جز
جایگزینی متن - 'پیامبرخاتم' به 'پیامبر خاتم'
جز (جایگزینی متن - 'پیامبرخاتم' به 'پیامبر خاتم') |
|||
| خط ۸۶: | خط ۸۶: | ||
این در حالی است که مرحوم [[شیخ مفید]] به [[صراحت]] امام را از چنین گناهانی معصوم میداند. <ref> مرحوم صدوق در رد نظریه سهو النبی و الامام رسالهای با عنوان رسالة فی عدم سهو النبی{{صل}} نوشته است. همچنین ر.ک: مفید، محمدبن محمد بن نعمان، الفصول المختارة، ص105-104؛ همو، المسائل العشر فی الغیبة، ص61</ref>. البته میتوان همین نظریه را در صورتی که صدور آن [[گناهان]] موجب رویگردانی [[مردم]] از امام شود به مرحوم [[سیدمرتضی]] نیز نسبت داد. در میان [[شاگردان]] مرحوم [[سید]] -یعنی [[حلبی]]، [[کراجکی]] و [[شیخ طوسی]]- تنها شیخ طوسی به صراحت [[نظریه ]]عصمت امام از این گناهان را مطرح میکند <ref>ر.ک: طوسی محمدبن حسن، الاقتصاد، ص161؛ همو، الرسائل العشر، تحقیق واعظ زاده خراسانی، ص106؛ همو، العدة فی اصول الفقه، تحقیق محمدجواد انصاری، ج2، ص568-566 و ج1، ص48</ref> و این نظریه پس از وی نیز تا به امروز نظریه غالب [[شیعه امامیه]] به شمار میآید. | این در حالی است که مرحوم [[شیخ مفید]] به [[صراحت]] امام را از چنین گناهانی معصوم میداند. <ref> مرحوم صدوق در رد نظریه سهو النبی و الامام رسالهای با عنوان رسالة فی عدم سهو النبی{{صل}} نوشته است. همچنین ر.ک: مفید، محمدبن محمد بن نعمان، الفصول المختارة، ص105-104؛ همو، المسائل العشر فی الغیبة، ص61</ref>. البته میتوان همین نظریه را در صورتی که صدور آن [[گناهان]] موجب رویگردانی [[مردم]] از امام شود به مرحوم [[سیدمرتضی]] نیز نسبت داد. در میان [[شاگردان]] مرحوم [[سید]] -یعنی [[حلبی]]، [[کراجکی]] و [[شیخ طوسی]]- تنها شیخ طوسی به صراحت [[نظریه ]]عصمت امام از این گناهان را مطرح میکند <ref>ر.ک: طوسی محمدبن حسن، الاقتصاد، ص161؛ همو، الرسائل العشر، تحقیق واعظ زاده خراسانی، ص106؛ همو، العدة فی اصول الفقه، تحقیق محمدجواد انصاری، ج2، ص568-566 و ج1، ص48</ref> و این نظریه پس از وی نیز تا به امروز نظریه غالب [[شیعه امامیه]] به شمار میآید. | ||
و اما در مورد [[عصمت از اشتباه]] در ادای [[واجبات]] باید گفت این مسأله قبل از آنکه در منابع [[کلامی]] [[شیعه]] مطرح شود در کتابهای [[روایی]] [[محدثان]] [[امامیه]] با عنوان معروف «[[سهو النبی]]» که بیانگر [[اشتباه]] [[ | و اما در مورد [[عصمت از اشتباه]] در ادای [[واجبات]] باید گفت این مسأله قبل از آنکه در منابع [[کلامی]] [[شیعه]] مطرح شود در کتابهای [[روایی]] [[محدثان]] [[امامیه]] با عنوان معروف «[[سهو النبی]]» که بیانگر [[اشتباه]] [[پیامبر خاتم]]{{صل}} در [[نماز]] و نیز [[قضا شدن نماز]] آن [[حضرت]] است، در قرون چهارم و پنجم به چشم میخورد. با این حال بازتابی از این [[روایات]] در کلمات [[اصحاب ائمه]] در این باره در دست نیست. هر چند میتوان احتمال [[قوی]] داد که محدثان امامیه [[امام]] را ضرورتا از اشتباه در ادای واجبات [[معصوم]] نمیدانستهاند. طرح این مسأله در منابع کلامی را باید در [[نزاع]] میان [[شیخ صدوق]] و [[شیخ مفید]] جستجو نمود.<ref>فاریاب محمدحسین، عصمت امام، ص۴۱۳</ref> | ||
===== [[عصمت از سهو]] ===== | ===== [[عصمت از سهو]] ===== | ||
[[مرحوم صدوق]] به همراه استاد خود ابن ولید، با ادعای وجود [[روایات]] فراوانی مبنی بر وقوع [[سهو]] و به تعبیر دقیقتر، [[اسهاء]] از [[ | [[مرحوم صدوق]] به همراه استاد خود ابن ولید، با ادعای وجود [[روایات]] فراوانی مبنی بر وقوع [[سهو]] و به تعبیر دقیقتر، [[اسهاء]] از [[پیامبر خاتم]]{{صل}}، [[ضرورت عصمت]] آن [[حضرت]] از اشتباه در [[نماز]]، <ref>ر.ک: صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج2، ص203</ref> و نیز [[خواب]] ماندن از نماز <ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج1، ص360-358، ح1031</ref>را [[نفی]] میکند. اما پس از او مرحوم [[شیخ مفید]] قاطعانه امکان [[اشتباه]] [[امام]] در نماز <ref>مفید، محمدبن محمد بن نعمان، الفصول المختارة، ص104</ref> و به طور کلی عمل به [[دین]] را رد نموده و امام را از چنین اشتباهاتی [[معصوم]] میداند. هر چند ایشان امکان [[عقلی]] [[قضا شدن نماز]] به واسطه [[خواب ماندن پیامبر]] و امام را میپذیرد.<ref>مفید، محمد بن محمدبن نعمان، رسالة فی عدم سهو النبی، ص28</ref> بر این اساس اگر اشتباه در ادای [[واجبات]] را موجب رویگردانی [[مردم]] از [[پیامبر]] یا امام بدانیم، میتوانیم مرحوم [[سیدمرتضی]] را نیز با استادش شیخ مفید هم [[عقیده]] بدانیم. <ref>سیدمرتضی، تنزیه الانبیاء و الائمة، ص22</ref> | ||
اگر چه نظریهای از [[مرحوم حلبی]] و [[کراجکی]] در این باره را نیافتیم اما مرحوم [[شیخ طوسی]] را باید از جمله [[معتقدان]] به [[ضرورت عصمت امام]] از اشتباه در نماز دانست؛ هر چند وی خواب ماندن از نماز را امری ممکن میداند.<ref>طوسی، محمدبن حسن، تهذیب الاحکام، ج2، ص346، ح26؛ همو، الاستبصار، ج1، ص369، ح16 و ص370، ح4؛ همان، ج2، ص346، ح5 و ص352، ح49 و ص349، ح37</ref> بدینسان باید مدعی شد که در اواخر [[قرن پنجم هجری]]، عموما [[نظریه ]][[سهو النبی]]{{صل}}، نظریهای مزرود بوده است. <ref>فاریاب محمدحسین، عصمت امام، ص۴۱۳ ۴۱۴</ref> | اگر چه نظریهای از [[مرحوم حلبی]] و [[کراجکی]] در این باره را نیافتیم اما مرحوم [[شیخ طوسی]] را باید از جمله [[معتقدان]] به [[ضرورت عصمت امام]] از اشتباه در نماز دانست؛ هر چند وی خواب ماندن از نماز را امری ممکن میداند.<ref>طوسی، محمدبن حسن، تهذیب الاحکام، ج2، ص346، ح26؛ همو، الاستبصار، ج1، ص369، ح16 و ص370، ح4؛ همان، ج2، ص346، ح5 و ص352، ح49 و ص349، ح37</ref> بدینسان باید مدعی شد که در اواخر [[قرن پنجم هجری]]، عموما [[نظریه ]][[سهو النبی]]{{صل}}، نظریهای مزرود بوده است. <ref>فاریاب محمدحسین، عصمت امام، ص۴۱۳ ۴۱۴</ref> | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۱۰۵: | ||
پس از او مرحوم [[شیخ طوسی]] نیز با [[برگزیدن]] همین نظریه در توجیه [[ظاهر آیات]] بیانگر [[صدور گناه]] و [[ظلم]] از برخی [[پیامبران]]{{ع}}، مقصود از [[گناه]] و ظلم را ترک اولی دانسته است. <ref>فاریاب محمدحسین، عصمت امام، ص370</ref> | پس از او مرحوم [[شیخ طوسی]] نیز با [[برگزیدن]] همین نظریه در توجیه [[ظاهر آیات]] بیانگر [[صدور گناه]] و [[ظلم]] از برخی [[پیامبران]]{{ع}}، مقصود از [[گناه]] و ظلم را ترک اولی دانسته است. <ref>فاریاب محمدحسین، عصمت امام، ص370</ref> | ||
با این حال از مجموع آرای [[متکلمان امامیه]] در این مسأله میتوان به این نتیجه دست یافت که مشهور متکلمان، در مسأله [[عصمت از ترک اولی]] و ترک مستحبات میان | با این حال از مجموع آرای [[متکلمان امامیه]] در این مسأله میتوان به این نتیجه دست یافت که مشهور متکلمان، در مسأله [[عصمت از ترک اولی]] و ترک مستحبات میان پیامبر خاتم{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{ع}} با سایر [[پیامبران الهی]]{{ع}} تفکیک کرده و معتقدند از آنجا که عصمت مقولهای تشکیکی و دارای درجات متعدد است و با توجه به آنکه پیامبر خاتم{{صل}} و امامان معصوم{{ع}} از بالاترین درجه عصمت برخوردار بودهاند؛ لذا هرگونه ترک مستحبات یا حتی ترک اولی نیز در مورد آن حضرات منتفی است و آنها معصوم از این قسم نیز هستند به خلاف سایر [[انبیا]]{{ع}} که چون بنا به ظرفیت و شأن وجودی هریک، از عالیترین [[درجات عصمت]] برخوردار نبودند؛ لذا از ترک اولی یا ترک مستحبات نیز معصوم نبودهاند هرچند آنها نیز از ارتکاب انواع [[معاصی]]، خطای در [[دین]]، [[اشتباه]] و [[فراموشی]]، معصوم بودهاند. | ||
==== [[عصمت علمی]] ==== | ==== [[عصمت علمی]] ==== | ||
| خط ۱۱۵: | خط ۱۱۵: | ||
آنچه [[مورد اتفاق]] است، عصمت از اشتباه در تبیین دین پس از تصدی منصب نبوت یا امامت است اما درباره [[عصمت پیامبر]] یا امام از اشتباه در تبیین دین پیش از تصدی منصب نبوت یا امامت باید گفت: این مسأله در منابع [[اندیشمندان]] [[شیعه]] در پنج [[قرن نخست هجری]] مطرح نشده است. <ref>فاریاب محمدحسین، عصمت امام، ص۴۱۵</ref>. | آنچه [[مورد اتفاق]] است، عصمت از اشتباه در تبیین دین پس از تصدی منصب نبوت یا امامت است اما درباره [[عصمت پیامبر]] یا امام از اشتباه در تبیین دین پیش از تصدی منصب نبوت یا امامت باید گفت: این مسأله در منابع [[اندیشمندان]] [[شیعه]] در پنج [[قرن نخست هجری]] مطرح نشده است. <ref>فاریاب محمدحسین، عصمت امام، ص۴۱۵</ref>. | ||
===== عصمت از اشتباه در نظریات [[علمی]] غیر [[دینی]] پیش یا پس از دریافت منصب ===== | ===== عصمت از اشتباه در نظریات [[علمی]] غیر [[دینی]] پیش یا پس از دریافت منصب ===== | ||
امروزه [[روایات]] فراوانی از [[ | امروزه [[روایات]] فراوانی از [[پیامبر خاتم]]{{صل}} و [[امامان معصوم]] در امور غیر [[دینی]] در [[اختیار]] داریم و [[تاریخ]] نیز [[شاهد]] این مدعاست که حضرات [[معصومان]]{{ع}} آن هنگام که فضای [[حاکم]] بر [[جامعه]] مساعد بود، به [[تربیت]] شاگردانی در حوزه [[علوم غیر دینی]] نیز [[همت]] میگماشتند با وجود این به نظر میرسد به بحث از اینکه آیا متصدی [[منصب امامت]] و [[نبوت]] در نظریات غیر دینی خود-همچون نظریات دینی- از [[اشتباه]] [[معصوم]] است یا نه، در عصر [[امام]] توجه نمیشده است. | ||
با وجود این، اگر چه غالب [[متکلمان امامیه]] در پنج [[قرن نخست]]، به [[صراحت]] درباره این مسأله نظریه پردازی نکردهاند، از نظریات آنان درباره مسأله [[علم امام]] [[ دست]] کم میتوان به لوازم نظریهشان در این بخش نیز دست یافت. | با وجود این، اگر چه غالب [[متکلمان امامیه]] در پنج [[قرن نخست]]، به [[صراحت]] درباره این مسأله نظریه پردازی نکردهاند، از نظریات آنان درباره مسأله [[علم امام]] [[ دست]] کم میتوان به لوازم نظریهشان در این بخش نیز دست یافت. | ||