ادب زیارت: تفاوت میان نسخه‌ها

*رعایت ادب و آداب در هر امری، سبب دست یافتن بهتر به اهداف آن کار است. هرچیزی هم برای خود آدابی دارد، مثل آداب تجارت، آداب معاشرت، آداب کسب علم، آداب جنگ و مبارزه، آداب نماز و قرائت و ... که شناخت و مراعات آنها، آن عمل را موفقیت‌آمیزتر می‌سازد و عامل را به هدف نزدیک‌تر می‌سازد<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص:۳۳۵-۳۳۹.</ref>

*از جمله برای [[زیارت]] هم آدابی ذکر شده است. مراعات آنها هم ثواب بیشتر دارد، هم [[زائر]] را در دستاوردهای معنوی [[زیارت]] کامیاب تر می‌سازد و تربیت کننده است و مایه ارتباط روحی بهتر. این آداب، برخی ظاهری است و برخی باطنی. در کتب حدیث هم عنوان ادب ظاهری و ادب باطنی برای برخی از اعمال و سنن مطرح شده است. بی‌شک همان آداب ظاهری هم به حصول توجّه قلبی و ادب باطنی کمک می‌کند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص:۳۳۵-۳۳۹.</ref>

*کیفیت [[زیارت]] کردن و جزئیات [[زیارت]] خواندن و کمّ و کیف این تشرّف و دیدار معنوی را نیز باید از اولیای [[دین]] آموخت. [[امام صادق]]{{ع}} به محمد بن مسلم- که از اصحاب بزرگ اوست- چنین دستورالعمل می‌دهد: "هرگاه به [[زیارت]] مرقد [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} رفتی، غسل [[زیارت]] کن، پاکیزه‌ترین جامه هایت را بپوش، بوی خوش و عطریات استعمال کن، با آرامش و وقار و آرام آرام حرکت کن، وقتی به باب السّلام رسیدی رو به قبله بایست و سه بار تکبیر بگو، آنگاه [[زیارت]] را بخوان"<ref>وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص ۳۰۵.</ref> این نکات، از جمله آداب ظاهری [[زیارت]] است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص:۳۳۵-۳۳۹.</ref>

*در مورد آداب باطنی و توجه پیدا کردن در [[زیارت]]، مرحوم نراقی توصیه می‌کند که: "در [[نجف]]، به خاطر آور که اینجا وادی السلام و مجمع ارواح مؤمنان است و خداوند اینجا را جزء شریف ترین مکان‌ها قرار داده است و مدفن وصیّ پیامبر در اینجاست. همچنین مدفن آدم و نوح، در همین محلّ است" <ref>جامع السعادات، محمدمهدی نراقی، ج ۳، ص ۴۰۳.</ref> خلاصه اینکه هنگام [[زیارت]] [[نجف]]، باید توجه داشت که اینجا [[تربت]] ابوتراب است و [[امام علی|علی]]{{ع}}، آن جاودانه مرد در اینجا آرمیده است. در این صورت، دلی از سنگ می‌باید که نلرزد و خاشع نشود و دیده‌ای بی‌فیض باید باشد تا اشکی از شوق نریزد، یا آهی از درد نکشد و داغ مظلومیت [[امام علی|علی]]{{ع}}، او را غمگین نسازد. آن کس که به [[زیارت]] [[امام علی|علی]]{{ع}} می‌آید، باید پای پر آبله‌اش، هرگز خسته نگردد و در راه طلب، شب از روز باز نشناسد و رنج را بر راحت برگزیند و به این دیار، با پای سر بدود و با ره‌توشه [[عشق]] سفر کند و در جوار این تجلّیگاه فروغ ایزدی، رحل اقامت افکند. در سایر زیارتگاه‌ها و تشرف به حرم‌های اولیا نیز چنین است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص:۳۳۵-۳۳۹.</ref>  

*مرحوم شیخ بهایی نیز بیان جالب و دستورالعمل خوبی دارد. وی، در یکی از سروده‌های مفصّل خویش که به عربی است، در مورد [[زائر]] [[امام علی]]{{ع}} و حضور قلبش و آگاهی به موقعیت [[زیارت]]، می‌گوید: "... خوشا آنکس که او را یک بار [[زیارت]] کند. ای سواره ای که راه های پر سنگلاخ و سوزان را می‌پیمایی و دشت ها و بیابان ها را طی می‌کنی، اگر خواستی که خدای آسمان را خشنود کرده و پس از کوردلی، به رشد برسی و در روز تشنگی قیامت، از کوثر سیراب شوی، هرگاه در سیر و سفر طولانی و دور و دراز خود، به آن دیار رسیدی و بر [[تربت]] [[امام علی|علی]]{{ع}} ایستادی و اظهار [[محبت]] نسبت به او کردی و ریسمان استوار الهی را دیدی و پس از سیر شبانه‌ات، رویاروی [[نجف]] قرار گرفتی، پس مخواب، مگر اندکی. ره توشه و بارت را همانجا بر زمین بگذار و از آن خاک مگذر. بر آستان او بمان و همچون گرفتاری دردمند و فروتن بایست و با انبوه مردم سیر کن و غبار آن دیار را ببوی. اگر مطیع فرمان خدایی او را خشنود کن که [[محبت]] [[ائمه]]{{عم}}، فرضی است خدایی. از این فریضه، پاداش خود را مضاعف گردان، در این سرزمین چهره بر خاک بگذار ... وقتی به آن تربت رسیدی سلام کن و شیفته و شیدای آن آستان باش. قبر کسی را آنجا [[زیارت]] کن که با والایی ها نمایان است. در آنجا نور را می‌بینی که فضا را آکنده است و شعاعش همه جا را فرا گرفته است. اگر در زمانش حضور نداشتی، با گریه ات یاریش کن. در حضور او بایست، فرمانش را اطاعت کن و از صاحب قبر بپرس که: چگونه زمان را درنَوَردیدی و افتخار را به دست آوردی! عاشقانه بایست و از دشمنانش بیزاری بجوی و [[محبت]] خویش را به سویش بپراکن و آشکار کن و از درگاهش مرو و به او سلام مرا برسان، سلام شیفته‌ای از دیاری دور او را [[زیارت]] کن و در قرب او بهره ور باش تا پاداش به دست آوری و نجات یابی. برخیز ... و خاک آن آستان را ببوس و توجّهت را به درگاه او ابراز کن و از روی کوچکی، چهره بر خاک بگذار ... در آن مکان، بسیار گریه کن و بگو: ای قسیم بهشت و دوزخ! غلامت از تو امید امان دارد، بلا او را به اینجا کشانده است و زمانه جفایش کرده و از حوادث به تو پناه آورده است. ای کشتی نجات، به تو روی آورده و در زندگی سرمایه ای جز [[محبت]] شما را ندارد. پس در سختی قبر، هنگام مرگ، او را نگهدار، که تو پناه خستگانِ روزگارانی"<ref>بحارالأنوار، ج ۹۷، ص ۱۳۴.</ref> <ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص:۳۳۵-۳۳۹.</ref>  

#حضور قلب داشتن در تمام مراحل [[زیارت]]، و نیز توبه و استغفار و صدقه دادن به نیازمندان و تکریم خادمین مزار<ref>بحارالأنوار، ج ۹۷، ص ۱۳۴.</ref><ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص:۳۳۵-۳۳۹.</ref>.

*زائری که توفیق تشرف به حرم ها می‌یابد، باید خود را در حریم خانه [[امام]] یا امامزاده احساس کند و هر نوع ادب لازم را رعایت کند. سید بن طاووس توصیه می‌کند [[زائر]]، مثلًا در حرم [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}}، در بدو ورود، دو رکعت نماز تحیت مسجد بخواند، سپس رو به طرف روضه نبوی و حجره شریف [[پیامبر خاتم|پیامبر]]{{صل}} کند، سلام دهد، دست به آن بکشد و استلام کند، ببوسد<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص ۱۶۱.</ref> سپس می‌افزاید: دست ها را بر دیوار حجره مطهر حضرت بگذارد و بگوید: {{عربی|اندازه=155%|«أَتیتُکَ یا رَسُولُ اللهِ مُهاجِراً إِلَیکَ»}} و خود را مهاجری معرفی کند که به حضور[[پیامبر خاتم| پیامبر خدا]]{{صل}} ره سپرده و برای ادای این وظیفه به [[زیارت]] آمده و اگر در حال حیات توفیق دیدار نداشته، پس از وفات آمده و می‌داند که احترام آن حضرت در حال ممات، مثل حرمت او در حال حیات است و از آن حضرت بخواهد که نزد خدا شاهد این [[زیارت]] باشد، دست ها را به صورت خود کشد و این [[زیارت]] را نوعی بیعت به حساب آورد و دعا کند که تا آخر عمر بر همین عهد و پیمان استوار بماند<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص۱۶۲.</ref> سپس رو به قبر [[پیامبر خاتم|پیامبر]]{{صل}} [[زیارت]] بخواند (متن [[زیارت]] را نقل کرده اند: {{عربی|اندازه=155%|«السَّلامُ عَلَیْکَ یَا نَبِیّ الله وَرَسُولَه»}} بعد از آن، رو به قبله دعاهایی بخواند که نقل شده، سپس سراغ منبر [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}} برود، آن را لمس کند، تبرک بجوید و دست هایش را به صورت و چشمانش بکشد. این آداب، نشان دلدادگی و محبت است، [[زیارت]] هم قلمرو عشق و وادی دل است و [[زائر]]، اینگونه جذبه درونی خود را ابراز می‌کند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص:۳۴۸، ۳۴۹.</ref>.

*شهید ثانی می گوید: [[زائر]] در حال [[زیارت]]، رو به مَزور بایستد، با حالت دعا تضرّع کند، سمت راست و سپس سمت چپ صورت را بر قبر بگذارد، دعا کند و از خدا حاجت بطلبد و به صاحب قبر توسل جوید تا خدا حاجتش را برآورد و او را مشمول شفاعت گرداند و در دعا اصرار و مبالغه کند، آنگاه به طرف بالای سر برود و رو به قبله دعا بخواند<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص۱۳۴.</ref> کیفیت ایستادن کنار قبر و نحوه [[زیارت]]، باید گویای ادب [[زائر]] باشد. در حالات [[امام رضا|حضرت رضا]]{{ع}} آمده است که وقتی می خواست از قبر [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}} وداع کند، و برای اعمال عمره به مکه رود، کنار قبر [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}} آمد، در طرف بالای سر ایستاد، مشغول نماز شد، سپس شانه چپ را به قبر چسباند و نزدیک یکی از ستون ها چند رکعت نماز خواند<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص۱۴۹.</ref> شبیه این رفتار، در حدیثی از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که چنین توصیه فرمود<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص۱۵۰.</ref>  علامه مجلسی در مورد برخی از این نقل ها می افزاید: گرچه پشت به [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}} کردن هنگام دعا، به ظاهر نوعی خلاف ادب به شمار می رود، ولی وقتی توجه به خدا باشد و قصد زائر، پشت گرمی به [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}} باشد، اشکالی ندارد. کنار قبر ایستادن و تکیه بر قبر کردن و دعای رو به قبله، از [[امام سجاد]]{{ع}} و سیره او هم نقل شده است<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص۱۵۳.</ref> <ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص:۳۴۸، ۳۴۹.</ref>.