تقدیر: تفاوت میان نسخه‌ها

۹٬۰۶۷ بایت اضافه‌شده ،  ‏۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۳
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۹۸: خط ۹۸:


اما نکته مهم آن است که [[انسان]] باید آگاه باشد که اگر می‌تواند از خطر بگریزد، همین راه [[گریز]] را نیز خداوند برایش مقدر کرده و او ناتوان‌تر از آن است که خود، با تکیه بر [[قدرت]] و [[اراده]] خود بتواند گریزگاهی بیابد. چه بسیار کسانی که کوشیده‌اند از خطر بگریزند، ولی نتوانسته و گرفتار مرگ یا آسیب شده‌اند. از اینجا به روشنی درمی‌یابیم که چون بسیاری مواقع [[قادر]] به گریختن نیستیم، آن‌گاه که [[توفیق]] گریز می‌یابیم عاملی دیگر این راه گریز را برایمان قرار داده است و او همان است که تقدیر امور دیگر نیز از سوی او است. به هنگام خطر، بیشترین کاری که می‌توانیم انجام دهیم تصمیم به [[گریز]] است؛ ولی تحقق این تصمیم وابسته به فراهم شدن بسیاری عوامل و شرایط است. از این‌رو، [[امیرمؤمنان]] در همان حال که خود را دارای [[قدرت]] و [[اختیار]] گریختن می‌داند و از آن سخن می‌گوید، بی‌درنگ بر زبان می‌آورد که «به [[قدر الهی]] می‌گریزم» تا [[مردم]] نپندارند که توان گریختن از غیر [[خدا]] است، یا همواره می‌توان از خطر گریخت. در [[حقیقت]]، [[حضرت امیر]] با این بیان خویش می‌خواهند مردم را متذکر سازند که همین قدرت و امکان و عوامل و شرایط گریز را که موفق به استفاده از آن شدم، [[خداوند]] برایم تقدیر کرده است و تنها قصد و [[نیت]] من برای فرار کافی نیست.<ref>[[علی افضلی|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۶۱.</ref>.
اما نکته مهم آن است که [[انسان]] باید آگاه باشد که اگر می‌تواند از خطر بگریزد، همین راه [[گریز]] را نیز خداوند برایش مقدر کرده و او ناتوان‌تر از آن است که خود، با تکیه بر [[قدرت]] و [[اراده]] خود بتواند گریزگاهی بیابد. چه بسیار کسانی که کوشیده‌اند از خطر بگریزند، ولی نتوانسته و گرفتار مرگ یا آسیب شده‌اند. از اینجا به روشنی درمی‌یابیم که چون بسیاری مواقع [[قادر]] به گریختن نیستیم، آن‌گاه که [[توفیق]] گریز می‌یابیم عاملی دیگر این راه گریز را برایمان قرار داده است و او همان است که تقدیر امور دیگر نیز از سوی او است. به هنگام خطر، بیشترین کاری که می‌توانیم انجام دهیم تصمیم به [[گریز]] است؛ ولی تحقق این تصمیم وابسته به فراهم شدن بسیاری عوامل و شرایط است. از این‌رو، [[امیرمؤمنان]] در همان حال که خود را دارای [[قدرت]] و [[اختیار]] گریختن می‌داند و از آن سخن می‌گوید، بی‌درنگ بر زبان می‌آورد که «به [[قدر الهی]] می‌گریزم» تا [[مردم]] نپندارند که توان گریختن از غیر [[خدا]] است، یا همواره می‌توان از خطر گریخت. در [[حقیقت]]، [[حضرت امیر]] با این بیان خویش می‌خواهند مردم را متذکر سازند که همین قدرت و امکان و عوامل و شرایط گریز را که موفق به استفاده از آن شدم، [[خداوند]] برایم تقدیر کرده است و تنها قصد و [[نیت]] من برای فرار کافی نیست.<ref>[[علی افضلی|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۶۱.</ref>.
==تقدیرات حتمی==
مراد از [[مقدرات]] حتمی، تقدیراتی است که تغییرناپذیرند، نه بدان رو که ذاتاً تغییرناپذیرند، بلکه [[اراده خداوند]] بر این تعلق گرفته است که حتماً روی دهند؛ یعنی [[خداوند]] نمی‌خواهد این تقدیرات را [[تغییر]] دهد، نه اینکه ذاتا تغییرناپذیرند؛ مثلاً [[زمان]] [[قیامت]] جزو مقدرات حتمی است و به [[اعمال صالح]] و [[ناصالح]] [[انسان]] وابسته نیست و دعای کسی به تأخیرش نمی‌اندازد. در اینجا اگر [[خدا]] بخواهد، می‌تواند زمان قیامت را پس یا پیش اندازد، ولی او خود نمی‌خواهد. بسیاری از تقدیرات حتمی نیز هستند که در حوزه [[زندگی]] [[آدمیان]] روی می‌دهند. خداوند برخی امور و حوادث زندگی انسان را بر اساس [[مصلحت]]، در شمار تقدیرات حتمی درمی‌آورد؛ مثلاً بنابر [[روایات]]، بیشتر [[مرگ‌ها]] به دلیل [[گناهان]] انسان پیش می‌آیند و [[اعمال]] نادرست انسان موجب می‌شود که خدا در زمانی ویژه، [[مرگ]] را تقدیر کند و این بدان معنا است که اگر انسان به دام آن گناهان نلغزد و یا اعمال صالحی انجام دهد، خداوند زمانی دیگر برای مرگش تقدیر می‌نماید؛ چنان‌که [[امام صادق]]{{ع}} فرموده‌اند:
[[عمر]] آنان که به دلیل گناهان می‌میرند، بیش از آنانند که به دلیل سرآمدن عمر می‌میرند و کسانی که به دلیل [[نیکوکاری]]، عمر افزون‌تر می‌کنند، بیش از کسانی‌اند که با عمر طبیعی زندگی می‌کنند<ref>بحار الانوار، ج۵، ص۱۰۴، ح۶.</ref>.
بنابراین، زمان بیشتر مرگ‌ها جزو تقدیرات غیرحتمی است و این در مورد بسیاری از حوادث دیگر زندگی نیز صادق است. اما گاه خداوند بنا بر مصلحت، مرگ کسی یا حادثه‌ای دیگر از زندگی او را در شمار تقدیرات حتمی جای می‌دهد و آن را تغییر نمی‌دهد. بیشتر تقدیرات زندگی انسان، غیرحتمی و تغییرپذیرند. در [[آیات]] و احادیثی برشمار، مقدرات حتمی و پاره‌ای از مصادیق آنها آمده‌اند؛ از جمله: {{متن قرآن|وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا}}<ref>«و خداوند (مرگ) هیچ کس را چون اجلش در رسد پس نمی‌افکند» سوره منافقون، آیه ۱۱.</ref> نیز آمده است: {{متن قرآن|يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى}}<ref>«او شما را فرا می‌خواند تا برخی از گناهانتان را بیامرزد و (مرگ) شما را تا مدّتی معیّن پس افکند» سوره ابراهیم، آیه ۱۰.</ref>. از این دو [[آیه]] برمی‌آید که [[خدا]] برخی [[مرگ‌ها]] را به دلیل [[اعمال صالح]] یا [[دعا]] و [[استغفار]] به تأخیر می‌اندازد؛ ولی سرانجام مرگی هست که چون فرا رسد، تأخیر به آن راه نمی‌یابد. تقدیرات و از جمله [[اجل]]، نه تنها برای افراد، بلکه برای [[جوامع]] نیز مقدر است. [[امت‌ها]] نیز برای خود اجلی دارند؛ چنان‌که می‌فرماید: {{متن قرآن|لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ إِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ فَلَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ}}<ref>«هر امّتی زمانه‌ای دارد که چون فرا رسد نه ساعتی دیر می‌کنند و نه پیش می‌افتند» سوره یونس، آیه ۴۹.</ref>. آیه زیر به [[صراحت]] از مرگی سخن می‌گوید که به هیچ رو [[تغییر]] نمی‌یابد و برای هر کس که تقدیر شده باشد، فرا می‌رسد:
می‌گویند: «اگر سهمی از [[پیروزی]] می‌داشتیم، در اینجا کشته نمی‌شدیم». بگو «اگر در خانه‌های خود نیز می‌بودید، آنان که کشته شدن برایشان مقرر شده بود، بی‌گمان به سوی آرامگاه‌های خود بیرون می‌آمدند»<ref>{{متن قرآن|ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ}} «آنگاه، (خداوند) پس از آن اندوه با خوابی سبک آرامشی بر شما فرو فرستاد که گروهی از شما را فرا گرفت و گروهی (دیگر) که در اندیشه جان خود بودند با پنداری جاهلی به خداوند گمان نادرست بردند؛ می‌گفتند: آیا ما در این کار (از خود) اختیاری داریم؟ بگو: بی‌گمان یکسره کار با خداوند است، (آنان) در خویش چیزی نهان می‌دارند که بر تو آشکار نمی‌کنند، می‌گویند: اگر ما در این کار اختیاری داشتیم اینجا کشته نمی‌شدیم، بگو: اگر در خانه‌هایتان (نیز) می‌بودید، آنان که کشته شدن بر آنها مقرر شده بود به سوی کشتارگاه‌های خویش بیرون می‌آمدند، و (چنین شد) تا خداوند آنچه در اندرون خود دارید بیازماید و آنچه در دل‌هایتان دارید بپالاید و خداوند به اندیشه‌ها داناست» سوره آل عمران، آیه ۱۵۴.</ref>.
[[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} نیز درباره تقدیرات حتمی می‌فرماید: {{متن حدیث|إِذَا كَانَ الْقَدَرُ لَا يُرَدُّ فَالاحْتِرَاسُ بَاطِلٌ}}<ref>غرر الحکم، ح۴۰۷۱.</ref>؛ «چون تقدیر تغییرناپذیر فرا رسد، [[حفظ]] کردن خویش بی‌ثمر است». همچنین می‌فرماید: {{متن حدیث|يَجْرِي الْقَضَاءُ بِالْمَقَادِيرِ عَلَى خِلَافِ الِاخْتِيَارِ وَ التَّدْبِيرِ}}<ref>غرر الحکم، ح۱۱۰۳۳.</ref>؛ «[[قضای الهی]]، برخلاف [[اختیار]] و [[تدبیر]] [[[انسان]]] به اندازه‌ها جاری می‌شود». در جایی دیگر می‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ... قَدَّرَ وَ قَضَى مِنْ أَمْرِهِ الْمَحْتُومِ‌}}<ref>کافی، ج۵، ص۳۷۰.</ref>؛ «[[خداوند]]... امور حتمی را تقدیر کرد و به آن [[فرمان]] داد». و می‌فرماید: {{متن حدیث|لَا حَذَرَ مِنْ قَدَرٍ إِذَا جَاءَ الْقَضَاءُ فَلَا مَفَرَّ}}<ref>بحار الانوار، ج۴۲، ص۴۷۵.</ref>؛ «از تقدیر نمی‌توان دوری جست و [[قضا]] چون فرا رسد، از آن نمی‌توان گریخت»..</ref>.<ref>[[علی افضلی|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۷۰.</ref>.


== منابع ==
== منابع ==
۸۱٬۲۴۸

ویرایش