عدل در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

عدل در فقه سیاسی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۲

۷٬۶۷۱ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۳

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۷۱

ویرایش

@@ خط ۴۴: / خط ۴۴: @@
 == عدالت در فقه شیعه ==
 عدالت در فقه شیعه کاربرد وسیعی دارد و در موارد بسیاری، [[شارع]] قید عدالت را شرط دانسته است مانند: [[امام جماعت]]، [[امام جمعه]]، [[شاهد]] [[طلاق]]، [[وصیت]]، [[قضاوت]] و... ، از این رو [[فقیهان]] به تعریف و مراد خود از عدالت که در [[فقه]] شرط دانسته شده است پرداخته و هر گروه، متناسب با مبانی خود به تعریف آن اقدام کرده‌اند<ref>فقه الصادق، ج۶، ص۲۲۸ - ۲۳۹؛ العروة الوثقی، ج۱، ص۸۰۰؛ مستمسک العروة الوثقی، ج۷، ص۳۳۲.</ref>.<ref>[[سید سجاد ایزدهی|ایزدهی، سید سجاد]]، [[فقه سیاسی امام خمینی (کتاب)|فقه سیاسی امام خمینی]]، ص ۱۲۷.</ref>
+==[[عدالت]]==
+عدالت (Justice) از قدیم مورد بحث [[فلاسفه]] و [[اندیشمندان]] بوده و توسط [[دانشمندان]] مورد بحث قرار گرفته است. عدالت از نظر [[افلاطون]]، یک [[وظیفه اجتماعی]] است و عبارت از این است که هر شخصی به کارهای مخصوص خود مشغول شود، یعنی آنچه را از او بهتر می‌آید، انجام دهد<ref>درآمدی بر حقوق اسلامی، ص۱۹۳.</ref>.
+به عقیدۀ ارسطو، [[عادل]] کسی است که از [[قوانین]] [[پیروی]] کند و در [[رفتار]] خود با دیگران [[قواعد]] [[تساوی]] و [[برابری]] را رعایت کند و [[ظالم]] برعکس این است. عدالت اگر [[پیروی از قوانین]] باشد عدالت کلی است و اگر عبارت از برابر باشد عدالت جزیی است و این عدالت جزیی نیز بر دو قسم است: ۱- [[عدالت توزیعی]]؛ ۲عدالت تعویضی، در عدالت [[توزیع]] اگر اشخاص برابر نباشند، نصیب آنان نیز برابر نخواهد بود و عادل کسی است که میان اشخاص و اشیا تناسب دهد که در آن [[شایستگی]] و موقعیت افراد و هم وضعیت اشخاص در نظر گرفته می‌شود. اما در عدالت تعویضی (که مخصوص مورد [[معاملات]] است و در آن باید [[مساوات]] مراعات شود) نسبت در آن برابری در عدد و تناسب عددی است، یعنی در آن نوعی برابری باید لحاظ شود<ref>مبنای حقوق، ج۱، ص۱۰۵ – ۱۰۲.</ref>. ارسطو از نوعی دیگر از عدالت نام برده که آن را مخصوص [[قضات]] دانسته و از آن به قاعدۀ [[عدل]] و [[انصاف]] یاد می‌کند، به این معنا که [[قاضی]] باید بر اساس انصاف، [[نقص]] [[قانون]] را مرتفع کند.
+[[خواجه نصیرالدین طوسی]]، محقق [[شیعی]] نیز از عدالت بحث کرده و [[معتقد]] است که عدالت به دنبال سه [[فضیلت]] [[حکمت]] و [[شجاعت]] و [[عفت]] حاصل می‌شود<ref>اخلاق ناصری، ص۱۳۰- ۱۱۷.</ref>.
+[[آیات]] بسیاری از [[قرآن کریم]] دربارۀ عدل و عدالت [[توحید]] فرموده و مکرر یادآور شده است که [[خداوند]] نیز با [[بندگان]] خود به عدالت رفتار می‌کند و [[ظلم]] که نقیض عدل است از ساحت [[مقدس]] [[باری تعالی]] به دور است.
+{{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}}<ref>«به راستی خداوند به دادگری و نیکی کردن و ادای (حقّ) خویشاوند، فرمان می‌دهد و از کارهای زشت و ناپسند و افزونجویی، باز می‌دارد؛ به شما اندرز می‌دهد باشد که شما پند گیرید» سوره نحل، آیه ۹۰.</ref>.
+طرفداران [[عدالت]] مدعی هستند، بهترین شیوۀ [[زندگی اجتماعی]]، تلاش برای [[تحقق عدالت]] است و این چیزی است که [[انسان‌ها]] فطرتاً به دنبال آن هستند. ولی آنچه مسلم است تشخیص عدالت و تعیین معیارهای معقول برای آن با صرف نظر از معیارهای [[وحی]]، از مشکل‌ترین موضوعات [[فلسفه]] [[حقوق]] است. به [[اعتقاد]] یکی از حقوقدانان، «عدالت عالی‌ترین عنصر [[حقوقی]] تلقی شده است به طوری که گفته شده، تمام [[قوانین]] برای فعلیت دادن به عدالت است. عدالت خود از مشتقات [[محرومیت]] است چون محرومیت است که ما را به [[فکر]] [[عدالت‌خواهی]] می‌اندازد، هرگاه بتوانیم محرومیت را از صحنۀ [[بشریت]] حذف کنیم عدالت خود به خود حذف خواهد شد»<ref>اصول فلسفی حقوق، ص۲۰.</ref>. [[عدل]] و [[انصاف]] هرچند مبهم است و کمتر [[دادرسی]] بر اساس آن به [[تنهایی]] حکمی صادر می‌کند، ولی از مبانی حقوق است. عدالت عبارت است از رعایت [[تعادل]] [[قانون]] بین [[منافع]] موجود و این معنا دارای سه اشکال است: نخست، عدالت به قدری مبهم است که نمی‌توان مباحث حقوقی را بر آن [[استوار]] ساخت. دوم، مبانی [[اعتقادی]] اشخاص در تحقق دادن به عدالت فرق می‌کند. سوم، عدالت آن است که [[مصلحت]] یک قانون بیشتر از مفسدۀ آن باشد وگرنه تعادل منافع غالباً امری موهوم است و صورت خارجی به خود نمی‌گیرد<ref>مقدمه عمومی علم حقوق (لنگرودی)، ص۸۵ – ۷۰.</ref>.
+عدالت از دیدگاه [[حضرت علی]]{{ع}} به لحاظ [[هماهنگی]] با [[طبیعت]] امور و اینکه روشی است که می‌تواند ادارۀ [[اجتماعی]] را [[منظم]] کند، از [[جود]] [[برتر]] است، هر چند جود می‌تواند به عنوان صفت [[اخلاقی]] و یک فرد برتر از عدالت به شمار آید<ref>بیست گفتار، ص۱۸.</ref>.
+عدالت و [[قسط]] از [[اصول حاکم بر نظام اداری]] است. الگوی [[عدالت]] نیز ریشه در [[آفرینش الهی]] دارد {{متن قرآن|الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى}}<ref>«پروردگار ما کسی است که آفرینش هر چیز را به (فراخور) او، ارزانی داشته سپس راهنمایی کرده است» سوره طه، آیه ۵۰.</ref> عدالت در الگوی [[آفرینش]] بر محور [[حق]] و بر اساس رعایت استحقاق‌ها است [[تبعیض]] به معنای تفاوت در عطا نسبت به دو موجود متساوی در [[استحقاق]]، [[ظلم]] است. جدا شدن از این اصل به مثابۀ خروج [[نظام]] از [[خصلت]] [[توحیدی]] و افتادن در گرداب [[شرک]] و [[کفر]] است {{متن قرآن|وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ}}<ref>«و آن کسان که بنابر آنچه خداوند فرو فرستاده است داوری نکنند کافرند» سوره مائده، آیه ۴۴.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۴۹۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۳۱.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۵۱: / خط ۶۲: @@
 # [[پرونده:100762.jpg|22px]] [[سید کاظم سیدباقری|سیدباقری، سید کاظم]]، [[عدالت سیاسی در قرآن کریم (کتاب)|'''عدالت سیاسی در قرآن کریم''']]
 # [[پرونده:1100677.jpg|22px]] [[سید سجاد ایزدهی|ایزدهی، سید سجاد]]، [[فقه سیاسی امام خمینی (کتاب)|'''فقه سیاسی امام خمینی''']]
+# [[پرونده:1100701.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]
 {{پایان منابع}}