اعتماد به نفس: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[اعتماد به نفس در قرآن]] - [[اعتماد به نفس در حدیث]] - [[اعتماد به نفس در اخلاق اسلامی]] - [[اعتماد به نفس در نهج البلاغه]] - [[اعتماد به نفس در معارف دعا و زیارات]] - [[اعتماد به نفس در معارف مهدویت]] - [[اعتماد به نفس در روان‌شناسی اسلامی]]| پرسش مرتبط  = اعتماد به نفس (پرسش)}}

 

* [[خودباوری]] و اعتماد به نفس یکی از کلید واژه‌های مهم در [[علم روان‌شناسی]] است. [[خودباوری]] یک مفهوم شخصی نیست بلکه در [[علم]] [[اقتصاد]]، [[سیاست]]، [[جامعه‌شناسی]]، و [[علوم]] [[تربیتی]] نیز مفهومی کلیدی و کاربردی است. [[خودباوری]]، اصطلاحی است که منظور از آن، حالتی [[روانی]] است که از [[احساس]] ارزش‌مندی در [[نفس انسان]] پدید می‌آید و او را آماده می‌سازد تا از [[راه]] بهره‌گیری از لیاقت‌ها و توان‌مندی‌هایش، به وظایفش عمل کند و در این [[راه]]، از [[مشکلات]] و موانع، هراسی به [[دل]] [[راه]] ندهد. از این حالتِ [[روحی]] در [[فرهنگ اسلامی]] با تعبیرهایی چون: [[علو همت]]، [[مناعت طبع]]، اعتماد به نفس، [[عزت نفس]] و... یاد می‌شود<ref>ر. ک: موحدی، محسن، آثار روان‌شناختی آموزه‌های مهدویت، ص۶.</ref>. اعتماد به نفس و [[خودشکوفایی]] تا حد زیادی متوقف بر [[شناخت]] جنبه‌های مثبت شخصیتی و [[آگاهی]] از استعدادها و توانایی‌ها و قابلیت‌هاست. عدم اعتماد به نفس غالب افراد، بر اثر فقدان امکانات نیست، بلکه به [[دلیل]] عدم شناسایی خویشتن است<ref>سبحانی‌نیا، محمد، مهدویت و آرامش روان، ص۸۰.</ref>. [[سلامت روان]] و بهزیستی به دنبال خصیصه‌هایی مانند: [[هدف‌مندی]]، [[تعاون]] و [[همکاری]] و خود را تعالی دادن حاصل می‌شود. از سوی دیگر ممکن است موانع و مشکلاتی [[انسان]] را از رسیدن به این امر مهم باز دارد و [[راه]] را برای رسیدن به موفقیت ببندد. یکی از راه‌های مهم فائق آمدن بر این [[مشکلات]]، [[خودباوری]] است<ref>ر. ک: انصاری، رضا، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.</ref>.

* [[خودباوری]] و اعتماد به نفس، در پرتو [[خودشناسی]] شکل می‌گیرد. از منظر [[دینی]]، [[خودشناسی]] به معنای این است که [[انسان]] [[مقام]] واقعی خویش را [[درک]] کند، بداند که در [[معرفت]] می‌تواند بر [[فرشتگان]] پیشی بگیرد، بداند که او [[آزاد]] و مختار و مسؤول خویشتن و مسؤول افراد دیگر و مسؤول آباد کردن [[جامعه]] و بهتر کردن [[جهان]] است، [[امانت‌دار الهی]] است، برحسب تصادف، [[برتری]] نیافته است تا [[استبداد]] بورزد و همه چیز را برای شخص خود تصاحب کند و [[مسؤولیت]] و تکلیفی برای خویشتن قائل نباشد<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۲، ص۲۸۳-۲۸۴.</ref>. [[خودشناسی]] یا [[معرفت نفس]]، زیربنای ‌سعادت‌ [[بشر]] در جمیع [[شؤون]] مادی و [[معنوی]] است. [[آدمی]] در پرتو [[خودشناسی]] به نیازهای درونی و برونی خویش پی می‌برد و عواملی را که مایه تعالی و [[تکامل]] اوست تشخیص می‌دهد. [[امام علی]] {{ع}} می‌فرماید: کسی که خود را نشناسد، از مسیر صحیح و [[نجات‌بخش]] دور می‌شود و به [[راه]] ‌جهالت‌ و [[گمراهی]] می‌گراید<ref>محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمه ج۸، ص۳۵۶۷.</ref>.

* از جهت [[روان‌شناختی]]، نقطه شروع موفقیت هر [[انسانی]]، [[خودشناسی]] و [[خودباوری]] و اعتماد به نفس است. [[انسانی]] که خود را نمی‌شناسد، در مسائل فردی، و [[اجتماعی]] و در لحظات [[بحرانی]] و حساس [[زندگی]] [[استقامت]] و سرسختی لازم را از خود نشان نخواهد داد و دچار تردید، [[تزلزل]]، و [[شکست]] خواهد شد. فرد خودباور، خویش را می‌شناسد و بر توانایی‌های [[خود آگاهی]] دارد و این بزرگ‌ترین گام به سمت [[رشد]] و تعالی و موفقیت است. [[انسانی]] که همه [[عواطف]] و [[احساسات]] خود را [[شناخت]] و آنها را به عنوان جزئی از وجودش پذیرفت، ضعف‌هایش را با تنش و تشویش کم‌تری [[اصلاح]] و جبران خواهد کرد و در مقابل، نقطه قوت [[شخصیت]] خود را آسان‌تر و سریع‌تر [[کشف]] و شکوفا خواهد نمود. [[انسان]] خودباور به [[یقین]] می‌داند که [[رشد]] و [[بالندگی]]، با رکورد و [[احساس]] [[شکست]]، اصلاً سازگار نیست<ref>ر. ک: حدادیان، رضا، روانشناسی شخصیت، درس کارشناسی ارشد دانشگاه تهران، ۱۳۷۶.</ref><ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه امامت و ولایت</ref>.

* اعتماد به نفس نیز مبتنی بر خود‌شناسی و به معنای خوداتکایی و تکیه بر توانایی‌ها خود در جهت رسیدن به موفقیت در [[زندگی]] است و نقطه مقابل آن، [[اعتماد]] به دیگران است. کسی که اعتماد به نفس نداشته باشد، [[زبون]]، و [[ناتوان]] است و نمی‌تواند از امکانات و استعدادهای خود به موقع و به‌جا بهره برداری کند. فقدان اعتماد به نفس موجب فلج شدن [[فکر]] و تخدیر [[اندیشه]] [[انسان]] می‌شود. فرد خودباخته و فاقد اعتماد به نفس، همیشه از خود [[مأیوس]] و به دیگران متکی است. او در [[زندگی]]، [[پیشرفت]] چندانی نخواهد کرد و همواره [[ناتوانی]] و [[شکست]] بر زندگی‌اش سایه خواهد افکند. مردان بزرگ [[تاریخ]] با دریافت این نکته، در همان اوان [[جوانی]]، [[ارزش]] خود را یافته‌اند و توانایی‌های درونی خویش را [[کشف]] کرده‌اند و با اتکا و [[اعتماد]] به توانایی‌های خویش، [[راه رشد]] و [[پیروزی]] را سریع‌تر پیدا کرده و پیموده‌اند. [[خودشناسی]]، سبب تقویت جنبه‌های [[معنوی]] [[انسان]] شده و [[شخصیت]] [[الهی]] و [[خداشناس]] و خودباور و دارای اعتماد به نفس در او شکل خواهد گرفت که از ناهنجاری‌های تردید و [[تزلزل]] و [[خود کم‌بینی]] سالم است<ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه امامت و ولایت</ref>.

* [[خودباوری]] به عنوان یک مقوله مهم و بنیادی در [[اسلام]]، نقش مهمی در [[رشد]] و موفقیت و جهت‌دهی و معنا دادن به تلاش‌های فرد [[مسلمان]] و اعضای [[جامعه اسلامی]] دارد. بر مبنای [[خودباوری]] است که هر فرد و جامعه‌ای [[مسلمان]] می‌تواند به ارزش‌های [[فرهنگی]] و [[سنت‌های دینی]] و [[اخلاقی]] خود پای‌بندی داشته باشد و در راستای [[پیشرفت]] و [[ترقی]] و موفقیت گام‌های [[استوار]] و بلندی بردارد. بر این اساس، در [[جامعه]] [[عصر انتظار]]، هر فردی باید در جهت تقویت [[خودباوری]] و اعتماد به نفس خود و دیگران بکوشد و در راستای تقویت [[خودباوری]] و اعتماد به نفس تلاش بی‌وقفه‌ای داشته باشد و به مقوله اساسی پیش‌رفت، در کنار [[خداباوری]] و تقویت پایه‌های [[اعتقادی]] خویش، توجه بیش از پیش نشان دهد<ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه امامت و ولایت</ref>.

* یکی از عوامل موفقیت هر [[جامعه]] و فردی در فرایند [[زندگی]]، داشتن [[روحیه]] [[خودباوری]] و اعتماد به نفس است. این ویژگی [[روانی]] را می‌توان با تقویت باورهای [[مکتب انتظار]] ارتقا داد. زیرا، [[مکتب]] و [[پیروان]] [[انتظار]]، [[آرمان]] [[تغییر]] و [[هدف]] [[اصلاح]] [[جهان]] پر از [[ظلم و ستم]] و رساندن آن را به [[عدل و داد]] فراگیر در سایه [[زمینه‌سازی برای ظهور]] و [[یاری]] [[منجی]] [[جهان]] بشری [[حضرت امام مهدی]] {{ع}} دارد. به [[یقین]] چنین آرمان‌های والا و متعالی، از یک‌سو نشانه روشن از [[خودباوری]] و اعتماد به نفس [[پیروان]] این [[مکتب]] است؛ از سوی دیگر، داشتن چنین [[آرمان الهی]] و اهداف متعالی، تقویت‌کننده عنصر اعتماد به نفس و [[خودباوری]] در سایه [[خداباوری]] در [[جامعه]] [[انتظار]] است<ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه امامت و ولایت</ref>.

* شاخصه و ویژگی استثنایی [[خودباوری]] برخاسته از باورهای [[مکتب انتظار]] این است که این [[خودباوری]] و اعتماد به نفس، در پرتو [[خداباوری]] و [[اعتماد]] به [[قدرت]] و [[اراده]] نافذ [[الهی]] در جهت [[نصرت]] و [[یاری]] حتمی [[جامعه]] [[مؤمنین]] شکل گرفته و تقویت می‌شود و به بار می‌نشیند، چنان‌که [[خداوند]] فرموده است: {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ رُسُلًا إِلَى قَوْمِهِمْ فَجَاءُوهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَانْتَقَمْنَا مِنَ الَّذِينَ أَجْرَمُوا وَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«و بی‌گمان پیش از تو پیامبرانی به سوی قوم آنان فرستادیم که برای آنها برهان‌ها(ی روشن) آوردند و ما از گناهکاران انتقام گرفتیم و یاری مؤمنان بر ما واجب است» سوره روم، آیه ۴۷.</ref>.

* از این جهت، [[خداباوری]] و [[ایمان]] به وعده‌های [[خداوند]] مبنی بر [[نصرت]] و [[پیروزی]] [[جامعه]] [[مؤمنین]]، یک نکته کلیدی، مهم، و ضروری در شکل‌گیری و [[رشد]] و تقویت [[خودباوری]] در [[جامعه]] [[عصر انتظار]] است. زیرا، در [[عصر غیبت]]، [[جامعه]] [[مؤمنین]] از سوی [[جبهه]] [[کفر]] و [[نفاق]] و [[استکبار]]، مورد [[هجوم]] بی‌امان و [[تهدید]] و [[تحریم]] و فشارهای گسترده است. [[خودباوری]] و اعتماد به نفس، توان [[رقابت]] و [[مقاومت]] در برابر [[جبهه]] رقیب را در [[جامعه]] [[مؤمنین]] ارتقا می‌دهد و آنان با [[پیشرفت‌های علمی]] و تکنیکی می‌توانند ارتقادهنده توان [[مقاومت]] و [[روحیه]] [[خودباوری]] در [[جامعه اسلامی]] شوند. بنابراین، براساس [[وظایف]] [[اسلامی]] [[عصر انتظار]]، ضروری است با [[خودباوری]] و اعتماد به نفس، در مسیر حرکت به سوی تعالی و [[رشد]] استعدادها و [[تربیت]] نیروی [[انسانی]] متخصص و [[متعهد]] در [[جوامع اسلامی]] باشیم و در حرکت به سمت قله‌های [[علم]] و تکنولوژی و رسیدن به مرزهای [[دانش]]، هدف‌گیری ما به سمت شاخه‌های از [[دانش]] باشد که بتواند [[خودباوری]] [[دینی]] را تقویت نماید؛ یعنی ایجادکننده [[صلابت]] در [[جوامع اسلامی]]، ارتقادهنده [[امنیت]] در [[کشورهای اسلامی]]، افزایش‌دهنده [[ثروت]] و [[رفاه]] [[اجتماعی]] در میان [[جماعت]] [[مسلمین]] باشد.

* نکته اساسی این است که براساس [[فلسفه]] [[مکتب انتظار]]، [[ضرورت]] دارد که "[[خودباوری]]" در پرتو "[[خداباوری]]" شکل بگیرد، تا بتوان دستاوردهای [[خودباوری]] را در مسیر صحیح [[زمینه‌سازی]] برای [[عصر ظهور]] قرار داد و از این [[راه]] به جامعه‌ای آماده‌ای دست یافت که هم واجد شاخص‌های پیش‌رفت و توسعه یافته‌گی باشد و هم واجد شاخص‎های یک [[جامعه]] با [[صلابت]] و با [[اقتدار]] [[دینی]]. بنابراین، در [[عصر غیبت]]، باید نهادهای [[تبلیغات]] [[دینی]]، [[آموزش و پرورش]]، رسانه‌ها و دستگاه‌های متولی این امور، به ویژه سازمان‌های [[آموزشی]]، [[پژوهشی]] و [[فرهنگی]] در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‎های خود، باید [[خداباوری]] و [[خودباوری]] را [[درهم]] آمیخته و از طریق [[تقویت ایمان]] و [[خداباوری]]، اعتماد به نفس و [[خودباوری]] را در [[جامعه]] [[مؤمنین]] تقویت کنند. تا [[جامعه دینی]] خودباور و با اعتماد به نفس شکل گرفته و [[رشد]] کند و در مسیری گام بردارد که [[شاهد]] جامعه‌ای [[دینی]] ایده‌آل و [[زمینه‌ساز ظهور]] و رو به [[پیشرفت]] باشیم.

* اگر [[معتقدان]] به [[مکتب اسلام]] به‌ویژه کسانی که [[منتظر]] [[ظهور مهدی موعود]] {{ع}} هستند خود را [[باور]] کنند و بدانند صاحب غنی‌ترین [[مکتب]] و اندیشه‌اند، پله‌های [[پیروزی]] و [[رسیدن به کمال]] را یکی پس از دیگری طی خواهند کرد؛ زیرا [[انسان]] مؤمنِ [[منتظر]] در پرتو [[پیروی]] از [[رهبران]] [[صالح]] است که به [[خودباوری]] و اعتماد به نفس و عزت‌مندی نائل می‌آید<ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه امامت و ولایت</ref>.

* [[اعتقادات اسلامی]] و باورهای [[مکتب انتظار]]، براساس [[خداشناسی]] و [[خداباوری]]، [[خودباوری]] و اعتماد به نفس را در [[منتظران]]، برای [[زمینه‌سازی ظهور امام مهدی]] {{ع}} شکل داده و تقویت می‌کند. تقویت [[خودباوری]] و اعتماد به نفس، موجب [[صلابت]] و [[اقتدار]] و تقویت [[مقاومت]] و ارتقای عمل‌کرد فرد و [[جامعه]] [[منتظِر]] در مصاف با [[دشمنان]] سفّاک و مقابله با فشارهای گسترده [[جبهه]] [[کفر]] و [[استکبار]] و [[نفاق]] بر [[جامعه]] [[مؤمنین]] در [[دوران غیبت]] می‌شود. [[تقویت ایمان]] و [[خودباوری]] و در پرتو آن ارتقای [[خودباوری]] و اعتماد به نفس، موجب [[پیش‌گیری]] از تنش، [[اضطراب]]، و [[غم]] و [[افسردگی]] می‌شود و [[بهداشت روانی]] را در [[پیروان]] [[مکتب انتظار]] آن چنان ارتقا می‌دهد. چنان‌که [[خداوند متعال]] نوید این [[برتری]] را به [[جامعه]] [[مؤمنین]] داده است: {{متن قرآن|وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}<ref>«و سستی نورزید و اندوهگین مباشید که اگر مؤمن باشید شما برترید» سوره آل عمران، آیه ۱۳۹.</ref>. از طرف دیگر، براساس باورهای [[مکتب انتظار]]، فرد و [[جامعه]] [[مؤمنین]] [[ایمان]] دارند که در دوران پر فشار و پر تنش [[غیبت]]، [[امام مهدی]] {{ع}}، به عنوان [[حجت خداوند در زمین]]، حاضر و ناظر بر احوال [[پیروان]] خود است و آنان را از [[گرفتاری‌ها]] و [[شر]] [[دشمنان]] [[مراقبت]] و محافظت می‌کند. چنان‌که در [[توقیع شریف]] خطاب به [[شیعیان]] فرمود: {{متن حدیث|إِنَّا غَيْرُ مُهْمِلِينَ لِمُرَاعَاتِكُمْ وَ لَا نَاسِينَ لِذِكْرِكُمْ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَزَلَ بِكُمُ اللَّأْوَاءُ وَ اصْطَلَمَكُمُ الْأَعْدَاءُ فَاتَّقُوا اللَّهَ جَلَّ جَلَالُهُ}}<ref>طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۴۹۷.</ref>؛ ما در رسیدگی و [[سرپرستی]] شما کوتاهی و [[اهمال]] نکرده و یاد شما را از خاطر نبرده‌ایم که اگر جز این بود، دشواری‌ها و [[مصیبت‌ها]] بر شما فرود می‌آمد و [[دشمنان]]، شما را ریشه کن می‌نمودند. پس تقوای [[خدای بزرگ]] را پیشه خود سازید.

* لذا، فرد و [[جامعه]] [[مؤمنین]] می‌دانند که در پشت همه تهدیدها، تحریم‌ها، و فشارهای [[عصر غیبت]]، [[امام]] {{ع}} آنها فراموش نکرده و همواره به یاد آنها است، به [[خودباوری]] و [[یقینی]] می‌رسند که در سایه آن از همه [[ضعف]] و [[تزلزل]] [[رهایی]] یافته و [[آرامش]] و [[اطمینان]] که اساس [[سلامت روان]] است دست می‌یابند. با توجه به اینکه مرحله عالی [[خودباوری]]، [[شکوفایی]] همه استعدادهای نهفته فرد است، [[اعتقاد به مهدویت]]، به عنوان تنها [[راه]] ارتباطی با [[حجت]] و نشانه [[خدا]] بر روی [[زمین]] و نقطه اتکای [[آدمی]] به منبعی لایزال و نامتناهی، می‌تواند دقیقاً به معنای ایجاد مرحله عالی آن و رفع از خودبیگانگی باشد<ref>ر. ک. موحدی، محسن، آثار روان‌شناختی آموزه‌های، ص۶.</ref><ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه امامت و ولایت</ref>.