[قیام مختار]]:''' در قیام [[مختار ثقفی|مختار بن ابی‌عُبَید ثقفی]] گروه‌هایی از بنی‌تمیم کنار مختار و گروه‌هایی دیگر در برابر او در [[سپاه]] [[مصعب بن زبیر]] صف کشیدند.<ref>تاریخ طبری، ج۶، ص۳۹، ۸۱، ۹۵، ۱۰۰.</ref>  

در ۶۴قمری [[عبدالله بن خازم]] با [[یاری]] تمیمی‌ها در [[نبرد]] با [[بکر بن وائل]] بر خراسان [[سلطه]] یافت.<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۵۵۰-۵۵۱.</ref>  

'''۱۲. نقش بنی‌تمیم در [[حکومت]] [[عباسیان]]:''' حضور بسیار گسترده بنی‌تمیم در خراسان، سبب شرکت مؤثر آنها در [[دعوت]] عباسیان شد؛ چنان‌که [[پنج تن]] از نقیبان [[دوازده‌گانه]] عباسیان در خراسان از بنی‌تمیم بودند.<ref>تاریخ طبری، ج۷، ص۳۷۹-۳۸۰.</ref>  

وجود شمار‌ اندکی از تمیمی‌ها یا حُلَفای آنان مانند [[واقد بن عبدالله]] و [[خَبّاب بن اَرَت]] که در [[هجرت]] به یثرب <ref>المحبر، ص۷۳؛ البدء و التاریخ، ج۴، ص۱۴۶.</ref> و نبردهای [[بدر]] و [[احد]]<ref>الطبقات، ج۳، ص۱۲۲؛ البدایة و النهایه، ج۳، ص۲۴۹.</ref> شرکت داشتند.

[[واقد بن عبدالله]] پیش از [[فتح مکه]] مسلمان شد و در [[سریه]] "نخله" فردی را در [[ماه حرام]] به [[قتل]] رساند و [[آیه]] {{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}}<ref>«از تو درباره جنگ در ماه حرام می‌پرسند، بگو: جنگ در آن (گناهی) بزرگ است و (گناه) باز داشتن (مردم) از راه خداوند و ناسپاسی به او و (باز داشتن مردم از) مسجد الحرام و بیرون راندن اهل آن از آن، در نظر خداوند بزرگ‌تر است و آشوب (شرک) از کشتار (هم) بزرگ‌تر است» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref> در شأنش نازل شد.<ref> اسباب النزول، ص۷۱.</ref> آیه {{متن قرآن|وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ}}<ref>«و کسانی را که پروردگارشان را در سپیده‌دمان  و در پایان روز  در پی به دست آوردن خشنودی وی می‌خوانند از خود مران، نه هیچ از حساب آنان بر گردن تو و نه هیچ از حساب تو بر گردن آنهاست تا برانیشان و از ستمگران گردی» سوره انعام، آیه ۵۲.</ref> نیز در شأن فردی از بنی‌تمیم نازل گشت.<ref>اسباب النزول، ص۲۲۰.</ref>  

[[نزول آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يُنَادُونَكَ مِنْ وَرَاءِ الْحُجُرَاتِ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ}}<ref>«به راستی آنان که تو را از پشت (در) اتاق‌ها  صدا می‌زنند، بیشترشان خرد نمی‌ورزند» سوره حجرات، آیه ۴.</ref> را در هنگامی دانسته‌اند که [[هیئت]] اعزامی‌ آنان به سبب [[خوی]] [[خشن]] بیابانی و ناآشنایی با [[آداب]] [[زندگی اجتماعی]]، از پشت [[خانه پیامبر]]{{صل}} او را با آواز بلند صدا کردند. این [[آیه]] چنین [[رفتاری]] را کار نابخردان می‌داند.<ref> الطبقات، ج۱، ص۲۹۳-۲۹۴؛ انساب الاشراف، ج۱۲، ص۲۱-۲۲.</ref>  

[[مالک بن نویره]] از [[بنی‌یربوع بن حنظله]]، از دادن [[صدقه]] تیره خود به [[ابوبکر]] خودداری نمود<ref>الرده، ص۱۰۳-۱۰۴.</ref> که پیامد آن، کشته شدنش به دست [[خالد بن ولید]] بود. [[خالد]] همان [[روز]] با [[همسر]] [[مالک]] هم‌بستر شد.<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۷۶-۲۸۰.</ref> این کار مورد [[اعتراض]] [[عمر]] قرار گرفت و وی خواستار [[اجرای حد]] [[زنا]] بر خالد گشت.<ref>تاریخ طبری، ج‏۳، ص۲۷۸؛ البدایة و النهایه، ج‏۶، ص۳۲۲.</ref>  

و از [[شاعران]] دوره [[اسلامی]]، [[جریر بن عطیة بن حذیفه]] (خطفی)<ref>وفیات الاعیان، ج۱، ص۳۲۱.</ref> که [[گرایش]] ضد [[شیعی]] او از [[مدح]] [[خلفای اموی]] پیدا است،<ref>شرح دیوان جریر، ص۷-۸.</ref> [[هَمّام بن غالب بن صعصعه]] مشهور به [[فرزدق]]، [[روبَة بن عَجّاج]]، [[ابوالفوارس سعد بن محمد بن سعد]] مشهور به حَیصَ بَیص، و [[خداش بن بشر]] مشهور به بَعِیث<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۱۵؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص۶۷-۶۷۶، ۶۷۸-۶۸۷، ۶۹۰-۶۹۲، ۷۲۶-۷۲۸.</ref>  

[[ابواسحق ابراهیم بن ادهم بن منصور بن زید بلخی]]، از عرفا و زهاد نیمه اول سده دوم قمری که در حدود [[سال ۱۰۰ق]]. یا ۸۰قمری در خانواده‏ای توانگر از [[قبیله]] بنی‌تمیم زاده شد. [[پدر]] او را از [[ملوک]] [[خراسان]] دانسته‌‏اند. درباره [[گسستن]] وی از [[زندگی]] پرتجمل و روی‌آوردن به [[سیر و سلوک]] [[عرفانی]]، گزارش‌های گوناگون آورده‌‏اند.<ref>فتوحات شاهی، ج‏۱، ص، ۴۱۶.</ref>  

و [[عبدالکریم سمعانی]] مشهور به محدّث [[مشرق]] صاحب الانساب از دیگر نام‌آوران تمیمی به شمار می‌روند.

'''۹. در [[اختیار]] داشتن [[مناصب]] حج:''' در دوران [[جاهلی]]، گروهی از [[فرزندان]] [[کعب بن سعد]] برخی مناصب حج را تا هنگام [[ظهور اسلام]] در اختیار گرفتند. بعدها این از [[مفاخر]] بنی‌تمیم به شمار آمد.<ref>جمهرة النسب، ص۲۳۹.</ref>  

پس از او خاندان [[سعد بن زید مناة بن تمیم]] این [[مقام]] را به [[ارث]] بردند. آن گاه این مقام به [[خاندان]] [[صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی]] رسید.<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۸؛ البدایة و النهایه، ج۲، ص۲۰۶.</ref>  

[[بلاذری]] نیز گفته است که او موسم و [[افاضه]] ([[دستور]] کوچ [[حاجیان]] از [[عرفات]] برای وقوف در [[مشعرالحرام]])<ref>جامع البیان، ج۲، ص۳۹۸-۴۰۰.</ref> را [[سرپرستی]] می‌کرده است.<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۳.</ref>