امنیت در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

== ضرورت و جایگاه ==

شکل‌گیری مسئولیت همگانی در رعایت امنیت و مقابله با عوامل تهدیدکننده آن در قالب یک [[قدرت]] فائقه در سطح جهانی، بسیاری از امتیازات ناشی از قدرت [[برتر]] را که [[ابر]] قدرت‌ها به خود اختصاص می‌دهند از میان خواهد برد و قدرت‌های بزرگ را از امکان بهره‌وری از [[نیروی نظامی]] خود [[محروم]] خواهد کرد، و نیز به دولت‌های [[ضعیف]] این امکان را خواهد داد که در برابر [[نظام]] بین‌المللی که به [[سود]] قدرت‌های بزرگ بر آنها [[تحمیل]] شده یکپارچه بایستند و از امنیت خود [[دفاع]] کنند<ref>فقه سیاسی، ج۳، ص۷۴۲-۷۴۳.</ref>.

با بررسی موارد زیر می‌توان دیدگاه اسلام را در این زمینه به دست آورد:

# علی{{ع}} [[پیامبر]] را به عنوان وسیله امنیت توصیف می‌کند: {{متن حدیث|كَانَ فِي الْأَرْضِ أَمَانَانِ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ وَ قَدْ رُفِعَ أَحَدُهُمَا (رسول الله{{صل}}}}<ref>نهج‌البلاغه، کلمات قصار، شماره ۸۸.</ref>؛

# [[پاداش]] [[تقوا]]، امنیت در [[روز]] [[سرنوشت]] است: {{متن حدیث|إِنَّمَا هِيَ نَفْسِي أَرُوضُهَا بِالتَّقْوَى لِتَأْتِيَ آمِنَةً يَوْمَ الْخَوْفِ الْأَكْبَرِ}}<ref>نهج‌البلاغه، نامه ۴۵.</ref>؛

=== دیدگاه اسلام ===

شکل‌گیری مسئولیت همگانی در رعایت امنیت و مقابله با عوامل تهدیدکننده آن در قالب یک [[قدرت]] فائقه در سطح جهانی، بسیاری از امتیازات ناشی از قدرت [[برتر]] را که [[ابر]] قدرت‌ها به خود اختصاص می‌دهند از میان خواهد برد و قدرت‌های بزرگ را از امکان بهره‌وری از [[نیروی نظامی]] خود [[محروم]] خواهد کرد، و نیز به دولت‌های [[ضعیف]] این امکان را خواهد داد که در برابر [[نظام]] بین‌المللی که به [[سود]] قدرت‌های بزرگ بر آنها [[تحمیل]] شده یکپارچه بایستند و از امنیت خود [[دفاع]] کنند<ref>فقه سیاسی، ج۳، ص۷۴۲-۷۴۳.</ref>.

== حق امنیت ==

امنیت را به لحاظ‌های مختلف می‌توان تقسیم‌بندی کرد که یکی از مهم‌ترین تقسیم‌بندی‌های، تقسیم امنیت به «امنیت ملی» و «امنیت دسته‌جمعی» است که در زیر مورد اشاره قرار می‌گیرند:

=== [[امنیت ملی]] ===

=== [[امنیت دسته‌جمعی]] ===

در طرح امنیت دسته‌جمعی، [[امنیت ملی]] با امنیت دیگر کشورها و احیاناً امنیت [[نظام جهانی]] گره می‌خورد و به صورت امری تجزیه‌ناپذیر مطرح می‌شود. همانطور که امنیت ملی بر اساس تفسیرهای مختلف از [[هدف‌ها]] و منابع ملی، متغیر و دچار [[تحول]] می‌شود، امنیت دسته‌جمعی نیز بنا بر فرضیه‌های نظام جهانی و [[مشروعیت]] [[سازمان‌های بین‌المللی]] می‌تواند دستخوش تحول شود.

=== [[امنیت عقیده]] ===

=== [[امنیت جانی]] ===

=== [[امنیت مالی]] ===

[[ضرورت]] [[امنیت]] سه مورد اخیر در [[حقیقت]] به [[لزوم]] رعایت [[حقوق عمومی]] در [[جامعه]] بازمی‌گردد.

=== [[امنیت جمعی]] ===

این فرضیه می‌تواند در صورت به هم خوردن [[توازن]] [[قدرت]] بین قطب‌های قدرت و دولت‌های بزرگ رقیب نیز کارساز باشد و کفه ترازوی قدرت را به نفع امنیت جمعی و جهانی سنگین‌تر کند. چنان که بر اساس این فرضیه اصل تقدم [[منافع ملی]] بر [[منافع]] [[دولت‌ها]] که عامل بسیاری از اقدامات تجاوزکارانه و تشدید بحران‌ها و احیانا [[جنگ افروزی]] است، مردود شمرده شده و رعایت مصلحت‌طلبی در جانبداری از [[امنیت]] را فاقد اعتبار می‌کند.

=== [[امنیت عمومی]] ===

[[قرآن]] به کسانی که در [[فکر]] [[توطئه]] و در [[اندیشه]] مکرر السیئه هستند، هشدار می‌دهد: {{متن قرآن|أَفَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئَاتِ}}<ref>«پس آیا آنان که نیرنگ‌های زشت باختند ایمنی دارند» سوره نحل، آیه ۴۵.</ref>. و آنها را از منکر [[خدا]] یعنی بازتاب و پیامد [[توطئه‌ها]] و جرم‌ها و عملکرد فاسدشان برحذر می‌دارد. {{متن قرآن|أَفَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلَا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخَاسِرُونَ}}<ref>«آیا از تدبیر خداوند در امانند؟ و از تدبیر خداوند جز گروه زیانکاران خود را در امان نمی‌دانند» سوره اعراف، آیه ۹۹.</ref>.

=== [[امنیت فراگیر]] ===

هنگامی که در جامعه، امنیت سیاسی ـ فکری فراهم باشد یعنی امکانات [[اندیشه‌ورزی]] آماده است، [[اراده]]، [[فکر]] و نظریه [[قدرت]] مسلط بر جامعه [[تحمیل]] نمی‌شود، سخن از یک نظریه و دیدگاه خاص نیست، نظریه‌ای که در جهت [[منافع]] و خواست‌های جناحی، گروهی، حزبی و طبقاتی خاصی باشد. با این آرامش فکری و رویکرد به آن، [[تحریف]] [[حقایق]] و [[اختناق]] فکری در جامعه بی‌معنی می‌شود، بستر برای [[تولید علم]] و نظریه‌پردازی فراهم می‌گردد و در تضارب آرا و [[امنیت فکری]] به وجود آمده، اندیشه‌ای که از [[استواری]] بیشتری برخوردار باشد، [[رشد]] می‌کند و می‌بالد، با آن [[امنیت]]، هر کس آزادانه، می‌اندیشد، آگاهانه و با [[احساس امنیت]]، بر می‌گزیند؛ لذا امیرالمؤمنین علی{{ع}} می‌فرماید: {{متن حدیث|اضرب بَعْضَ الرَّأْيِ علی بَعْضٍ يَتَوَلَّدُ مِنْهُ‏ الصَّوَابُ‏}}<ref>محمد التمیمی الآمدی، غرر الحکم و دررالکلم، ش۲۵۶۷.</ref>.

همان‌گونه که قبلاً اشاره کردیم، [[قانون‌محوری]] یکی از مؤلفه‌های [[عدالت سیاسی]] است، امری که با عملی شدن آن، یکی از گام‌های مهم در [[امنیت سیاسی]] فراهم می‌گردد. هنگامی که [[قانون]]، مدار امور باشد، جلوی رفتارهای خودسرانه گرفته می‌شود؛ امری که در [[احساس امنیت روانی]] و درونی تأثیری بنیادین دارد، با [[مقید]] بودن امور به قانون، می‌توان [[جامعه]] را به ملاک و سنجه‌ای فراتر از میل و خواسته‌های شخصی مطمئن کرد. در [[قرآن کریم]] می‌خوانیم: {{متن قرآن|لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا}}<ref> «ما به هر یک از شما شریعت و راهی داده‌ایم» سوره مائده، آیه ۴۸.</ref>.

====امنیت از [[تهدید]] و تحدید ====

با فراگیر شدن امنیت سیاسی، همه افراد در نسبت با [[قدرت]] یکسانند، اگر کسی که به میز قدرت، نزدیک است با کسی که در حزبی مستقل [[فعالیت سیاسی]] دارد، همسان نباشند و فرد مستقل با توجه به آن تکاپوی [[سیاسی]] از [[حقوق اجتماعی]] - سیاسی، [[امنیت شغلی]]، [[مالی]] و عرضی برخوردار نباشد، آن جامعه گرفتار ناعدالتی است. با حضور امنیت سیاسی در جامعه، همگان در تعامل با قدرت، صاحب حقند و هر کس که در آن دایره قرار گیرد و اصل آن را بپذیرد و [[انکار]] نکند، دارای مصونیت و [[امنیت]] است. با این امنیت، نباید افرادی از امکانات [[قدرت]] و [[سیاست]] برخوردار باشند و هر گونه که [[دوست]] دارند با [[شهروندان]] و منتقدان [[قدرت سیاسی]]، [[رفتار]] کنند، [[آرامش]] و امنیت دیگران را سلب کنند و دیگرانی هماره در [[ترس]] و [[ناامنی]] سر کنند، [[تهدید]] شوند و [[حقوق]]، امتیازها و فرصت‌های آنان، تحدید گردد.

در [[کلام خداوند]]، بر امنیت و اهمیت آن تأکید شده است<ref>در آیات بسیاری از قرآن کریم از امنیت، صحبت به میان آمده است: از جمله این آیات: {{متن قرآن|أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا آمِنًا وَيُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ}} [«آیا ندیده‌اند که ما حرمی امن پدید آوردیم (که در آن هیچ چیز را در نمی‌برند) در حالی که (بیرون از شهر مکّه) مردم از پیرامونشان ربوده می‌شوند؟ پس آیا به باطل باور دارند و نعمت خداوند را انکار می‌کنند؟» سوره عنکبوت، آیه ۶۷] و: {{متن قرآن|وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ}} [«و به یاد آورید هنگامی را که شما در این (سر) زمین گروه اندکی بودید ناتوان به شمار آمده، که می‌هراسیدید مردم (مشرک) شما را بربایند، تا اینکه (خداوند) به شما جا داد و با یاوری خویش از شما پشتیبانی کرد و از چیزهای پاکیزه روزیتان داد باشد که سپاس گزارید» سوره انفال، آیه ۲۶].</ref>، [[خداوند]] از {{متن قرآن|بَلَدًا آمِنًا}}<ref> «شهری امن» سوره بقره، آیه ۱۲۶.</ref> یا {{متن قرآن|قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً}}<ref> «و خداوند شهری را مثل آورد که در امن و آرامش بود» سوره نحل، آیه ۱۱۲.</ref> یعنی شهری که در آن امنیت و آرامش است و هر گونه، ترس، [[وحشت]] و اضطرابی وجود ندارد، صحبت کرده است<ref>برای تفصیل این بحث ر. ک: سیدکاظم سیدباقری، قدرت سیاسی در قرآن کریم، ص۲۱۴ به بعد.</ref>. چشمگیر است که «امنیت» و «[[اطمینان]] و آرامش» در کنار هم قرار گرفته‌اند. [[حضرت ابراهیم]] یکی از دعاهایش به درگاه [[خداوند]] آن بود: {{متن قرآن|رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا}}<ref> «پروردگارا! این شهر را امن گردان» سوره ابراهیم، آیه ۳۵.</ref>.

در تدوین و تصویب [[قانون اساسی]] مصوب ۱۳۵۸ [[جامع‌نگری]] در مسئله [[امنیت ملی]] وجود نداشت و امنیت در قالب [[دفاع]] نظامی [[پیش‌بینی]] شده بود و شورای عالی دفاع ملی موضوع بند (ج) اصل ۱۱۰، مسئله امنیت را در رابطه با مسائل [[دفاعی]] [[کشور]] در سطح اختیارات و مسئولیت‌های [[رهبری]] مد نظر قرار داده بود.

== عوامل تهدیدکننده ==

در [[نصوص]] [[اسلامی]] از عواملی چون «محاربه» و «[[بغی]]» و «[[طاغوت]]» و «[[استکبار]]» و «[[فتنه]]» و «[[ظلم]]» و «[[ارهاب]]» و «ملاء» به عنوان سازوکارهای ناامنی نام برده شده که هر کدام از آنها بخشی از [[حقوق عمومی]] و [[آزادی‌ها]] را در [[جامعه]] [[تهدید]] می‌کند.

== پرسش مستقیم ==