←تاریخ قرآن
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
*گرچه علوم قرآنی به معنای عام آن دارای زیرشاخههای فراوانی است و شاید امکان عرضه یک طبقهبندی جامع و مانع برای موضوعات آن نباشد، با این حال میتوان اهمّ مباحث آن را در شاخههای زیر جای داد<ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص: ۷ - ۱۴.</ref>: | *گرچه علوم قرآنی به معنای عام آن دارای زیرشاخههای فراوانی است و شاید امکان عرضه یک طبقهبندی جامع و مانع برای موضوعات آن نباشد، با این حال میتوان اهمّ مباحث آن را در شاخههای زیر جای داد<ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص: ۷ - ۱۴.</ref>: | ||
===تاریخ [[قرآن]]=== | ===تاریخ [[قرآن]]=== | ||
* | *[[تاریخ قرآن]] را میتوان بر آن دسته از مباحث قرآنی اطلاق کرد که ماهیتی زمانی دارند. به عنوان مثال وقتی که میگوییم [[نزول قرآن]] از چه تاریخی آغاز شده است، یا هر یک از سورههای [[قرآن]] در چه مقطع زمانی و در کدام شرایط و موقعیت اجتماعی نازل شده است، آیا فَترت و انقطاعی در وحی رخ داده است یا خیر و اگر چنین است این فَترت در کدام فاصله زمانی بوده است؟ آیا [[قرآن]] در عهد [[رسول خدا ]] گردآوری و تدوین شده است یا در عهد خلفا؟ قرائتهای گوناگون از چه زمانی پدید آمده است؟ آیا قرآن در مسیر تاریخ دچار تحریف شده است یا خیر؟ قرآن در آغاز به چه خطی نوشته میشده و بعداً چه تحولاتی در آن پدید آمد و نقطه و اعراب و دیگر نشانههای موجود در قرآن چه وقت و توسط چه کسانی وضع شده است؟ آشکار است که اینگونه سؤالات صرفنظر از اینکه همگی حول محور قرآناند همه آنها در این ویژگی نیز اشتراک دارند که زمان در موضوع آنها مدخلیّت دارد. بر این مبنا، مباحثی چون آغاز [[نزول قرآن]]، فترت [[وحی]]، ترتیب نزول سورهها، [[اسباب نزول]]، نگارش، جمع و تدوین، رسم الخط قرآن، اختلاف قرائات، عدم تحریف قرآن، آیات [[مکی و مدنی]]، [[ناسخ و منسوخ]]، نشانهگذاری، تجزیه قرآن به بخشهای مختلف چون حزب و جزء, و تاریخ ترجمه قرآن از مباحث مربوط به تاریخ قرآن به شمار میرود<ref>البته ممكن است برخی از اين مباحث، صرف نظر از تاريخی بودن آنها در ديگر شاخههای علوم قرآنی و يا حتی علوم اسلامی به معنای عام نيز مورد بحث قرار گيرد؛ مانند مبحث نسخ در فقه و اصول و بحث اسباب نزول در تفسير.</ref><ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص: ۷ - ۱۴.</ref>. | ||
*گفتنی است که اصطلاح تاریخ قرآن اصطلاحی نوظهور و مربوط به دهههای اخیر است. اولین کسی که عنوان تاریخ قرآن را بر مجموعهای شامل مباحثی چون ترتیب نزول سورهها، جمع قرآن و قرائات نهاد تئودور نولدکه Theodor Noldeke (۱۹۳۰ ـ ۱۸۳۶ م) بود که پژوهشی را با عنوان تاریخ قرآن فراهم آورد. این کتاب که در اصل رساله دکتری نویسنده بوده، در سال ۱۸۶۰ در برلین به چاپ رسید. تاریخ قرآن نولدکه مشتمل بر سه بخش اصلی است: در بخش اول به بحث [[نبوت]] [[پیامبر ]]{{صل}} و ترتیب نزول سورههای [[قرآن]] میپردازد. عمده مباحث بخش دوم به جمع و تدوین [[قرآن]] و مصاحف صحابه اختصاص یافته و در بخش سوم، سه موضوع رسم الخط [[قرآن]]، قرائات و نسخههای خطی موجود از [[قرآن]] به بحث نهاده شده است. این کتاب تا آخرین ویرایش در سال ۱۹۳۷ میلادی، مورد بازنگری سه نسل از دانشمندان قرآن پژوه آلمانی قرار گرفته و در سال ۲۰۰۴ به زبان عربی منتشر شده است<ref>ر.ک: تاریخ القرآن،تئودور نولدکه، ترجمۀ جورج تامر، بیروت، ۲۰۰۴ م.</ref>. این پژوهش و دیگر آثار مستشرقان در عین اینکه حاوی تحقیقاتی علمی است، امّا برخی از اهداف تبلیغی به نفع مسیحیت یا یهود نیز در آنها کم و بیش دیده میشود که مطالعه و نقد آنها در خور توجه است<ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص: ۷ - ۱۴.</ref>. | *گفتنی است که اصطلاح تاریخ قرآن اصطلاحی نوظهور و مربوط به دهههای اخیر است. اولین کسی که عنوان تاریخ قرآن را بر مجموعهای شامل مباحثی چون ترتیب نزول سورهها، جمع قرآن و قرائات نهاد تئودور نولدکه Theodor Noldeke (۱۹۳۰ ـ ۱۸۳۶ م) بود که پژوهشی را با عنوان تاریخ قرآن فراهم آورد. این کتاب که در اصل رساله دکتری نویسنده بوده، در سال ۱۸۶۰ در برلین به چاپ رسید. تاریخ قرآن نولدکه مشتمل بر سه بخش اصلی است: در بخش اول به بحث [[نبوت]] [[پیامبر ]]{{صل}} و ترتیب نزول سورههای [[قرآن]] میپردازد. عمده مباحث بخش دوم به جمع و تدوین [[قرآن]] و مصاحف صحابه اختصاص یافته و در بخش سوم، سه موضوع رسم الخط [[قرآن]]، قرائات و نسخههای خطی موجود از [[قرآن]] به بحث نهاده شده است. این کتاب تا آخرین ویرایش در سال ۱۹۳۷ میلادی، مورد بازنگری سه نسل از دانشمندان قرآن پژوه آلمانی قرار گرفته و در سال ۲۰۰۴ به زبان عربی منتشر شده است<ref>ر.ک: تاریخ القرآن،تئودور نولدکه، ترجمۀ جورج تامر، بیروت، ۲۰۰۴ م.</ref>. این پژوهش و دیگر آثار مستشرقان در عین اینکه حاوی تحقیقاتی علمی است، امّا برخی از اهداف تبلیغی به نفع مسیحیت یا یهود نیز در آنها کم و بیش دیده میشود که مطالعه و نقد آنها در خور توجه است<ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص: ۷ - ۱۴.</ref>. | ||
*[[ابو عبدالله ]] عالم و مجتهد شيعی, اولین دانشمندی است که در زبان عربی کتابی را با عنوان "تاریخ القرآن" به جرگه پژوهشهای قرآنی وارد کرد. اين كتاب مورد استقبال دانشمندان مسلمان مصر و دانشگاه الأزهر واقع شد<ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص: ۷ - ۱۴.</ref>. | *[[ابو عبدالله ]] عالم و مجتهد شيعی, اولین دانشمندی است که در زبان عربی کتابی را با عنوان "تاریخ القرآن" به جرگه پژوهشهای قرآنی وارد کرد. اين كتاب مورد استقبال دانشمندان مسلمان مصر و دانشگاه الأزهر واقع شد<ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص: ۷ - ۱۴.</ref>. | ||
*در پی آن، کتابهای متعددی به زبانهای مختلف و به ویژه فارسی و عربی به رشته تحریر درآمد. از جمله تألیفات جامع در این موضوع کتاب تاریخ قرآن نوشته دکتر [[محمود رامیار]] است که نخستین اثر به زبان فارسی در این موضوع است. با نگاه به آثار موجود در زمینه تاریخ قرآن، در مییابیم که این آثار به صورت جامع و مانع حاوی مباحث مربوط به تاريخ قرآن نیستند؛ بلکه بیشتر آنها از یک طرف برخی از مباحث، نظیر ماهیت وحی و موارد کاربرد واژه وحی در قرآن را ـ که ماهیتی زمانی ندارند ـ مورد بررسی قرار دادهاند و از طرف دیگر، به برخی از مباحث نظیر مسئله عدم تحریف یا نسخ در قرآن ـ که زمان در آنها مدخلیّت دارد ـ پرداختهاند<ref> باید گفت که آیت الله محمد هادی معرفت در اثر خود با عنوان تاریخ قرآن، موضوع صیانت قرآن از تحریف را نیز آورده است.</ref><ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص: ۷ - ۱۴.</ref>. | *در پی آن، کتابهای متعددی به زبانهای مختلف و به ویژه فارسی و عربی به رشته تحریر درآمد. از جمله تألیفات جامع در این موضوع کتاب تاریخ قرآن نوشته دکتر [[محمود رامیار]] است که نخستین اثر به زبان فارسی در این موضوع است. با نگاه به آثار موجود در زمینه تاریخ قرآن، در مییابیم که این آثار به صورت جامع و مانع حاوی مباحث مربوط به تاريخ قرآن نیستند؛ بلکه بیشتر آنها از یک طرف برخی از مباحث، نظیر ماهیت وحی و موارد کاربرد واژه وحی در قرآن را ـ که ماهیتی زمانی ندارند ـ مورد بررسی قرار دادهاند و از طرف دیگر، به برخی از مباحث نظیر مسئله عدم تحریف یا نسخ در قرآن ـ که زمان در آنها مدخلیّت دارد ـ پرداختهاند<ref> باید گفت که آیت الله محمد هادی معرفت در اثر خود با عنوان تاریخ قرآن، موضوع صیانت قرآن از تحریف را نیز آورده است.</ref><ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص: ۷ - ۱۴.</ref>. | ||
=== ادبیات قرآن (اسلوبهای بیانی قرآن)=== | === ادبیات قرآن (اسلوبهای بیانی قرآن)=== | ||
*شناخت ادبیات قرآن و فنون مربوط به آن از مقدّمات لازم برای فهم قرآن کریم است. قرآن علاوه بر اینکه کلام خدا است و حاوی معارف الهی و آیین و دستور العمل زندگی است، یک متن ادبی بی بدیل نیز هست. در قرآن از انواع ادبی و اسلوبهای بیانی گوناگونی استفاده شده است. دانشمندان علوم قرآنی، گاه در ضمن کتب علوم قرآنی و گاه به صورت مستقل، شیوههای بیانی قرآن و دانشهای مربوط به آنها را مورد توجه قرار دادهاند. | *شناخت ادبیات قرآن و فنون مربوط به آن از مقدّمات لازم برای فهم قرآن کریم است. قرآن علاوه بر اینکه کلام خدا است و حاوی معارف الهی و آیین و دستور العمل زندگی است، یک متن ادبی بی بدیل نیز هست. در قرآن از انواع ادبی و اسلوبهای بیانی گوناگونی استفاده شده است. دانشمندان علوم قرآنی، گاه در ضمن کتب علوم قرآنی و گاه به صورت مستقل، شیوههای بیانی قرآن و دانشهای مربوط به آنها را مورد توجه قرار دادهاند. | ||