بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
== [[ضرورت]] جهانشناسی == | == [[ضرورت]] جهانشناسی == | ||
جهانبینی یک [[آیین]] و مسلک، به منزله زیرساز و تکیهگاه [[فکری]] آن [[مکتب]] به شمار میرود و در واقع «چرا»ی هر ایدئولوژی در جهانبینیای که آن ایدئولوژی بر آن [[استوار]] است نهفته است. از این جهت [[انتخاب]] نوع [[زندگی]] از سوی [[انسانها]]، به نوع برداشت کلی آنها از هستی و جهان، [[حیات]] و زندگی و آغاز و انجام امور، وابسته است<ref>برای آگاهی بیشتر، ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، ج۱۵، ص۵۰۴-۵۰۵؛ ج۳، ص۲۵.</ref>. به برخی از گونههای مختلف آن اشاره میشود: | جهانبینی یک [[آیین]] و مسلک، به منزله زیرساز و تکیهگاه [[فکری]] آن [[مکتب]] به شمار میرود و در واقع «چرا»ی هر ایدئولوژی در جهانبینیای که آن ایدئولوژی بر آن [[استوار]] است نهفته است. از این جهت [[انتخاب]] نوع [[زندگی]] از سوی [[انسانها]]، به نوع برداشت کلی آنها از هستی و جهان، [[حیات]] و زندگی و آغاز و انجام امور، وابسته است<ref>برای آگاهی بیشتر، ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، ج۱۵، ص۵۰۴-۵۰۵؛ ج۳، ص۲۵.</ref>. به برخی از گونههای مختلف آن اشاره میشود: | ||
# [[جهانبینی]] به طور عام که بخشی از آن را | # [[جهانبینی]] به طور عام که بخشی از آن را جهانشناسی تشکیل میدهد، زیربنای [[ایدئولوژی]] است<ref>طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ص۳۳.</ref>؛ | ||
# جهانبینی عامل اساسی در شکلگیری شخصیتهاست<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، سخنرانی در مراسم بیعت نماینده امام در ارتش، وزیر دفاع، فرماندهان و پرسنل منتخب نیروهای سهگانه و وزارت دفاع، ۱۸/۳/۱۳۶۸.</ref>؛ | # جهانبینی عامل اساسی در شکلگیری شخصیتهاست<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، سخنرانی در مراسم بیعت نماینده امام در ارتش، وزیر دفاع، فرماندهان و پرسنل منتخب نیروهای سهگانه و وزارت دفاع، ۱۸/۳/۱۳۶۸.</ref>؛ | ||
# پایه [[دین اسلام]] جهانبینی و [[شناخت]] نسبت به عالم، [[انسان]]، [[مسئولیت]]، راه و [[هدف]] است<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با گروه کثیری از جوانان استان اردبیل، ۵/۵/۱۳۷۹.</ref>. | # پایه [[دین اسلام]] جهانبینی و [[شناخت]] نسبت به عالم، [[انسان]]، [[مسئولیت]]، راه و [[هدف]] است<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با گروه کثیری از جوانان استان اردبیل، ۵/۵/۱۳۷۹.</ref>. | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
# [[تکامل]] [[بشریت]] در آن است که مفاهیم عالی را [[درک]] کند و قدم به قدم به سوی [[معرفت]] صحیح به پیش رود و هرچه بیشتر به [[اخلاق عالی]] متخلق شود<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، سخنرانی در پایان چهارمین مجمع بزرگ فرماندهان و مسئولان دفاتر نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ۲۷/۶/۱۳۷۰.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهانشناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهانشناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۲۵۳.</ref> | # [[تکامل]] [[بشریت]] در آن است که مفاهیم عالی را [[درک]] کند و قدم به قدم به سوی [[معرفت]] صحیح به پیش رود و هرچه بیشتر به [[اخلاق عالی]] متخلق شود<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، سخنرانی در پایان چهارمین مجمع بزرگ فرماندهان و مسئولان دفاتر نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ۲۷/۶/۱۳۷۰.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهانشناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهانشناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۲۵۳.</ref> | ||
== کارکردهای | == کارکردهای جهانشناسی در [[نظامهای اجتماعی]] == | ||
[[نظام]] بینشی، [[نظام ارزشی]] و کنشی را پدید میآورند. نظام ارزشی شامل [[نظام اخلاقی]] و [[نظام حقوقی]] و نظام کنشی شامل نظامهای اجتماعی (نظام [[آموزش]] و [[پژوهش]]، [[نظام عبادی]]، [[نظام تربیتی]]، نظام [[مدیریتی]]، [[نظام سیاسی]]، [[نظام اقتصادی]]، نظام [[قضایی]] و...) میشود. | [[نظام]] بینشی، [[نظام ارزشی]] و کنشی را پدید میآورند. نظام ارزشی شامل [[نظام اخلاقی]] و [[نظام حقوقی]] و نظام کنشی شامل نظامهای اجتماعی (نظام [[آموزش]] و [[پژوهش]]، [[نظام عبادی]]، [[نظام تربیتی]]، نظام [[مدیریتی]]، [[نظام سیاسی]]، [[نظام اقتصادی]]، نظام [[قضایی]] و...) میشود. | ||
| خط ۵۰: | خط ۵۰: | ||
=== تأثیر نظاممندی جهان بر نظامهای اجتماعی === | === تأثیر نظاممندی جهان بر نظامهای اجتماعی === | ||
اگر رفتارهای فردی و محیط اجتماعی انسان از [[نظم]] برخوردار باشد، [[هماهنگی]] میان او و دنیای پیرامونش تأمین خواهد شد و به انسان این [[فرصت]] را میدهد تا بتواند از هر چیزی به نحو [[شایسته]] آن استفاده کند. از این جهت [[بینظمی]] در رفتارهای انسان را باید یک بیماری دانست. همچنین ساخت [[جامعه]] و بنای [[نظام اجتماعی]]؛ از نظم ویژهای که تابع [[فلسفه]] خاصی است، سرچشمه میگیرد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۱/۹/۱۳۸۱.</ref>. بر این اساس؛ از آنجایی که جهان نظاممند است، باید تلاش شود که تمام [[رفتارها]] منظم و هماهنگ با [[نظام تکوین]] باشد، علاوه بر این ضروری است که همه [[نظامات اجتماعی]] بر اساس نظمی که در چارچوب | اگر رفتارهای فردی و محیط اجتماعی انسان از [[نظم]] برخوردار باشد، [[هماهنگی]] میان او و دنیای پیرامونش تأمین خواهد شد و به انسان این [[فرصت]] را میدهد تا بتواند از هر چیزی به نحو [[شایسته]] آن استفاده کند. از این جهت [[بینظمی]] در رفتارهای انسان را باید یک بیماری دانست. همچنین ساخت [[جامعه]] و بنای [[نظام اجتماعی]]؛ از نظم ویژهای که تابع [[فلسفه]] خاصی است، سرچشمه میگیرد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۱/۹/۱۳۸۱.</ref>. بر این اساس؛ از آنجایی که جهان نظاممند است، باید تلاش شود که تمام [[رفتارها]] منظم و هماهنگ با [[نظام تکوین]] باشد، علاوه بر این ضروری است که همه [[نظامات اجتماعی]] بر اساس نظمی که در چارچوب جهانشناسی توحیدی میگنجد، پایهریزی شوند<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهانشناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهانشناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]] ص۲۷۰.</ref>. | ||
=== نقش هدفداری عالم بر [[نظامهای اجتماعی]] === | === نقش هدفداری عالم بر [[نظامهای اجتماعی]] === | ||
| خط ۷۵: | خط ۷۵: | ||
==== تأثیر [[باور]] به [[عالم آخرت]] بر [[نظامهای اجتماعی]] ==== | ==== تأثیر [[باور]] به [[عالم آخرت]] بر [[نظامهای اجتماعی]] ==== | ||
از ارکان | از ارکان جهانشناسی [[توحیدی]] باور به عالم آخرت است. این [[اعتقاد]] و [[بینش]] در هر یک از نظامهای اجتماعی، کارکردهای فراوانی دارد: | ||
===== ترجیح [[رستگاری]] [[اخروی]] بر [[سود]] [[دنیوی]] ===== | ===== ترجیح [[رستگاری]] [[اخروی]] بر [[سود]] [[دنیوی]] ===== | ||
آنکه [[معتقد]] به [[جهانبینی توحیدی]] است، اگر در موردی سود دنیوی در جهت هدفهای اخروی قرار نگرفت و ارتکاب گناهی را به دنبال داشت، جنبه اخروی را ترجیح میدهد و از سود دنیوی صرفنظر میکند و آن [[گناه]] را مرتکب نمیشود؛ لذا از [[وظایف عملی]] افراد و [[حکومت اسلامی]]، بر اساس نوع نگاه توحیدی به [[جهان]]، این است که [[آخرت]] را بر [[دنیا]] ترجیح دهند<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>. بنابراین؛ در [[نظام اقتصادی]]، سیاسی، [[عبادی]]، [[تربیتی]] و [[مدیریتی]]، این اصل میتواند مورد لحاظ قرار گیرد و میتوان [[شاهد]] [[برکات]] آن بود<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهانشناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهانشناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]] ص۲۷۶.</ref>. | آنکه [[معتقد]] به [[جهانبینی توحیدی]] است، اگر در موردی سود دنیوی در جهت هدفهای اخروی قرار نگرفت و ارتکاب گناهی را به دنبال داشت، جنبه اخروی را ترجیح میدهد و از سود دنیوی صرفنظر میکند و آن [[گناه]] را مرتکب نمیشود؛ لذا از [[وظایف عملی]] افراد و [[حکومت اسلامی]]، بر اساس نوع نگاه توحیدی به [[جهان]]، این است که [[آخرت]] را بر [[دنیا]] ترجیح دهند<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>. بنابراین؛ در [[نظام اقتصادی]]، سیاسی، [[عبادی]]، [[تربیتی]] و [[مدیریتی]]، این اصل میتواند مورد لحاظ قرار گیرد و میتوان [[شاهد]] [[برکات]] آن بود<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهانشناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهانشناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]] ص۲۷۶.</ref>. | ||
===== نظارت الهی در تصمیمگیری و عملکرد ===== | ===== نظارت الهی در تصمیمگیری و عملکرد ===== | ||
نقطه اصلی و اساسی در | نقطه اصلی و اساسی در جهانشناسی [[اسلامی]]، مسأله تداوم [[حیات]] بعد از [[مرگ]] است. این اصل باید در تنظیم [[روابط]] [[زندگی]]، تنظیم پایههای [[حکومت اسلامی]] و [[اداره جامعه]] و اداره عالم، [[تصمیمگیریها]] و اقدامها، نقش داشته باشد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>. نظامهایی که به [[خدا]] و [[قیامت]] [[اعتقاد]] دارند، علاوه بر چشمهای حسابگر و حسابرس [[دنیایی]]، آن جایی که دیگران نمیفهمند، آن جایی که دیگران تشخیص نمیدهند، به ناظر دیگری [[معتقد]] هستند و همین هم [[کارایی]] یک [[نظام]] را بالا میبرد<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۲۳/۵/۱۳۷۰.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهانشناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهانشناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]] ص۲۷۷.</ref> | ||
===== [[تحقق عدالت]] در گرو اعتقاد به [[مبدأ و معاد]] ===== | ===== [[تحقق عدالت]] در گرو اعتقاد به [[مبدأ و معاد]] ===== | ||