زکات در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = زکات| عنوان مدخل  = زکات| مداخل مرتبط = [[زکات در لغت]] - [[زکات در قرآن]] - [[زکات در نهج البلاغه]] - [[زکات در فقه سیاسی]] - [[زکات در معارف دعا و زیارات]] - [[زکات در معارف و سیره نبوی]] - [[زکات در معارف و سیره علوی]] - [[زکات در معارف و سیره سجادی]] - [[زکات در فقه اسلامی]] - [[زکات در جامعه‌شناسی اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}

[[ابن منظور]] از لغت شناسان عرب زبان در این باره می‌نویسد: «زکات، [[برگزیده]] چیز است و زکّاه؛ یعنی برگزیده‌اش را گرفت و تزکّی؛ یعنی [[انفاق]] کرد».<ref>{{عربی|"قال ابوعلي: الزكاة صفوة الشيء و زكّاه إذا أخذ زكاته و تزكّى أی تصدّق"}}؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.</ref>.

 

اصل زکات در لغت به معنای [[طهارت]]، [[رشد]]، [[برکت]] و [[ستایش]] است و همه این موارد در قرآن و [[حدیث]] به کار رفته است.<ref>{{عربی|"قال ابو زيد النحوي: و اصل الزكاة في اللغة الطهارة و النماء و البركة و المدح و كلّه قد استعمل في القرآن و الحديث"}}؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.</ref>

 

 

 

زکات در لغت به معنای نموّ، زیادی، [[برکت]] و [[طهارت]] است و به معنای [[مدح]] نیز آمده است و این از نام‌های مشترک میان «مُخْرَج؛ آنچه خارج می‌شود» و «فِعْل؛ آنچه انجام می‌گیرد» است؛ از این رو هم بر «عین» که مقداری از [[مال]] زکات است گفته می‌شود و هم بر معنای آن، که [[تزکیه]] باشد؛ بنابراین، [[زکات]] [[اموال]] به معنای طهارت آنها وزکات فطره به معنای طهارت [[بدن]] است<ref>النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۷.</ref>.

[[حدیث شریف]] [[امام علی]]{{ع}} در [[برتری]] [[علم]] بر [[ثروت]]، معنای نموّ در واژه زکات را می‌رساند؛ آنجا که می‌فرماید: «مال با هزینه کردن کم آید و [[دانش]] با پراکنده شدن بیفزاید»<ref>{{متن حدیث|اَلْمَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ يَزْكُو عَلَى الْإِنْفَاقِ}}؛ نهج البلاغه، ترجمه شهیدی، کلمه قصار ۱۴۷، ص۳۸۷.</ref>؛

و [[حدیث]] [[امام باقر]]{{ع}} به معنای طهارت و [[پاکی]] است: «پاکی [[زمین]] (از [[نجاست]]؛ مانند بول) خشک شدن زمین است»<ref>{{متن حدیث|زَكَاةُ الْأَرْضِ يُبْسُهَا}}؛ ابن ابی شیبه، المصنف، ج۱، ص۷۶؛ النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۸؛ مجمع البحرین، واژه «زکاة».</ref>.

[[شهید]] در [[غایة المراد]] تبیین [[زیبایی]] از معنای زکات دارد و می‌گوید: «زکات در لغت، مصدر {{عربی|"زَكا يَزْكُو"}} و به معنای پاکی و نموّ است. به همین معنا است سخن [[خداوند]]: {{متن قرآن|ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ}}<ref>«این برای شما پاک‌تر و پاکیزه‌تر است» سوره بقره، آیه ۲۳۲.</ref> {{متن قرآن|أَزْكَى}} به معنای أنمی است؛ یعنی [[رشد]] و نموّ. و سخن [[حقّ]]: {{متن قرآن|أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً}}<ref>« آیا انسانی بی‌گناه را بی‌آنکه کسی را کشته باشد کشتی؟ » سوره کهف، آیه ۷۴.</ref> یعنی نفس [[پاک]] و طاهری که انجام نداده کاری که باعث کشتن وی شود، و {{متن قرآن|غُلَامًا زَكِيًّا}}<ref>«پسری پاکیزه» سوره مریم، آیه ۱۹.</ref> یعنی پاک، و {{متن قرآن|مَا زَكَى مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ}}<ref>«هیچ یک از شما پاک نمی‌ماند» سوره نور، آیه ۲۱.</ref>؛ یعنی [[پاک]] نیست. و [[زکات]] به «[[عمل صالح]]» نیز گفته می‌شود و این در [[تفسیر آیات]] [[خداوند]] گفته شده: {{متن قرآن|وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ}}<ref>« به نماز و زکاتم سفارش فرموده است» سوره مریم، آیه ۳۱.</ref> و [[آیه]] {{متن قرآن|خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا}}<ref>«پس، خواستیم که پروردگارشان برای آنان فرزندی (دیگر) پاک‌جان‌تر و مهربان‌تر از او، جایگزین کند» سوره کهف، آیه ۸۱.</ref> و سخن خداوند {{متن قرآن|وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكَاةً}}<ref>«و از نزد خویش مهر و پاکیزگی ارزانی داشتیم» سوره مریم، آیه ۱۳.</ref><ref>غایة المراد، ج۱، ص۲۲۹.</ref>.

 

[[شهید]] پس از [[نقد]] دیگر تعاریف زکات در تعریف اصطلاحی آن می‌گوید: «زکات صدقه‌ای است که متعلق به نصاب در اصل است»<ref>{{عربی|هي صدقة متعلقة بنصاب بالإصالة}}؛ غایة المراد، ج۱، ص۲۳۲.</ref>؛ یعنی تا به حد نصاب نرسد زکات به آن تعلق نمی‌گیرد.

 

[[تهانوی]] بعد از آنکه زکات را اسم از [[تزکیه]] بر وزن [[صلات]] دانسته در تعریف آن می‌نویسد: «مقدار معینی از نصاب سالیانه است که آن را [[مسلمان]] [[آزاد]] مکلّف از [[مال]] خود برای [[خدا]] به [[فقیر]] مسلمان غیر [[هاشمی]] و غیر [[غلام]] هاشمی می‌دهد بدون چشم داشت هیچ سودی»

<ref>{{عربی|قدر معين من النصاب الحولي يخرجه الحُرّ المسلم المكلّف لله تعالى الى الفقير المسلم الغير الهاشمي و لا مولاه مع قطع المنفعة عنه من كل جهة}}؛ کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ج۱، ص۹۰۷؛ دهخدا، لغت‌نامه، ج۹، ص۱۲۸۸۷.</ref>؛

 

در این تعریف، در نظر داشته به همه جوانب آن اشاره کند؛ اما تنها یک مورد [[مصرف]] آن را که فقیر است در نظر گرفته است و برابر [[روایات شیعه]]، [[فقیر]] باید [[شیعه]] باشد.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج3، ص 165 - 167.</ref>