←پیشینه رسالت
| خط ۴: | خط ۴: | ||
*بعثت رسول، از جنبههای مختلف در [[قرآن کریم]] یاد شده است؛ از جمله اهداف رسالت، [[ایمان]] به رسالت پیامبران الهی، مخالفان پیامبران، جهان شمولی رسالت برخی پیامبران، راههای اثبات رسالت، [[وحی]] و منشأ رسالت. | *بعثت رسول، از جنبههای مختلف در [[قرآن کریم]] یاد شده است؛ از جمله اهداف رسالت، [[ایمان]] به رسالت پیامبران الهی، مخالفان پیامبران، جهان شمولی رسالت برخی پیامبران، راههای اثبات رسالت، [[وحی]] و منشأ رسالت. | ||
==پیشینه رسالت== | ==پیشینه رسالت== | ||
*تاریخ ادیان، شاهد ارسال پیدرپی پیامبران در جوامع مختلف بوده است: | *تاریخ ادیان، شاهد ارسال پیدرپی پیامبران در جوامع مختلف بوده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَا كُلَّ مَا جَاءَ أُمَّةً رَّسُولُهَا كَذَّبُوهُ فَأَتْبَعْنَا بَعْضَهُم بَعْضًا وَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ فَبُعْدًا لِّقَوْمٍ لّا يُؤْمِنُونَ}}﴾}}<ref> سپس پیامبران خویش را پیدرپی فرستادیم، هر گاه که پیامبری برای امتی آمد او را دروغگو شمردند آنگاه آنان را در پی یکدیگر (به هلاکت) آوردیم و (با نابود کردنشان) آنها را (موضوع) افسانهها گرداندیم پس بر گروهی که ایمان نمیآورند نفرین باد!؛ سوره مؤمنون، آیه:۴۴.</ref>، هرچند درشمار پیامبران اختلاف است. در روایت مشهوری از [[رسول خدا]]{{صل}} خطاب به [[ابوذر]] عدد پیامبران الهی، ۱۲۴ هزار تن و از این میان، شمار رسولان الهی ۳۱۳ نفر است. نخستین [[پیامبر]] الهی، [[حضرت آدم]]{{ع}} بوده است<ref>الخصال، ص ۵۲۴.</ref> مهمتر از عدد پیامبران، حکمتهای تعدد پیامبران است: حفظ آموزههای اصیل دینی از خطر تحریف و فراموشی<ref>مجموعه آثار، ج ۲، ص ۱۶۴ - ۱۶۶، «وحی و نبوت».</ref>؛ ناپدید شدن کتابهای آسمانی<ref>مجموعه آثار، ج ۲، ص ۱۶۴ - ۱۶۶، «وحی و نبوت».</ref>؛ اختلاف مقتضیات و نیازهای زمانه و مصالح با وجود ثبات آموزههای اساسی مشترک در میان همه ادیان، که سبب تغییر در احکام و آموزههای جزئیتر بر اساس آن نیازها میشود<ref>شرح فصوصالحکم، ص ۱۴۵ - ۱۴۶.</ref>؛ رشد و تکامل تدریجی فهم و استعداد بشر.<ref>الکافی، ج ۱، ص ۴۴۵؛ شرح نهجالبلاغه، ج ۱، ص ۳۰۹؛ المیزان، ج ۵، ص ۳۵۲ - ۳۵۳.</ref> | ||
*رسالت و مباحث آن از زمانهای بسیار دور محور بحث بوده است و از آنجا که تفکر حسی و مادیگرایی قدمتی به درازای تاریخ دارد و دعوت پیامبران الهی موافق با این طرز تفکر نبوده، همیشه موضعگیری در برابر دعوت ایشان از دشواریهای پیشروی رسولان الهی بوده و امکان ارتباط انسانهایی به عنوان [[پیامبر]] با [[غیب]] و آنسوی طبیعت، ضرورت بعثت پیامبران و عدم کفایت عقل بشر برای دستیابی به سعادت<ref>الملل والنحل، ج ۲، ص ۲۵۱.</ref>، حقیقت رسالت و چگونگی شناسایی ادعای رسالت راستین از دروغین، از مباحثی بوده که از آغاز، ذهن بشر را به خود سرگرم داشته است. در مباحث کلامی آیین یهود، اعتقاد به رسالت عدهای از بندگان خاص خدا، از باورهای ایشان یاد شده<ref>آشنایی با ادیان بزرگ، ص ۱۰۷ - ۱۰۸.</ref> و [[قرآن کریم]] نیز به پارهای از این مباحث پرداخته است. | *رسالت و مباحث آن از زمانهای بسیار دور محور بحث بوده است و از آنجا که تفکر حسی و مادیگرایی قدمتی به درازای تاریخ دارد و دعوت پیامبران الهی موافق با این طرز تفکر نبوده، همیشه موضعگیری در برابر دعوت ایشان از دشواریهای پیشروی رسولان الهی بوده و امکان ارتباط انسانهایی به عنوان [[پیامبر]] با [[غیب]] و آنسوی طبیعت، ضرورت بعثت پیامبران و عدم کفایت عقل بشر برای دستیابی به سعادت<ref>الملل والنحل، ج ۲، ص ۲۵۱.</ref>، حقیقت رسالت و چگونگی شناسایی ادعای رسالت راستین از دروغین، از مباحثی بوده که از آغاز، ذهن بشر را به خود سرگرم داشته است. در مباحث کلامی آیین یهود، اعتقاد به رسالت عدهای از بندگان خاص خدا، از باورهای ایشان یاد شده<ref>آشنایی با ادیان بزرگ، ص ۱۰۷ - ۱۰۸.</ref> و [[قرآن کریم]] نیز به پارهای از این مباحث پرداخته است. | ||
*مباحث ویژه رسالت، بار نخست در زمان خلفای عباسی یاد شده و آنان برای مقابله با مرجعیت علمی و دینی [[امامان]] [[شیعه]] به مباحث نظریِ استوار بر عقل بشری اهتمام ویژهای داشتند. [[نجار رازی]] در کتاب اثبات الرسل<ref>تاریخ علم کلام، ص ۲۰۹.</ref> و [[هشام بن عمرو فوطی]] و [[جاحظ]]<ref>رسائل الجاحظ، ج ۳، ص ۱۷۱ - ۲۱۴.</ref> از نخستین کسانی بودهاند که به بحث در زمینه حقیقت رسالت و [[عصمت]] پیامبران پرداخته و کتابهایی در این زمینه تألیف کردهاند<ref>مقالات الاسلامیین، ص ۲۷ - ۵۰.</ref> در شرح مواقف از راههای اثبات رسالت بحث و از آن پس، مباحثی از این دست، اصلیترین مطالب کتابهای متکلمان و محدثان بودهاند. در این میان، فلاسفه مسلمان از [[فارابی]]<ref>فصوص فارابی، ص ۴۵.</ref> و [[شیخ الرئیس]]<ref>طبیعیات دانشنامه علائی، ص ۱۴۵ - ۱۴6؛ معراج نامه، ص ۱۰۱ - ۱۰۵، ۱۲۰ - ۱۲۱، ۱۳۴ - ۱۳۵، ۱۵۴ – ۱۵۵.</ref> گرفته تا [[شیخ اشراق]]<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج ۳، ص ۴۴۵، ۴۴۷.</ref> و [[ملاصدرا]]<ref>المبدؤ و المعاد، ص ۶۱۳-۶۱۴؛ شواهد الربوبیة، ص ۴۰۵-۴۱۴.</ref> از جنبه عقلی، و عرفا<ref>مصباح الهدایه، ص ۳۸؛ فصوص الحکم، ابنعربی، ص ۱۶۰.</ref> از جنبه عرفانی به بررسی و تبیین این بحث پرداختهاند. | *مباحث ویژه رسالت، بار نخست در زمان خلفای عباسی یاد شده و آنان برای مقابله با مرجعیت علمی و دینی [[امامان]] [[شیعه]] به مباحث نظریِ استوار بر عقل بشری اهتمام ویژهای داشتند. [[نجار رازی]] در کتاب اثبات الرسل<ref>تاریخ علم کلام، ص ۲۰۹.</ref> و [[هشام بن عمرو فوطی]] و [[جاحظ]]<ref>رسائل الجاحظ، ج ۳، ص ۱۷۱ - ۲۱۴.</ref> از نخستین کسانی بودهاند که به بحث در زمینه حقیقت رسالت و [[عصمت]] پیامبران پرداخته و کتابهایی در این زمینه تألیف کردهاند<ref>مقالات الاسلامیین، ص ۲۷ - ۵۰.</ref> در شرح مواقف از راههای اثبات رسالت بحث و از آن پس، مباحثی از این دست، اصلیترین مطالب کتابهای متکلمان و محدثان بودهاند. در این میان، فلاسفه مسلمان از [[فارابی]]<ref>فصوص فارابی، ص ۴۵.</ref> و [[شیخ الرئیس]]<ref>طبیعیات دانشنامه علائی، ص ۱۴۵ - ۱۴6؛ معراج نامه، ص ۱۰۱ - ۱۰۵، ۱۲۰ - ۱۲۱، ۱۳۴ - ۱۳۵، ۱۵۴ – ۱۵۵.</ref> گرفته تا [[شیخ اشراق]]<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج ۳، ص ۴۴۵، ۴۴۷.</ref> و [[ملاصدرا]]<ref>المبدؤ و المعاد، ص ۶۱۳-۶۱۴؛ شواهد الربوبیة، ص ۴۰۵-۴۱۴.</ref> از جنبه عقلی، و عرفا<ref>مصباح الهدایه، ص ۳۸؛ فصوص الحکم، ابنعربی، ص ۱۶۰.</ref> از جنبه عرفانی به بررسی و تبیین این بحث پرداختهاند. | ||
==ضرورت رسالت== | ==ضرورت رسالت== | ||
*ضرورت فرستادن پیامبران، از مهمترین مباحثی است که از دیرباز مورد توجه بوده و دانشمندان برای تبیین آن از جنبه برون دینی و نظری، مباحثی با رویکردهای گوناگون ارائه کردهاند؛ مانند نگاه کلامی و مستند به حکمت الهی، رویکرد انسانشناسانه با توجه به محدودیت توان عقل<ref>الذخیره ، ص ۳۲۲-۳۲۷.</ref>، دید عرفانی با لحاظ تکامل و تحصیل غایت آفرینش<ref>گوهر مراد، ص ۳۶۲-۳۶۳.</ref>، رویکرد روان شناسانه اگزیستانسیالیسم به اعتبار تحلیل نیازها و اضطرابهای روانی انسان<ref>تاریخ فلسفه، ص ۲۹.</ref> و نگاه اجتماعی فیلسوفان با توجه به نظریه حکومت کاملترین انسان<ref>السیاسة المدنیه، ص ۲۰۳-۲۰۹؛ مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج ۳، ص ۴۵۴؛ المیزان، ج ۲، ص ۱۳۱-۱۳۲.</ref> | *ضرورت فرستادن پیامبران، از مهمترین مباحثی است که از دیرباز مورد توجه بوده و دانشمندان برای تبیین آن از جنبه برون دینی و نظری، مباحثی با رویکردهای گوناگون ارائه کردهاند؛ مانند نگاه کلامی و مستند به حکمت الهی، رویکرد انسانشناسانه با توجه به محدودیت توان عقل<ref>الذخیره ، ص ۳۲۲-۳۲۷.</ref>، دید عرفانی با لحاظ تکامل و تحصیل غایت آفرینش<ref>گوهر مراد، ص ۳۶۲-۳۶۳.</ref>، رویکرد روان شناسانه اگزیستانسیالیسم به اعتبار تحلیل نیازها و اضطرابهای روانی انسان<ref>تاریخ فلسفه، ص ۲۹.</ref> و نگاه اجتماعی فیلسوفان با توجه به نظریه حکومت کاملترین انسان<ref>السیاسة المدنیه، ص ۲۰۳-۲۰۹؛ مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج ۳، ص ۴۵۴؛ المیزان، ج ۲، ص ۱۳۱-۱۳۲.</ref> | ||