فسق در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

| عنوان مدخل  = [[فسق]]

| مداخل مرتبط = [[فسق در قرآن]] - [[فسق در حدیث]] - [[فسق در کلام اسلامی]]

| پرسش مرتبط  = فسق (پرسش)

#{{متن قرآن|ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا الله وَرَسُولَهُ وَمَنْ يُشَاقِّ الله فَإِنَّ الله شَدِيدُ الْعِقَابِ * مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ الله وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«این از آن روست که آنان با خداوند و پیامبر وی مخالفت ورزیدند و هر کس با خداوند مخالفت ورزد به راستی خداوند سخت‌کیفر است * هر درخت خرمایی که بریدید یا بر ریشه‌های آن وانهادید به اذن خداوند بود و (چنین کرد) تا نافرمانان را خوار گرداند» سوره حشر، آیه ۴-۵.</ref>

# [[مداومت]] [[منافقان]] بر [[فسق]]، موجب [[حرمت]] [[اقامه نماز]] بر آنان و حضور بر قبرشان از سوی [[پیامبر]]: {{متن قرآن|وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِالله وَرَسُولِهِ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۳۴۵.</ref>.

فسق در لغت خروج و [[تجاوز]] از حدود و عصیان ورزی است؛ و از همین رو، به [[گناهکار]]، فاسق می‌گویند؛ چنانکه در فرهنگنامه‌ها فاسق به کسی اطلاق می‌شود که [[میل به گناه]]<ref>ترتیب کتاب العین، ج ۳، ص۱۳۹۶، فسق</ref>، عصیان، ترک [[امر خدا]] و خروج از طریق [[حق]] <ref>لسان العرب، ج ۱۰، ص۲۶۲ – ۲۶۳، فسق</ref> و خروج از محدوده [[شرع]] دارد؛ به طوری که حتی در [[فرهنگ قرآنی]] نیز گفته شده که نوعاً فاسق بر کسی اطلاق می‌شود که ملتزم و مقرّ به [[حکم شرع]] باشد، ولی خلاف آن عمل کند<ref>مفردات الفاظ قرآن کریم، راغب اصفهانی، ص۶۳۶، فسق</ref>، با این همه، این معنای اصطلاحی در [[فرهنگ قرآن]]، محدود به [[اعمال]] [[مسلمان]] نمی‌شود که بر خلاف [[اعتقادات]] در عمل، [[رفتاری]] ضد شریعت داشته باشد؛ زیرا خدا در قرآن، [[قوم]] [[کافر]] را نیز فاسق معرفی می‌کند؛ چراکه آنان بر خلاف اصول [[انسانی]] رفتار می‌کنند که [[فطرت]] و [[عقل سلیم]] آن را به عنوان اصول انسانی شناخته و معرفی کرده است.

به عنوان نمونه خدا درباره [[قوم لوط]] می‌فرماید: و به [[لوط]] [[حکمت]] و [[دانش]] عطا کردیم و او را از آن شهری که مردمش کارهای [[پلید]] جنسی می‌کردند، [[نجات]] دادیم براستی آنها گروه بد و [[منحرف]] ([[فاسق]]) بودند.<ref>{{متن قرآن|وَلُوطًا آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ تَعْمَلُ الْخَبَائِثَ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فَاسِقِينَ}} «و به لوط داوری و دانشی دادیم و او را از شهری که (مردم آن) کارهای پلید می‌کردند رهاندیم که آنان گروه بدی نافرمانبردار بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۴.</ref>

این خبائث که [[قوم لوط]] آن را انجام می‌دادند و آنان را فاسق ساخت، لواط است که بر خلاف همه اصول [[انسانی]] و [[اخلاقی]] است؛ زیرا [[خدا]] در جایی دیگر می‌فرماید: شما به کاری [[زشت]] می‌‏پردازید که هیچ یک از [[مردم]] [[زمین]] در آن کار بر شما پیشی نگرفته است.<ref>{{متن قرآن|وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُمْ بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعَالَمِينَ}} «و لوط را (یاد کن) آنگاه که به قوم خود گفت: شما آن کار زشت را می‌کنید که در آن هیچ کس از جهانیان، از شما پیش نیفتاده است» سوره عنکبوت، آیه ۲۸؛ {{متن قرآن|وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُمْ بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعَالَمِينَ}} «و لوط را (به پیامبری فرستادیم) آنگاه که به قوم خود گفت: آیا (آن) کار زشت را انجام می‌دهید که پیش از شما هیچ کس از جهانیان انجام نداده است؟!» سوره اعراف، آیه ۸۰.</ref>

همچنین [[مخالفت]] با [[اصول اخلاقی]] چون [[نقض عهد]] و [[پیمان]]، از مصادیق [[فسق]] است.<ref>{{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ * الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ}} «خداوند پروا ندارد که به پشه یا فراتر از آن مثلی بزند، پس آنان که ایمان دارند می‌دانند این از سوی پروردگار آنها درست است اما کسانی که کافرند می‌گویند: «خداوند از این مثل، چه می‌خواهد؟»؛ با آن بسیاری را بیراه و بسیاری (دیگر) را رهیاب می‌کند. و جز نافرمانان را با آن بیراه نمی‌گرداند * همان کسان که پیمان با خداوند را پس از بستن آن می‌شکنند و چیزی را که خداوند فرمان به پیوند آن داده است می‌گسلند و در زمین تباهی می‌ورزند، آنانند که زیانکارند» سوره بقره، آیه ۲۶-۲۷.</ref> [[قرآن]] در قالب [[صنعت]] احتباک، میان [[مؤمن]]، [[فاسق]] فرق نهاده تا بیان کند مؤمن، فاسق نیست، در حالی که [[کافر]]، فاسق است.<ref>{{متن قرآن|أَفَمَنْ كَانَ مُؤْمِنًا كَمَنْ كَانَ فَاسِقًا لَا يَسْتَوُونَ}} «آیا آنکه مؤمن است همگون کسی است که نافرمان است؟ (هرگز) برابر نیستند» سوره سجده، آیه ۱۸.</ref>

[[خدا]] رفتارهای ضد [[عقلی]] [[فرعون]] همچون [[پروردگار]] دانستن خویش را به عنوان [[فسق]] معرفی می‌کند و او را به سبب همین [[اعمال]] و [[رفتار]] [[کیفر]] می‌کند.<ref>{{متن قرآن|وَنَادَى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قَالَ يَا قَوْمِ أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَهَذِهِ الأَنْهَارُ تَجْرِي مِن تَحْتِي أَفَلا تُبْصِرُونَ * أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِّنْ هَذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَلا يَكَادُ يُبِينُ * فَلَوْلا أُلْقِيَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌ مِّن ذَهَبٍ أَوْ جَاءَ مَعَهُ الْمَلائِكَةُ مُقْتَرِنِينَ * فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ * فَلَمَّا آسَفُونَا انتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ}} «و فرعون در میان قوم خود بانگ برداشت و گفت: ای قوم من! آیا پادشاهی مصر از آن من نیست در حالی که این جویبارها از زیر (کاخ) من روان است؟ آیا نمی‌بینید؟ * بلکه من از این کس بهترم که خوارمایه است و به درستی نمی‌تواند سخن گوید * پس چرا دستبندهایی زرّین برای او فرو نیفکنده‌اند یا فرشتگان، دوشادوش با او نیامده‌اند؟ * آنگاه قوم خود را سبکسار کرد (و از راه به در برد) و آنان از او فرمان بردند زیرا آنان قومی بزهکار بودند * و چون ما را به خشم آوردند از آنان انتقام گرفتیم و همه را غرق کردیم» سوره زخرف، آیه ۵۱-۵۵.</ref>

با نگاهی به [[آیات قرآن]] معلوم می‌شود که اصطلاح [[فسق]] و [[فاسق]] در [[قرآن]] تنها درباره [[مسلمانان]] و مؤمنانی نیست که بر خلاف [[اعتقاد]] خویش عمل می‌کنند، بلکه [[خدا]] حتی کافرانی را که بر خلاف [[اصول اخلاقی]] و [[عقلانی]] عمل و [[رفتار]] می‌کنند، به عنوان فاسق معرفی می‌کند.<ref>{{متن قرآن|وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهَا فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَفْسُقُونَ}} «و روزی که کافران را بر آتش (دوزخ) عرضه کنند و (به آنان گویند): چیزهای خوشایندتان را در زندگانی دنیا به پایان بردید و از آنها بهره‌مند شدید پس امروز برای گردنکشی ناحق در زمین و آن نافرمانی که می‌کردید با عذاب خواری‌آور کیفر می‌بینید» سوره احقاف، آیه ۲۰؛ {{متن قرآن|وَأَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا فَمَأْوَاهُمُ النَّارُ كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا أُعِيدُوا فِيهَا وَقِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ}} «و اما نافرمانان جایگاهشان آتش (دوزخ) است؛ هر بار که می‌خواهند از آن بیرون روند دوباره به آن بازگردانده می‌شوند و به آنان می‌گویند: عذاب آتشی را که دروغ می‌شمردید، بچشید» سوره سجده، آیه ۲۰؛ {{متن قرآن|مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ}} «هر درخت خرمایی که بریدید یا بر ریشه‌های آن وانهادید به اذن خداوند بود و (چنین کرد) تا نافرمانان را خوار گرداند» سوره حشر، آیه ۵؛ {{متن قرآن|وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا يَمَسُّهُمُ الْعَذَابُ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ}} «و به آنان که آیات ما را دروغ انگاشتند برای نافرمانی که می‌کردند عذاب می‌رسد» سوره انعام، آیه ۴۹.</ref>

البته [[اکثریت]] [[اهل کتاب]] نیز با آنکه به ظاهر بر اساس [[آیین آسمانی]] عمل می‌کنند، ولی در عمل مردمانی زشتکار و [[فاسق]] هستند.<ref>{{متن قرآن|كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ}} «شما بهترین گروهی بوده‌اید که (به عنوان سرمشق) برای مردم پدیدار شده‌اید؛ به کار پسندیده فرمان می‌دهید و از (کار) ناپسند باز می‌دارید و به خداوند ایمان دارید و اهل کتاب اگر ایمان می‌آوردند برای آنان بهتر بود؛ برخی از آنها مؤمن امّا بسیاری از آنان نافرمانند» سوره آل عمران، آیه ۱۱۰؛ {{متن قرآن|قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَأَنَّ أَكْثَرَكُمْ فَاسِقُونَ * قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ * وَلَوْ كَانُوا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالنَّبِيِّ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِيَاءَ وَلَكِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ فَاسِقُونَ}} «بگو ای اهل کتاب! آیا جز از این رو با ما می‌ستیزید که ما به خداوند و آنچه بر ما و آنچه از پیش فرو فرستاده شده است، ایمان داریم و بیشتر شما نافرمانید؟ * بگو ای اهل کتاب! در دین خود ناحق غلو نورزید و از هوس‌های گروهی که از پیش گمراه بودند، و بسیاری را گمراه کردند و از راه میانه به بیراه افتادند پیروی نکنید * و اگر به خداوند و پیامبر و آنچه به سوی او فرو فرستاده شده است ایمان می‌داشتند آنان را سرور نمی‌گرفتند اما بسیاری از ایشان نافرمانند» سوره مائده، آیه ۵۹ و ۷۷ و ۸۱.</ref>

پس همان طوری که [[مسلمانان]] با رفتارهایی چون [[تمسخر]] و [[القاب زشت]] گرفتار [[فسق]] [[رفتاری]] و [[زشتکاری]] می‌شوند که باید از آن [[پرهیز]] کنند<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ * يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ}} «ای مؤمنان! هیچ گروهی گروه دیگر را به ریشخند نگیرد، بسا آنان از اینان بهتر باشند؛ و نه زنانی زنانی دیگر را، بسا آنان از اینان بهتر باشند و از یکدیگر عیبجویی مکنید و (همدیگر را) با لقب‌های ناپسند مخوانید! پس از ایمان، بزهکاری نامگذاری ناپسندی است و آنان که (از این کارها) بازنگردند ستمکارند * ای مؤمنان! از بسیاری از گمان‌ها دوری کنید که برخی از گمان‌ها گناه است و (در کار مردم) کاوش نکنید و از یکدیگر غیبت نکنید؛ آیا هیچ یک از شما دوست می‌دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟ پس آن را ناپسند می‌دارید و از خداوند پروا کنید که خداوند توبه‌پذیری بخشاینده است» سوره حجرات، آیه ۱۱-۱۲.</ref>، همچنین [[کافران]] و مشرکانی هستند که گرفتار زشتکارهایی چون لواط و [[مصرف]] خبائثی چون شراب خمر هستند، اینان نیز [[فاسق]] هستند.<ref>{{متن قرآن|وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَكَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ أُولَئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ}} «و بدانید که فرستاده [[خداوند]] در میان شماست، اگر در بسیاری از [[کارها]] از شما [[پیروی]] کند به [[سختی]] می‌افتید امّا خداوند [[ایمان]] را در نظر شما [[محبوب]] ساخت و آن را در دل‌های شما آراست و [[کفر]] و [[بزهکاری]] و [[سرکشی]] را در نظر شما [[ناپسند]] گردانید؛ آنانند که راهدانند» [[سوره حجرات]]، [[آیه]] ۷؛ [[انبیاء]]، آیه ۷۴؛ عنکبوت، آیه ۲۸؛ [[اعراف]]، آیه ۸۰</ref>

از نظر [[قرآن]]، بزرگ‌ترین مجرمان هر [[جامعه]] مترفان آن هستند. مترفان افرادی هستند که از لحاظ [[اقتصادی]] در شرایط بسیار خوبی قرار دارند، ولی گرفتار رفاه‌زدگی [[فکری]] و [[رفتاری]] و [[اخلاقی]] هستند و [[نعمت‌های خدا]] را به [[درستی]] به کار نمی‌گیرند، بلکه در مصرف [[اسراف]] و [[تبذیر]] می‌کنند. این گروه از افراد جامعه خطرناک‌ترین افرادی هستند که می‌توانند نه تنها بنیادهای اقتصادی را [[سست]] کنند، بلکه به بنیادهای [[اعتقادی]] و اخلاقی [[مردم]] نیز ضربه بزنند و هنجارهای [[نیک]] و ارزشی را از جامعه بزدایند و هنجارهای [[زشت]] و [[ضد ارزشی]] را جایگزین سازند.<ref>{{متن قرآن|وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا}} «و چون بر آن شویم که (مردم) شهری را نابود گردانیم به کامروایان آن فرمان می‌دهیم و در آن نافرمانی می‌ورزند پس (آن شهر) سزاوار عذاب می‌گردد، آنگاه یکسره نابودش می‌گردانیم» سوره اسراء، آیه ۱۶؛ {{متن قرآن|اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ فَذَانِكَ بُرْهَانَانِ مِنْ رَبِّكَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ}} «دست در گریبان خویش فرو بر (و برآور) تا سپید بی‌آسیب بیرون آید و (در پرهیز) از بیم، بازویت را به خویش بفشر که این دو (معجزه)، دو برهان از پروردگار تو برای فرعون و سرکردگان اوست، بی‌گمان آنان قومی نافرمانند» سوره قصص، آیه ۳۲</ref>

[[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} در [[عهدنامه]] مالک ‌اشتر به او [[فرمان]] می‌دهند با [[کارگزاران]] [[خائن]] برخورد جدّی صورت گیرد و صرفاً با [[عزل]] به پایان نرسد. حضرت می‌فرمایند: از همکاران نزدیکت سخت [[مراقبت]] کن و اگر یکی از آنان دست به [[خیانت]] زد و گزارش ماموران مخفی تو هم آن خیانت را [[تأیید]] کردند، به همین مقدار [[گواهی]] [[قناعت]] کرده، او را با تازیانه [[کیفر]] کن و آنچه را که از [[اموال]] در [[اختیار]] دارد از او باز پس‌گیر، سپس او را [[خوار]] کن و خیانت کار بشمار و طوق بدنامی ‌به گردنش بیفکن.<ref>نهج‌البلاغه، نامه ۵۲</ref>

همچنین حضرت یکی از [[فرمانداران]] خویش در [[بصره]] به نام [[عثمان بن حنیف]] را که [[دعوت]] به یک مهمانی مجلل را پذیرفته بود، مورد [[عتاب]] قرار دادند و فرمودند: ‌ای پسر [[حنیف]] به من خبر رسیده که مردی از بصره تو را به میهمانی فراخوانده و تو نیز [[اجابت]] کرده‌ای. سفره‌ای رنگین برایت افکنده و کاسه‌ها پیش [[رؤیت]] نهاده، هرگز نمی‌پنداشتم تو دعوت کسانی را اجابت کنی که بینوایان را از در می‌رانند و [[توانگران]] را بر سفره می‌نشانند… بدان که هر کس را امامی ‌است که به او [[اقتدا]] می‌کند و از [[نور]] [[دانش]] او فروغ می‌گیرد، اینک [[امام]] شما از همه دنیایش به پیراهنی و دستاری و از همه طعام‌هایش به دو قرص نان اکتفا کرده است؛ البته شما را یارای آن نیست که چنین کنید اما مرا با [[پارسایی]] و [[مجاهدت]] و [[پاکدامنی]] و [[درستی]] خویش [[یاری]] دهید. <ref>نهج‌البلاغه، نامه ۴۵</ref> این مقدار حساسیت حضرت نشان‌دهنده [[میزان]] خطر‌اشرافیت و [[تجمل‌گرایی]] است.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[فسق اقتصادی از نظر قرآن (مقاله)|فسق اقتصادی از نظر قرآن]].</ref>.

[[فاسق]] کسی است که [[میل به گناه]] دارد<ref>تربیت کتاب العین، ج ۳، ص۱۳۹۶</ref> و ترک [[امر خدا]] کرده و از طریق [[حق]] خارج شده و [[عصیان]] می‌ورزد<ref>لسان العرب، ج ۱۰، ص۲۶۲</ref> و از محدوده [[شریعت]] خارج می‌شود.

نوعا فاسق در [[شریعت اسلام]] و [[فرهنگ قرآن]] بر کسی اطلاق می‌شود که ملتزم و مقر به [[حکم شرع]] باشد و خلاف آن عمل کند.<ref>مفردات الفاظ قرآن کریم، راغب اصفهانی، ص۶۳۶</ref>

[[خداوند]] در [[قرآن]] از کسانی که مردار می‌خورند<ref>{{متن قرآن|حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}} «مردار و خون و گوشت خوک و آنچه جز به نام خداوند ذبح شده باشد و مرده با خفگی و مرده با ضربه و مرده با افتادن از بلندی و مرده از شاخ زدن حیوان دیگر و آنچه درندگان نیم‌خور کرده باشند- جز آن را که (تا زنده است) ذبح کرده‌اید- و آنچه بر روی سنگ‌های مقدّس (برای بت‌ها) قربانی شود و آنچه با تیرهای بخت‌آزمایی قسمت کنید (خوردن گوشت همه اینها) بر شما حرام و آنها (همه) گناه است؛ امروز کافران از دین شما نومید شدند پس، از ایشان مهراسید و از من بهراسید! امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم و اسلام را (به عنوان) آیین شما پسندیدم پس، هر که در قحطی و گرسنگی ناگزیر (از خوردن گوشت حرام) شود بی‌آنکه گراینده به گناه باشد بی‌گمان خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره مائده، آیه ۳.</ref>، یا از گوشت [[ذبح]] شده [[حرام]] که [[نام خدا]] برآن برده نشده می‌خورند<ref>{{متن قرآن|وَلاَ تَأْكُلُواْ مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ * قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}} «و از چیزی که (در ذبح) نام خداوند بر آن برده نشده است نخورید؛ و آن به راستی نافرمانی (از خداوند) است و شیطان‌ها بی‌گمان در یاران خویش می‌دمند که با شما چالش ورزند و اگر از آنان فرمانبرداری کنید به یقین مشرک خواهید بود * بگو: در آنچه به من وحی شده است چیزی نمی‌یابم که برای خورنده‌ای که آن را می‌خورد حرام باشد؛ مگر مردار و یا خون ریخته یا گوشت خوک که پلید است و یا (آنچه) از سر نافرمانی جز به نام خداوند ذبح شده باشد اما کسی که (از خوردن آنها) ناگزیر شده است در حالی که افزونخواه (برای رسیدن به لذت) و متجاوز (از حدّ سدّ جوع) نباشد بی‌گمان پروردگارت آمرزنده بخشاینده است» سوره انعام، آیه ۱۲۱ و ۱۴۵.</ref> یا از گوشت قمار<ref>مائده، آیه ۳</ref>، یا [[خون]] ریخته شده<ref>انعام،‌آیه ۱۴۵</ref>، یا گوشت خوک می‌خورند،‌ به عنوان [[فاسق]] یاد می‌کند. اینها مسلمان‌هایی هستند که با اینکه [[حرمت]] این امور را می‌دانند ولی با این همه گوشت خوک می‌خورند و یا از گوشت‌هایی که [[حلال]] نیست استفاده می‌کنند.

کسانی که در برخی از امور [[زندگی]] فسق می‌ورزند، از این زمینه برخوردار هستند که ولایت کافران را بپذیرند. بسیاری از مسلمانانی که ولایت کافران را پذیرفته‌اند از مسلمانانی هستند که [[اقرار]] به [[اسلام]] و [[ولایت خدا]] و [[پیامبر]]{{صل}} دارند و حتی در [[قلب]] ملتزم به آن می‌باشند،‌ولی به سبب همین فسق‌ورزی‌، [[تغییر]] [[منش]] و [[گرایش]] می‌دهند و در [[مقام عمل]] ملتزم به [[احکام]] و [[قوانین اسلام]] نمی‌شوند و تحت ولایت کافران در می‌آیند.<ref>مائده، آیات ۸۰ و ۸۱</ref>

نکته مهم در تاثیرگذاری [[فسق]] این است که [[فاسق]] با فسق خویش چنان به [[طبیعت]] و [[فطرت]] سالمش ضربه می‌زند که دیگر [[ناتوان]] از [[درک]] [[حق]] از [[باطل]] و خوب از بد می‌شود. از این‌رو [[مسلمان]] فاسق همیشه کژاندیش و کج [[فکر]] و کژرفتار است و هنگامی که به ارزیابی [[رفتار]] دیگران می‌پردازد کارهای خوب و هنجارهای دیگران را [[زشت]] و بد می‌بیند و [[کارهای زشت]] را [[نیکو]] می‌داند؛ لذا این افراد [[فساد]] و [[تباهی]] را [[دوست]] می‌دارند و در [[زمین]] فساد می‌کنند.<ref>بقره، آیات ۲۶ و ۲۷</ref>

فسق در [[مسلمانان]] می‌تواند [[روابط اجتماعی]] سالم در [[جامعه اسلامی]] را تخریب کند. از این‌رو [[خداوند]] فسق را عاملی برای گسست پیوندها و روابط [[خویشاوندی]] در جامعه اسلامی می‌داند.<ref>بقره، آیات ۲۶ و ۲۷؛ توبه، آیات ۷ و ۸</ref>

فسق می‌تواند شخص را به [[گمراهی]]<ref>بقره، آیه ۲۶</ref> و در نهایت به [[کفر]] بکشاند.<ref>بقره، آیه ۹۹؛ آل‌عمران، آیه ۱۱۰؛ توبه، آیه ۸۰؛ یونس، آیه ۳۳</ref>

البته گمانی در این نیست که بینش‌ها در نگرش‌ها و نگرش‌ها در بینش‌های [[آدمی]] تاثیر متقابل دارد. از همین جا می‌‌توان دریافت که از نظر اعتقادی انسان فاسق از [[ایمان]] محکم و [[استواری]] برخوردار نمی‌باشد وگرنه رفتارهای ضد هنجارهای شرعی از خود بروز نمی‌داد. بنابراین از همین [[رفتارها]] می‌‌توان دانست که شخص فاسق، انسانی [[سست ایمان]] است. از این روست که از محدوده بایدها و نبایدهای شرعی بیرون می‌‌رود و با آنکه به [[احکام شرعی]] [[اقرار]] و از نظر بینشی [[التزام]] دارد، ولی در مقام عمل، چنین التزامی را مراعات نمی‌کند و برخلاف [[باورها]] رفتار می‌‌کند.<ref>مفردات الفاظ قرآن کریم، ص۶۳۶ ذیل واژه فسق</ref>

[[خداوند]] در [[آیه]] ۵۵ [[سوره نور]] یکی از مصادیق فسق را [[بازی]] با [[ایمان]] می‌‌داند. به این معنا اگر شخص نسبت به [[حق]] [[آگاهی]] یابد و بدان ایمان آورد ولی به هر علتی ایمان گوید و [[کفر]] ورزد، در حکم فاسق شناخته می‌‌شود. البته می‌‌توان بر اساس این آیه همچنین کسانی که تنها به حق [[آگاه]] شده و نسبت به آن [[شناخت]] یافته باشند، ولی رفتارهای ضد [[شناختی]] خود را ادامه می‌‌دهند و بر اساس [[موازین]] کفر عمل می‌‌کنند، فاسق شمرد؛ زیرا ملاک در فسق این افراد، ایمان و [[ارتداد]] نیست، بلکه شناخت به حق و کفر به آن، ایشان را در دایره [[فاسقان]] قرار می‌‌دهد. بر این اساس، می‌‌توان گفت که دو دسته حق شناسان منکر و [[مرتدان]]، اگر به رفتارهای ضد [[شریعت]] خویش ادامه دهند، در حکم فاسقان هستند.<ref>نگاه کنید، روح المعانی، ج ۱۰، جزء، ۱۸، ص۲۹۹</ref>

از نظر [[اسلام]] کسانی که فاسق هستند، از بسیاری از حقوق شهروندی خود بی‌بهره می‌‌شوند. از جمله این که [[خرده‌گیری]] و [[عیب جویی]] از ایشان جایز است و [[گناه]] و [[جرم]] حساب نمی‌شود؛ زیرا شخص خود، شخصت [[اجتماعی]] و [[حقوق]] طبیعی اجتماعی‌اش را از میان برده است و [[اجازه]] داده تا مورد [[طعن]] و [[خرده‌گیری]] و [[عیب جویی]] دیگران قرا رگیرد.<ref>{{متن قرآن|قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَأَنَّ أَكْثَرَكُمْ فَاسِقُونَ}} «بگو ای اهل کتاب! آیا جز از این رو با ما می‌ستیزید که ما به خداوند و آنچه بر ما و آنچه از پیش فرو فرستاده شده است، ایمان داریم و بیشتر شما نافرمانید؟» سوره مائده، آیه ۵۹ و نیز روح المعانی، ج ۴، جزء۶، ص۲۵۳</ref>

[[فسق]] همچنین موجب می‌‌شود تا [[مؤمنان]] مجاز بر خشم‌گیری بر ایشان باشند؛ چنان که [[خداوند]] فسق [[اهل کتاب]] را عامل [[خشم]] و [[غضب]] [[مسلمانان]] نسبت به آنان دانسته است.<ref>مائده، آیه ۵۹ و نیز مجمع البیان، ج ۳ و ۴، ص۳۳۰</ref>

بنابراین می‌‌توان گفت که [[فاسق]]، چگونه با این که باوری [[سست]] دارد، ولی با [[اعمال]] خویش سرانجام شوم از [[کفر]] را برای خود رقم خواهد زد<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلَّا الْفَاسِقُونَ}} «و به سوی تو آیاتی روشن فرو فرستاده‌ایم و جز نافرمانان کسی بدان انکار نمی‌ورزد» سوره بقره، آیه ۹۹؛ {{متن قرآن|كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ}} «شما بهترین گروهی بوده‌اید که (به عنوان سرمشق) برای مردم پدیدار شده‌اید؛ به کار پسندیده فرمان می‌دهید و از (کار) ناپسند باز می‌دارید و به خداوند ایمان دارید و اهل کتاب اگر ایمان می‌آوردند برای آنان بهتر بود؛ برخی از آنها مؤمن امّا بسیاری از آنان نافرمانند» سوره آل عمران، آیه ۱۱۰؛ {{متن قرآن|اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ}} «چه برای آنان آمرزش بخواهی چه نخواهی (سودی ندارد زیرا) اگر هفتاد بار برای آنها آمرزش بخواهی هیچ‌گاه خداوند آنان را نخواهد آمرزید؛ این از آن روست که آنان به خداوند و پیامبرش کافر شده‌اند و خداوند این گروه نافرمان را راهنمایی نمی‌کند» سوره توبه، آیه ۸۰.</ref> و در [[دنیا]] و [[آخرت]] خاسر و زیانکار خواهد بود.<ref>بقره،آیات ۲۶ و ۲۷</ref>

به عنوان نمونه [[فسق]] در کتب لغت و فرهنگ‌های [[عربی]] و [[قرآنی]] این گونه معنا شده است: فسق به معنای [[میل به گناه]] ترتیب<ref>کتاب العین، ج ۳، ص۱۳۹۶، «فسق»</ref>، [[عصیان]]، ترک [[امر خدا]] و خروج از طریق [[حق]]<ref>لسان العرب، ج ۱۰، ص۲۶۲ – ۲۶۳، «فسق»</ref> و خروج از محدوده [[شرع]] است و نوعاً [[فاسق]] بر کسی اطلاق می‌‌شود که ملتزم و مقرّ به [[حکم شرع]] باشد و خلاف آن عمل کند.<ref>مفردات الفاظ قرآن کریم، راغب اصفهانی، ص۶۳۶، «فسق»</ref>

#'''[[ترویج]] [[منکرات]]''': کسانی که خود [[اهل]] منکر نیستند، ولی در برابر آن [[سکوت]] می‌‌کنند یا در رسانه‌های به ترویج آن مشغول می‌‌شوند در فرآیندی خود نیز گرفتار فسق و پرده‌دری می‌‌شوند. به این معنا که نخست ممکن است که در برابر منکرات سکوت کنند، ولی پس از آن در زبان به ترویج آن مانند بی‌حجابی و بدحجابی می‌‌پردازند و در نهایت خود و [[خانواده]] ایشان گرفتار فسق و پرده‌دری عملی و علنی می‌‌شوند.<ref>توبه، آیه ۶۷</ref>

به هر حال، از نظر [[قرآن]] و [[آموزه‌های وحیانی اسلام]]، [[فاسقان]] استاد بدعت و [[تحریف]] [[دینی]] هستند و کاری می‌‌کنند که [[منکرات]] و امور [[ناپسند]] و خلاف [[شریعت]] به عنوان شریعت قانونی و شناخته شود و [[مردم]] از [[دین]] و شریعت اصلی و [[حقیقی]] دور شوند؛ چنان که همین امر اینک به نام شورهای [[اسلامی]] در بسیاری از کشورها از جمله [[ایران]] در حال تحقق است و قوانینی که مخالف شریعت است به عنوان [[مصلحت]] به خورد مردم داده می‌‌شود و [[رباخواری]] به طور رسمی در بانک اجرایی می‌‌شود و در میان بازاریان به شکل قوی‌تر و محکم‌تر انجام شده و به شکل علنی و رسمی [[اعلان]] [[جنگ]] با [[خدا]] می‌‌کنند. از این روست که [[حضرت امام صادق]]{{ع}} نسبت به [[سقیفه]] کوچکی که در [[شهر]] [[زوار]] یعنی [[تهران]] پدید می‌‌آید و بدعت آمیز [[قوانین اسلامی]] را دگرگون می‌‌کند، هشدار می‌‌دهد و مردم را به زلزله‌ای که پس از این [[فسوق]] قانونی در تهران رخ می‌‌دهد و تهران را نابود می‌‌کند هشدار می‌‌دهد.<ref>منتخب التواریخ، ص۸۷۵</ref>

[[فاسقان]] گروهی از [[انسان‌ها]] هستند که از نظر [[اعتقادی]] هیچ اعتقادی به [[آخرت]] و [[قیامت]]<ref>{{متن قرآن|وَأَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا فَمَأْوَاهُمُ النَّارُ كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا أُعِيدُوا فِيهَا وَقِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ}} «و اما نافرمانان جایگاهشان آتش (دوزخ) است؛ هر بار که می‌خواهند از آن بیرون روند دوباره به آن بازگردانده می‌شوند و به آنان می‌گویند: عذاب آتشی را که دروغ می‌شمردید، بچشید» سوره سجده، آیه ۲۰.</ref>، [[خدا]] و [[آیات الهی]]<ref>{{متن قرآن|وَأَدْخِلْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ فِي تِسْعِ آيَاتٍ إِلَى فِرْعَوْنَ وَقَوْمِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ * فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ آيَاتُنَا مُبْصِرَةً قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ * وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ}} «و دستت را در گریبان کن تا سپید (و نورانی) بی‌هیچ آسیب (و بیماری) بیرون آید؛ با نه نشانه به سوی فرعون و قومش (روی آور) که آنان قومی نافرمانند * و چون نشانه‌های ما روشنگرانه نزد آنان رسید گفتند: این جادویی آشکار است * و از سر ستم و گردنکشی، با آنکه در دل باور داشتند آن را انکار کردند پس بنگر که سرانجام (کار) تبهکاران چگونه بود» سوره نمل، آیه ۱۲-۱۴؛ {{متن قرآن|وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ قَالَ أَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذَلِكُمْ إِصْرِي قَالُوا أَقْرَرْنَا قَالَ فَاشْهَدُوا وَأَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ * فَمَنْ تَوَلَّى بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} «و آنگاه خداوند از پیامبران پیمان گرفت که چون به شما کتاب و حکمتی دادم سپس پیامبری نزدتان آمد که آن (کتاب) را که با شماست راست می‌شمارد، باید بدو ایمان آورید و باید او را یاوری کنید و (آنگاه) فرمود: آیا اقرار کردید و بر (پایه) آن پیمان مرا پذیرفتید؟ گفتند: اقرار کردیم؛ فرمود: پس گواه باشید و من نیز همراه شما از گواهانم * بنابراین پس از آن، کسانی که رو بگردانند نافرمانند» سوره آل عمران، آیه ۸۱-۸۲.</ref> ندارند و به سبب [[رفاه]] و امکانات زیاد مادی [[دنیوی]] و [[دنیاطلبی]]<ref>{{متن قرآن|قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ}} «بگو اگر پدرانتان و فرزندانتان و برادرانتان و همسرانتان و دودمانتان و دارایی‌هایی که به دست آورده‌اید و تجارتی که از کساد آن بیم دارید و خانه‌هایی که می‌پسندید از خداوند و پیامبرش و جهاد در راه او نزد شما دوست‌داشتنی‌تر است پس چشم به راه باشید تا خداوند» سوره توبه، آیه ۲۴؛ {{متن قرآن|وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهَا فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَفْسُقُونَ}} «و روزی که کافران را بر آتش (دوزخ) عرضه کنند و (به آنان گویند): چیزهای خوشایندتان را در زندگانی دنیا به پایان بردید و از آنها بهره‌مند شدید پس امروز برای گردنکشی ناحق در زمین و آن نافرمانی که می‌کردید با عذاب خواری‌آور کیفر می‌بینید» سوره احقاف، آیه ۲۰؛ {{متن قرآن|وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا}} «و چون بر آن شویم که (مردم) شهری را نابود گردانیم به کامروایان آن فرمان می‌دهیم و در آن نافرمانی می‌ورزند پس (آن شهر) سزاوار عذاب می‌گردد، آنگاه یکسره نابودش می‌گردانیم» سوره اسراء، آیه ۱۶</ref> اصولا گرایش به عصیانگری علیه خدا و دین و شریعت و قانون داشته و عصیانگری اجتماعی دارند.<ref>{{متن قرآن|وَاسْأَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًا وَيَوْمَ لَا يَسْبِتُونَ لَا تَأْتِيهِمْ كَذَلِكَ نَبْلُوهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ * فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ}} «و از ایشان درباره شهری که در کرانه دریا بود بپرس، آنگاه که (از حکم حرام بودن ماهیگیری) در روز شنبه تجاوز می‌کردند زیرا روز شنبه آنان ماهی‌هاشان نزد ایشان روی آب می‌آمدند و روزی که شنبه‌شان نبود نزد آنان نمی‌آمدند، بدین‌گونه آنها را برای آنکه نافرمانی می‌کردند، می‌آزمودیم * آنگاه چون اندرزی که به ایشان داده شده بود از یاد بردند کسانی را که (مردم را) از کار بد باز می‌داشتند رهایی بخشیدیم و ستم‌ورزان را برای آنکه نافرمانی می‌کردند به عذابی سخت فرو گرفتیم» سوره اعراف، آیه ۱۶۳ و ۱۶۵؛ {{متن قرآن|وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِي وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلًا}} «و (یاد کن) آنگاه را که به فرشتگان گفتیم برای آدم فروتنی کنید! (همه) فروتنی کردند جز ابلیس که از پریان بود و از فرمان پروردگارش سر پیچید؛ با این حال آیا شما او و فرزندانش را به جای من به سروری برمی‌گزینید با آنکه آنان دشمن شمایند؟ بد جایگزینی برای ستمگرانند» سوره کهف، آیه ۵۰.</ref>

در [[قرآن]]، قمار و تقسیم گوشت قمار با ازلام به عنوان فسق دانسته <ref>مائده آیه ۳</ref> و در برخی دیگر از [[آیات]] [[مصرف]] گوشت میت و [[خون]] ریخته شده و خوردن گوشت خوک نیز به عنوان فسق معرفی شده است. <ref>انعام آیه ۱۴۵</ref> در برخی از آیات نیز، هم جنس [[بازی]] و دیگر رفتارهای بیرون از دایره [[غریزه]] و [[فطرت]] مانند لواط و مساحقه به عنوان فسق مطرح شده است.

بدین ترتیب [[فسق]] ایشان موجب می‌‌شود تا در مدت چهل سال گرفتار سرگردانی در بیابان‌های پیرامون بیت المقدس شوند و [[خداوند]] به آنان [[اجازه]] ورود به شهر مقدس را ندهد. <ref>مائده آیه ۲۵و ۲۶</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[فاسقان و آثار اجتماعی فسق (مقاله)|فاسقان و آثار اجتماعی فسق]].</ref>.

[[پیغمبر اکرم]]{{صل}} در وصیتی به [[ابوذر]] فرمودند: ای ابوذر [[سب و فحش دادن]] به [[مسلمان]]، فسق است و [[جنگ]] و درگیری با اوکفر است و خوردن گوشتش (با [[غیبت]] کردنش) از [[گناهان]] و [[حرمت]] مالش مثل حرمت خونش است.<ref>مستدرک الوسائل ج ۱۸ ص۲۱۵ و بحارالانوار ج ۷۴ص ۹۱</ref>.

# [[اصرار]] و [[عادت]] به انجام دادن [[گناهان کبیره]].<ref>وسایل الشیعه ج ۱ ص۳۶</ref>

# [[سرکشی]] و [[عصیان]].<ref>وسایل الشیعه ج ۵۱ص ۳۴۲</ref>

امام صادق{{ع}} فرمودند: [[شهادت]] [[فاسق]] را (در هیچ موردی) قبول نمی‌کنم مگر شهادت بر ضرر خودش را.<ref>الکافی، ج ۷، ص۳۹۵</ref>.

#بر حذر باش از دوستی و همراهی با [[قاطع]] رحم، چون که من <ref>امام می‌‌گوید</ref> سه بار او را مورد [[لعن]] در [[قرآن مجید]] یافتم<ref>الکافی، ج ۲، ص۶۴۱</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[فاسقان و آثار اجتماعی فسق (مقاله)|فاسقان و آثار اجتماعی فسق]].</ref>.

بر اساس همین معنای لغوی است که راغب [[اصفهانی]] در تبیین معنای [[قرآنی]] آن می‌‌نویسد:{{عربی| فَسَقَ فلانٌ: خَرَجَ عن حَجر الشرع}}؛ فلانی فاسق شد؛ یعنی از محدودیت و سنگ چینی‌های [[شریعت]] بیرون رفت.<ref>مفردات الفاظ قرآن کریم، ص۳۸۰، ذیل واژه فسق</ref>

[[امام صادق]]{{ع}} در [[تفسیر]] مفهوم فسق در [[آموزه‌های وحیانی اسلام]] می‌‌فرماید: {{متن حدیث|فَكُلُّ مَعصِيَةٍ مِنَ المَعاصِي الكِبارِ فَعَلَها فاعِلُها أو دَخَلَ فيها داخِلٌ بِجَهَةِ اللَّذَّةِ والشَّهوَةِ والشَّوقِ الغَالِبِ، فَهُوَ فِسقٌ وفاعِلُهُ فاسِقٌ خارِجٌ مِنَ الإيمانِ بِجَهَةِ الفِسقِ}}؛ فسق عبارت است از هر نوع [[نافرمانی خدا]] و معصیتی که از [[معاصی]] بزرگ باشد و فاعل آن یا کسی که داخل آن [[معصیت]] شده، به جهت [[لذّت]] و [[شهوت]] و [[غلبه]] [[تمایلات]] به این عمل مبادرت کرده است. این فعل، فسق و فاعل آن فاسق است که به جهت فسق از [[ایمان]] خارج است.<ref>تحف العقول: ص۲۲</ref>

البته برخی میان فسق و فجور تفاوتی از نظر لغوی و [[فرهنگ قرآنی]] قایل شده و گفته‌اند: {{عربی|ان الفسق هوالخروج من طاعه الله بكبيره}}؛ «فسق خارج شدن از [[طاعت خدا]] به وسیله انجام [[گناهان کبیره]] است» و اما فجور، به معنای پراکنده شدن درمعاصی و گستردگی درگناه است. همچنین به انجام دهنده «[[گناه صغیره]]، فاجره گفته می‌‌شود».<ref>معجم الفروق اللغویه ص۴۰۵</ref>

در [[آیات]] و [[روایات]] مصادیق بسیاری برای [[فسق]] بیان شده که برخی از آنها در همین آیات پیش گفته آمده است. از جمله مصادیق فسق می‌‌توان به [[سبّ]] و [[دشنام]] به [[مؤمن]] اشاره کرد. [[پیامبر]]{{صل}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|سِبابُ المؤمِنِ فُسوقٌ و قِتالُهُ كُفرٌ و أكلُ لَحمِهِ مِن مَعصيَةِ اللّه}}؛ ناسزاگفتن به مؤمن فسق است و [[جنگیدن]] با او [[کفر]] و خوردن گوشت او ([[غیبت]] کردن از وی) [[معصیت]] خداست.<ref>بحار الأنوار، ط-بیروت، ج ۷۲، ص۱۴۸، ح ۶؛ من لایحضره الفقیه ج ۴، ص۴۱۸، ح ۵۹۱۳</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[فسق خروج از پوسته زیبای هدایت (مقاله)|فسق خروج از پوسته زیبای هدایت]].</ref>.

#'''طرد [[اجتماعی]]''': [[فاسق]] به سبب آنکه هنجارشکنی می‌‌کند، می‌‌بایست از [[توده]] [[مردم]] دور شود. این طرد اجتماعی به ویژه در کسانی که هنجارشکنی در آنان به عنوان یک رویه و [[منش]] در آمده ضروری است؛ زیرا حضور آنان در [[جامعه]] موجب می‌‌شود تا دیگران نیز [[آلوده]] شوند. از سوی دیگر، طرد اجتماعی موجب می‌‌شود تا شاید آنان به خود آیند و به [[تغییر]] منش و رویه خویش بپردازند. از آن جایی که فسق و [[فجور]] عامل مهمی در نابودی و [[فروپاشی جامعه]] است <ref>{{متن قرآن|فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ}} «امّا ستمکاران گفتاری دیگر را جایگزین آنچه به آنان گفته شده بود، کردند آنگاه ما بر ستمگران به کیفر نافرمانی که می‌کردند، عذابی از آسمان فرو فرستادیم» سوره بقره، آیه ۵۹. {{متن قرآن|فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ}} «آنگاه چون اندرزی که به ایشان داده شده بود از یاد بردند کسانی را که (مردم را) از کار بد باز می‌داشتند رهایی بخشیدیم و ستم‌ورزان را برای آنکه نافرمانی می‌کردند به عذابی سخت فرو گرفتیم» سوره اعراف، آیه ۱۶۵. {{متن قرآن|وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا}} «و چون بر آن شویم که (مردم) شهری را نابود گردانیم به کامروایان آن فرمان می‌دهیم و در آن نافرمانی می‌ورزند پس (آن شهر) سزاوار عذاب می‌گردد، آنگاه یکسره نابودش می‌گردانیم» سوره اسراء، آیه ۱۶.</ref> [[خداوند]]، نسبت به [[فاسقان]] سخت گیری‌های خاص را [[اعمال]] کرده است. براساس [[آیه]] ۵۹ [[مائده]] می‌‌توان دریافت که [[فسق]]، عامل [[خشم الهی]] و انتقال از فاسقان است؛ زیرا خداوند برخی از [[اهل کتاب]] را به سبب فسق ایشان، در همین [[دنیا]] [[مجازات]] کرده و از آنها [[انتقام]] ستانده است. [[انسان]] [[فاسق]] در [[جامعه]] مطرود است. این طرد [[اجتماعی]] گاه به شکل [[محرومیت]] از برخی از [[حقوق شهروندی]] خودنمایی می‌‌کند. از جمله اینکه در دادگاه‌ها و مانند آن، [[گواهی]] و [[شهادت]] فاسق پذیرفته نمی‌شود و اگر خبری بدهد، متوقف به تحقیق و [[پژوهش]] در [[صحت]] و سقم آن است.<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ}} «ای مؤمنان! اگر بزهکاری برایتان خبری آورد بررسی کنید مبادا نادانسته به گروهی زیان رسانید، آنگاه از آنچه کرده‌اید پشیمان گردید» سوره حجرات، آیه ۶.</ref> فاسق ازنظر اجتماعی کسی است که شخصیتش ساقط شده و به عنوان یک [[شهروند]] معمولی با او مواجه نمی‌شوند. از این رو وی را همانند دیگر [[مؤمنان]] در یک کفه ترازو قرار نمی‌دهند، بلکه فاسق در کفه ای و [[مؤمن]] در کفه ای دیگر قرار می‌‌گیرد. این مرزبندی میان فاسق و غیر فاسق، به نوعی مرزبندی در حقوق شهروندی و بهره‌گیری از آن است.<ref>{{متن قرآن|أَفَمَنْ كَانَ مُؤْمِنًا كَمَنْ كَانَ فَاسِقًا لَا يَسْتَوُونَ}} «آیا آنکه مؤمن است همگون کسی است که نافرمان است؟ (هرگز) برابر نیستند» سوره سجده، آیه ۱۸.</ref> ازنظر [[اسلام]] کسانی که فاسق هستند، از بسیاری از حقوق شهروندی خود بی‌بهره می‌‌شوند. از جمله اینکه [[خرده‌گیری]] و [[عیب جویی]] از آنها جایز است و [[گناه]] و [[جرم]] حساب نمی‌شود؛ زیرا خود شخص، [[شخصیت اجتماعی]] و [[حقوق]] طبیعی [[اجتماعی]] خودش را از میان برده و [[اجازه]] داده است تا مورد [[طعن]] و خرده‌گیری و عیب جویی دیگران قرار گیرد.<ref>مائده، آیه۵۹ و نیز روح المعانی، ج۴، جزء۶، ص۲۵۳</ref> [[امام صادق]]{{ع}} در این باره می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِذا جاهَرَ الفاسِقُ بِفِسقِهِ فَلا حُرمَةَ لَهُ وَ لا غيبَةَ}}؛ هرگاه شخص [[فاسق]] و [[گنهکار]] آشکارا گناه کند، نه حرمتی دارد و نه غیبتی.<ref>امالی، صدوق، ص۳۹؛ بحارالأنوار، ط –بیروت، ج ۷۲، ص۲۵۳، ح ۳۲</ref> [[فسق]] همچنین موجب می‌‌شود تا [[مؤمنان]] مجاز به خشم‌گیری بر [[فاسقان]] باشند؛ چنانکه [[خداوند]] فسق [[اهل کتاب]] را عامل [[خشم]] و [[غضب]] [[مسلمانان]] نسبت به آنان دانسته است.<ref>مائده، آیه۵۹ و نیز مجمع البیان، ج۳و۴، ص۳۳۰</ref> کسانی که فاسق هستند جایز است که مسلمانان آنان را طرد کرده و روابط خود را با آنها از هم بگسلند. حتی بر [[خویشان]] است که روابط فامیلی خود را با فاسقان کاهش داده و یا قطع پیوند و رحم کنند.<ref>{{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ * الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ}} «خداوند پروا ندارد که به پشه یا فراتر از آن مثلی بزند، پس آنان که ایمان دارند می‌دانند این از سوی پروردگار آنها درست است اما کسانی که کافرند می‌گویند: «خداوند از این مثل، چه می‌خواهد؟»؛ با آن بسیاری را بیراه و بسیاری (دیگر) را رهیاب می‌کند. و جز نافرمانان را با آن بیراه نمی‌گرداند * همان کسان که پیمان با خداوند را پس از بستن آن می‌شکنند و چیزی را که خداوند فرمان به پیوند آن داده است می‌گسلند و در زمین تباهی می‌ورزند، آنانند که زیانکارند» سوره بقره، آیه ۲۶-۲۷. {{متن قرآن|كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ رَسُولِهِ إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَمَا اسْتَقَامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ * كَيْفَ وَإِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً يُرْضُونَكُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ وَتَأْبَى قُلُوبُهُمْ وَأَكْثَرُهُمْ فَاسِقُونَ}} «چگونه مشرکان را نزد خداوند و پیامبرش پیمانی تواند بود؟ جز کسانی که با آنها در کنار مسجد الحرام پیمان بسته‌اید پس تا (در پیمان خود) با شما پایدارند شما نیز (بر پیمان) با آنان پایدار بمانید که خداوند پرهیزگاران را دوست می‌دارد * چگونه (به پیمان خود وفادار باشند)؟ حال آنکه اگر بر شما پیروز گردند نه پیوندی را درباره شما پاس می‌دارند و نه پیمانی را؛ با زبان خود خشنودتان می‌کنند و دل‌های آنان (شما را) پس می‌زند و بیشتر آنان نافرمانند» سوره توبه، آیه ۷-۸.</ref> [[فسق]] عامل بسیاری از بدبختی‌های شخص در [[دنیا]] و [[آخرت]] است؛ زیرا [[فاسق]] ازنظر [[شهروندی]] [[انسانی]] غیرسالم تلقی شده و از بسیاری از [[حقوق]] [[محروم]] می‌‌گردد به گونه ای که در [[جامعه]] نمی‌تواند پست‌ها و مناصبی را در [[اختیار]] گیرد، چنان که در آخرت نیز از [[رضوان الهی]] و [[مغفرت]] محروم خواهد شد<ref>{{متن قرآن|فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُواْ اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُواْ يَكْذِبُونَ * أَلَمْ يَعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ وَأَنَّ اللَّهَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ * الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ وَالَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ إِلاَّ جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ * اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاَ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُواْ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ}} «آنگاه به کیفر شکستن پیمانی که با خداوند بسته بودند و دروغی که می‌گفتند (خداوند) تا روزی که به لقای او برسند دورویی را در دل‌هایشان بر جای نهاد * آیا نمی‌دانند که خداوند راز آنها و سخنان زیرگوشی آنان را می‌داند و اینکه خداوند بسیار داننده نهان‌هاست؟! * آنان که به مؤمنان داوطلب دادن صدقه‌ها و به کسانی که جز توان (اندک) خود چیزی (برای دادن صدقه) نمی‌یابند طعنه می‌زنند و آنان را به ریشخند می‌گیرند، خداوند به ریشخندشان می‌گیرد و عذابی دردناک خواهند داشت * چه برای آنان آمرزش بخواهی چه نخواهی (سودی ندارد زیرا) اگر هفتاد بار برای آنها آمرزش بخواهی هیچ‌گاه خداوند آنان را نخواهد آمرزید؛ این از آن روست که آنان به خداوند و پیامبرش کافر شده‌اند و خداوند این گروه نافرمان را راهنمایی نمی‌کند» سوره توبه، آیه ۷۷-۸۰. {{متن قرآن|يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}} «برای شما سوگند می‌خورند تا از آنان خشنود شوید، اگر هم شما از آنان خشنود شوید بی‌گمان خداوند از این گروه نافرمان خشنود نخواهد گشت» سوره توبه، آیه ۹۶. {{متن قرآن|سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ}} «برای آنان برابر است چه برایشان آمرزش بخواهی چه نخواهی هرگز خداوند آنان را نمی‌آمرزد؛ بی‌گمان خداوند نافرمانان را راهنمایی نمی‌کند» سوره منافقون، آیه ۶.</ref> این افراد مورد [[لعن]] و [[نفرین]] قرار می‌‌گیرند<ref>{{متن قرآن|قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّا لَنْ نَدْخُلَهَا أَبَدًا مَا دَامُوا فِيهَا فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلَا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ * قَالَ رَبِّ إِنِّي لَا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}} «گفتند: ای موسی، تا آنان در آنند ما هرگز، هیچ‌گاه بدان وارد نمی‌شویم؛ تو برو و پروردگارت، (با آنان) نبرد کنید که ما همین‌جا خواهیم نشست * (موسی) گفت: پروردگارا! من جز اختیار خویش و برادرم را ندارم، میان ما و این قوم نافرمان جدایی انداز!» سوره مائده، آیه ۲۴-۲۵.</ref> و در [[دنیا]] و [[آخرت]] [[ذلیل]] و [[خوار]] خواهند بود.<ref>{{متن قرآن|وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهَا فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَفْسُقُونَ}} «و روزی که [[کافران]] را بر [[آتش]] ([[دوزخ]]) عرضه کنند و (به آنان گویند): چیزهای خوشایندتان را در [[زندگانی دنیا]] به پایان بردید و از آنها بهره‌مند شدید پس امروز برای گردنکشی ناحق در [[زمین]] و آن [[نافرمانی]] که می‌کردید با [[عذاب]] خواری‌آور [[کیفر]] می‌بینید» [[سوره احقاف]]، [[آیه]] ۲۰؛ {{متن قرآن|مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ}} «هر درخت خرمایی که بریدید یا بر ریشه‌های آن وانهادید به [[اذن خداوند]] بود و (چنین کرد) تا [[نافرمانان]] را [[خوار]] گرداند» [[سوره حشر]]، آیه ۵.</ref> [[پیامبر]]{{صل}} نیز به طرد [[اجتماعی]] [[فاسقان]] اشاره کرده و حتی [[هم نشینی]] و غذا گرفتن از آنان را منع می‌‌کند و می‌‌فرماید: {{متن حدیث|لا تَأْكُلْ طَعَامَ الْفَاسِقِينَ}}؛ غذای [[مردم]] [[فاسق]] را نخور.<ref>مجموعه ورام ج ۲، ص۶۱؛ امالی، طوسی ص‏۵۳۵؛ [[مکارم الاخلاق]]، ص۴۶۶</ref>؛ شاید علت این منع آن باشد که فاسق به [[حلال و حرام]] توجهی ندارد و خوردن [[مال]] ایشان موجب می‌‌شود تا شخص گرفتار [[حرام]] [[خواری]] شود که آثار حرام خواری خیلی سنگین و خطرناک است؛ چراکه [[دشمنان امام حسین]]{{ع}} و [[قاتلان]] ایشان را همین حرام خواران تشکیل می‌‌دادند که [[لقمه‌های حرام]] به چنین شقاوتی کشانده بود.

#'''از دست رفتن [[ایمان]]''': برخی از [[گناهان]] است که ایمان را از [[دل]] [[آدمی]] بیرون می‌‌برد و [[نور ایمان]] می‌‌رود و [[ظلمت]] [[کفر]] جایگزین آن می‌‌شود. [[پیامبر خدا]]{{صل}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|اِنَّ المَعَاصِيَ يَستَولي بِهَا الخِذلَانُ عَلَي صَاحِبِهَا حَتَّي تُوقِعَهُ بِمَا هُوَ اَعظَمُ مِنهَا}}؛ به وسیله گناهان، [[خذلان]] و سلب [[توفیق]] بر [[گنهکار]] مستولی می‌‌شود تا جایی که او را در گناهان بزرگ‌تر می‌‌اندازد. از جمله گناهانی که نور ایمان را از دل آدمی بیرون می‌‌برد، [[فسق]] است. [[امام صادق]]{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|قَدْ يَخْرُجُ مِنَ الْإِيمَانِ بِخَمْسِ جِهَاتٍ مِنَ الْفِعْلِ كُلُّهَا مُتَشَابِهَاتٌ مَعْرُوفَاتٌ الْكُفْرُ وَ الشِّرْكُ وَ الضَّلَالُ وَ الْفِسْقُ وَ رُكُوبُ الْكَبَائِر}}؛ بی‌‏گمان [[بنده]] به سبب یکی از پنج کار که همگی مانند هم و شناخته شده هستند، از [[ایمان]] خارج می‌‌‏شود: [[کفر]]، [[شرک]]، [[گمراهی]]، [[فسق]] و ارتکاب کبائر.<ref>تحف العقول، ص۳۳۰</ref>

#'''جواز [[غیبت]]''': چنان که در طرد [[اجتماعی]] گفته شد، فسق موجب می‌‌شود تا جواز غیبت نسبت به [[فاسق]] صادر شود. اصولا کسی که خودش علنی و آشکار [[گناه]] می‌‌کند و هنجارشکنی می‌‌کند، سر و رازی ندارد که لازم باشد مخفی بماند. بنابراین، چون فاسق [[حرمت]] و [[احترام]] خودش را نگه نمی‌دارد، بر دیگران نیست که حرمت [[حریم]] و احترام او را نگه دارند. از این روست که غیبت پشت سر فاسق و هنجارشکن جایز است؛ زیرا حرمتی برای خود قایل نیست تا دیگران به آن احترام بگذارند. از این روست که [[پیامبر]]{{صل}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|أَرْبَعَةٌ لَيْسَ غِيبَتُهُمْ غِيبَةً الْفَاسِقُ الْمُعْلِنُ بِفِسْقِهِ وَ الْإِمَامُ الْكَذَّابُ إِنْ أَحْسَنْتَ لَمْ يَشْكُرْ وَ إِنْ أَسَأْتَ لَمْ يَغْفِرْ وَ الْمُتَفَكِّهُونَ بِالْأُمَّهَات‏ وَ الْخَارِجُ مِنَ الْجَمَاعَةِ الطَّاعِنُ عَلَي أُمَّتِي الشَّاهِرُ عَلَيْهَا بِسَيْفِهِ}}؛ چهار کسند که غیبت کردن از آنها غیبت نیست: فاسقی که فسق خود را آشکار می‌‌‏سازد، پیشوای [[دروغگویی]] که اگر خوبی کنی، [[سپاسگزاری]] نمی‏‌کند و اگر [[بدی]] کنی، نمی‏‌بخشد، کسانی که از سر [[خنده]] و [[شوخی]] [[فحش]] مادر می‏‌دهند و کسی که از [[جماعت]] [[مسلمانان]] کناره گیرد و بر [[امّت]] من [[عیب]] گیرد و به روی آنها [[شمشیر]] کشد.<ref>بحار الأنوار، ط-بیروت، ج ۷۲، ص۲۶۱، ح ۶۴؛ نوادر، راوندی، ص۱۸، ۱۹</ref>

#'''ترک [[مصاحبت]]''': در طرد اجتماعی به این مورد نیز اشاره شده است. اما برای تاکید بیش‌تر آن را جدا گانه نیز ذکر می‌‌کنیم تا معلوم شود که فسق تا چه اندازه خطرناک است که [[انسان]] باید از هر گونه [[دوستی]] و مصاحبت و هم سخن و [[همراهی]] با این افراد خودداری کند. [[امیرمؤمنان]] [[امام علی]]{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|اِحذَرْ مُصاحَبَةَ الفُسّاقِ و الفُجّارِ و الُمجاهِرِينَ بِمَعاصِي اللّه}}؛از [[همنشینی]] با افراد [[فاسق]] و [[فاجر]] و متظاهر به [[معاصی]] [[خدا]] دوری کن.<ref>تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص۴۳۳، ح ۹۸۸۳</ref> [[امیرمؤمنان]] [[امام علی]]{{ع}} در تعلیل این [[فرمان]] و [[نهی]] می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إيّاكَ و مُصاحَبَةَ الفُسّاقِ؛ فإنَّ الشَّرَّ بالشَّرِّ مُلحَقٌ}}؛ از همنشینی با [[فاسقان]] دوری کن؛ زیرا [[بدی]] به بدی می‌‌‏پیوندد.<ref>بحار الأنوار، ط-بیروت، ج ۷۱، ص۱۹۹، ح ۳۶؛ نهج البلاغه، صبحی صالح، ص۴۶۰، نامه ۶۹</ref>

#'''بازداشت و [[حبس]] [[عالمان]] فاسق''': از دیگر آثار و [[احکام]] [[فسق]] و فاسق، [[محبوس]] کردن هنجارشکن است. امیرمؤمنان امام علی{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|يَجِبُ علي الإمامِ أنْ يَحْبِسَ الفُسّاقَ مِن العُلَماءِ، و الجُهّالَ مِن الأطِبّاءِ، و المَفالِيسَ مِن الأكْرِياءِ}}؛ بر [[امام]] [[واجب]] است که علمای فاسق و پزشکان [[نادان]] و کرایه کنندگان بی‌چیز و [[ورشکسته]] را بازداشت کند.<ref>من لا یحضره الفقیه ج ۳، ص۳۱، ح ۳۲۶۶ – تهذیب الاحکام، تحقیق خرسان، ج ۶، ص۳۱۹، ح ۸۵</ref> شاید بتوان گفت که حضور هنجارشکنانی به ویژه کسانی که دانشمند هستند، در [[جامعه]] بسیار خطرناک‌تر از هنجارشکنان و فاسقان عادی است؛ زیرا آنان با [[علم]] خویش به توجیه و شبهه‌سازی [[اقدام]] می‌‌کند و زمینه را برای گسترش [[فرهنگ]] فسق و [[فجور]] و هنجارشکنی فراهم می‌‌اورند. از سوی دیگر، عالمان و [[دانشمندان]] در جامعه از جایگاه و اعتبار [[اجتماعی]] برخوردار بوده و [[مردم]] آنان را به عنوان دیگران مهم و [[سرمشق]] و [[اسوه]] خویش قرار می‌‌دهند و از آنان پیرو می‌‌کنند. بنابراین، بازداشت و حبس آنان می‌‌تواند جلوی تقویت این رویه هنجارشکنی و گسترش آن را بگیرد.

#'''رد شهات و [[گواهی]] فاسق''': در بحث طرد اجتماعی بر اساس [[آیات قرآنی]] بیان شد که [[شهادت]] وگواهی فاسق قبول نمی‌شود. در باره [[خبر فاسق]] آمده است که باید تحقیق شود تا معلوم گردد راست است یا نه؟ در [[حقیقت]] اصل خبر او تنها منشای تحقیق است نه [[حکم]] و اما حکم بر اساس تحقیقی خواهد بود که انجام می‌‌گیرد. پس در اصل [[خبر فاسق]] هیچ [[ارزش]] خبری در جهت [[نفی]] و [[اثبات]] ندارد جز علیه خودش ندارد؛ زیرا {{عربی|اقرار العقلا علي انفسهم جائز}}؛ یعنی اقرار [[خردمندان]] علیه خودشان پذیرفته می‌‌شود. [[امام صادق]]{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|لا أَقْبَلُ شَهَادَةَ الْفَاسِقِ إِلَّا عَلَي نَفْسِهِ}}؛ [[شهادت]] [[فاسق]] را جز بر ضدّ خودش نمی‌‏پذیرم.<ref>کافی، ط-الاسلامیه، ج ۷، ص۳۹۵، ح ۵؛من لا یحضره الفقیه ج ۳، ص۵۰، ح ۳۳۰۶</ref>

#'''ترک [[دوستی]]''': همان طوری که در طرد [[اجتماعی]] و نیز [[مصاحبت]] با فاسقان آمده باید از هر گونه ارتباط با این دسته از [[مردم]] خودداری شود. [[لقمان]]{{ع}} نیز می‌‌فرماید: {{متن حدیث|يَا بُنَيَّ مُعَادَاةُ الْمُؤْمِنِينَ خَيْرٌ مِنْ مُصَادَقَةِ الْفَاسِق}}‏؛ ای پسرم! [[دشمنی]] با [[مؤمنان]]، از دوستی با فاسق، بهتر است.<ref>اختصاص ص۳۳۸</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[فسق خروج از پوسته زیبای هدایت (مقاله)|فسق خروج از پوسته زیبای هدایت]].</ref>.

اما [[فاسق]] با [[هنجارشکنی]] و [[بی‌تقوایی]] خویش، از همه فواید و آثار [[تقوای الهی]] بی‌بهره می‌‌ماند و نه تنها به دیگران [[آزار]] می‌‌رساند، بلکه پیش از دیگران خودش آسیب می‌‌بیند؛ زیرا عیوب وی آشکار شده و از زیبایی‌های تقوای بی‌بهره می‌‌ماند، بستر [[اذیت]] و آزار و تعرضات [[بیماردلان]] را به سوی فراهم می‌‌آورد به گونه‌ای که دیگر خود در اجتماع نمی‌تواند [[احساس امنیت]] کند.<ref>احزاب، آیه ۳۳</ref>

[[خدا]] در [[آموزه‌های وحیانی قرآن]] بیان می‌‌کند، که [[انسان]] برخوردار از دو ابزار [[کشف]] [[حقایق]] و ارزش‌ها است که از آن به [[عقل سلیم]] و نقل [[وحیانی]] تعبیر می‌‌شود.<ref>{{متن قرآن|وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ}} «و می‌گویند: اگر ما سخن نیوش یا خردورز می‌بودیم در زمره دوزخیان نبودیم» سوره ملک، آیه ۱۰.</ref> این دو ابزار کشف، هماره مطابق هم هستند، هر چند که [[عقل]] در برخی از موارد دسترسی ندارد، چنان که به [[عالم غیب]] و [[ملکوت]] به شکل تفصیلی دسترسی ندارد و تنها به شکل اجمالی از وجود آن [[آگاهی]] دارد، ولی هماره به عنوان سنجش گر [[الهی]] و [[باطنی]]، نقل [[وحیانی]] معتبر را می‌‌پذیرد و کشفیات آن را مورد [[تأیید]] قرار می‌‌دهد.<ref>روم، آیه ۳۰</ref> از همین رو گفته شده است: «کل ما [[کشف]] به العقل، امضی به النقل و ارشده؛ و کل ما کشف به النقل، امضی به العقل و ایّده؛ یعنی هر چه را [[عقل]] کشف کند، نقل آن را [[امضا]] کرده و بدان [[ارشاد]] می‌‌کند؛ و هر چه را نقل کشف کند، عقل آن را امضا و تأیید می‌‌کند».

#'''[[انقراض]] [[اجتماع]]''': از نظر [[قرآن]]، [[هنجارشکنی]] اگر به شکل [[پدیده اجتماعی]] در آید، اجتماع [[فلسفه وجودی]] خود را از دست داده و افراد آن از یک دیگر دور شده به طوری که شرایط برای انقراض و [[فروپاشی]] آن اجتماع آماده می‌‌شود. البته این از [[سنت‌های الهی]] است که در قالب اسباب ظاهری خودنمایی می‌‌کند؛ چنان که در نظر تحلیل گران ظاهر بین و [[حس]] گرا، عامل آن [[انتقام الهی]] نیست، در حالی از نظر قرآن، این فروپاشی‌ها و انقراض‌ها پاسخی از سوی [[خدا]] در برابر هنجارشکنی [[انسان]] است.<ref>بقره، آیه ۵۹؛ اعراف، آیه ۱۶۵؛ اسراء، آیه ۱۶؛ عنکبوت، آیات ۳۴ و ۳۵</ref>

#'''[[سقوط]] [[شخصیت]]''': از نظر [[قرآن]]، انسان‌های [[مؤمن]]، از شخصیت سالم و [[صالح]] برخوردار هستند که مطابق [[فطرت]] ایشان است؛ اما هنجارشکنان، با [[دفن]] و [[دسیسه]] فطرت خویش<ref>شمس، آیات ۷ تا ۱۰</ref> گرفتار سقوط شخصیت هستند و نمی‌توان ایشان را در درجه [[اهل]] [[ایمان]] و [[انسان]] سالم دسته‌بندی کرد.<ref>{{متن قرآن|أَفَمَنْ كَانَ مُؤْمِنًا كَمَنْ كَانَ فَاسِقًا لَا يَسْتَوُونَ}} «آیا آنکه مؤمن است همگون کسی است که نافرمان است؟ (هرگز) برابر نیستند» سوره سجده، آیه ۱۸؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}} «و بی‌گمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریده‌ایم؛ (زیرا) دل‌هایی دارند که با آن درنمی‌یابند و دیدگانی که با آن نمی‌نگرند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنان چون چارپایانند بلکه گمراه‌ترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref>

#'''[[ظلم]]''': [[هنجارشکنی]] موجب می‌‌شود تا [[انسان]] به جای [[عدل]] و [[عدالت]] ورزی، گرفتار [[ظلم و ستم]] شود و برایش [[ستمکاری]] امری طبیعی جلوه دهد. اصولا هنجارشکنی در گام نخست [[ظلم به خویشتن]] و در گام بعدی [[ظلم به دیگران]] است.<ref>اعراف، آیه ۱۶۵</ref>

#'''[[عذاب]] [[استیصال]]''': هنجارشکنان هرگاه امری را به شکل یک [[پدیده اجتماعی]] در آورند، [[خشم الهی]] را موجب می‌‌شوند تا [[خدا]] در همین [[دنیا]] آنان را عذاب و ریشه کن نماید.<ref>بقره، آیه ۵۹؛ انعام، آیه ۴۹؛ اعراف، آیه ۱۶۵؛ اسراء، آیه ۱۶؛ عنکبوت، آیه ۳۴؛ سجده، آیه ۲۰؛ حشر، آیه ۵</ref>

#'''[[عیب جویی]]''': انسان‌های هنجارشکن نسبت به دیگران خرده گیر و [[عیب]] جو هستند و نسبت به کسانی که [[اهل]] [[ایمان]] و رفتارهای هنجاری هستند، عیب جویی می‌‌کنند و مثلا [[حجاب]] و [[عدالت خواهی]] آنان را عیب دانسته و [[تعریض]] و تعرض نسبت به آنان روا می‌‌دارند<ref>مائده، آیه ۵۹</ref>؛ زیرا برخی [[مفسّران]] «تنقمون» را به [[انکار]] و عیب جویی معنا کرده‌اند.<ref>روح المعانی، ج ۴، جزء ۶، ص۲۵۳</ref>

#'''[[غضب]] و [[خشم]]''': هنجارشکنان نسبت به انسان‌های هنجارگرا [[احساس]] خوبی نداشته و نسبت به آنان خشم و غضب دارند و می‌‌کوشند که از ایشان به شکلی [[انتقام]] گیرن<ref>مائده، آیه ۵۹</ref>؛ زیرا برخی از مفسّران در احتمالی «تنقمون» را به [[سخط]] معنا کرده‌اند.<ref>مجمع البیان، ج ۳ – ۴، ص۳۳۰</ref>

#'''[[فساد]] و [[افساد]]''': اصولا هنجارشکنان [[رفتاری]] [[فاسد]] دارند و در [[زمین]] افساد می‌‌کنند و به عنوان [[مفسدان]] در زمین گرفتار خشم الهی می‌‌شوند.<ref>بقره، آیات ۲۶ و ۲۷</ref>

#'''[[گمراهی]]''': هنجارشکنان خود [[گمراه]] و حتی گاه [[گمراه کننده]] دیگران هستند و [[اجازه]] نمی‌دهند [[مردم]] در مسیر [[هدایت]] و کمال گام بردارند.<ref>بقره، آیات ۲۶ و۲۷</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[علل گرایش به فسق و رفتارهای نابهنجار (مقاله)|علل گرایش به فسق و رفتارهای نابهنجار]].</ref>.

چنان که گفته شد، چرایی و علت هنجارشکنی نوعی خروج شخص از حالت طبیعی و [[فطری]] است؛ زیرا حالت طبیعی و فطری هر کسی [[تقوای الهی]] است؛ چراکه [[خدا]] هر [[نفس انسانی]] را در حالت [[اعتدال]] و تسویه [[آفریده]] است و در نهاد و [[سرشت]] هر نفسی [[قدرت]] [[شناخت حق]] و خیر و [[زیبا]] را در کنار [[گرایش]] به آن نهاده است؛ به طوری که از نظر [[معرفتی]] و انگیزشی و یعنی [[علم]] و عمل هیچ کم و [[کاستی]] ندارد؛ اما [[انسان‌ها]] به اسباب و عواملی گرفتار خروج از این حالت شده و با [[دفن]] و دسسیه [[فطرت]] [[پاک]] و سالم خویش، گرفتار [[فسق]] و [[فجور]] و [[هنجارشکنی]] می‌‌شوند و [[ارزش‌ها]] را نادیده می‌‌گیرند.<ref>شمس، آیات ۷ تا ۱۰</ref>

#'''[[انحرافات]] جنسی''': [[انسانی]] که از مسیر طبیعی [[شهوات]] خویش را ارضا نمی‌کنند، بلکه [[تعدی]] می‌‌کنند و مثلا با استمناء و مانند آن گرفتار است، گرفتار [[هنجارشکنی]] در رفتارهای جنسی می‌‌شود به طوری که دیگر نمی‌تواند خود را نگه دارد و برای ارضای [[شهوات]] جنسی ممکن است به هم جنس‌گرایی رو آورد.<ref>انبیاء، آیه ۷۴</ref>

#'''ترک [[یاری]] [[رهبران الهی]]''': هر کسی بر خلاف فرمان‌های [[رهبران]] [[حق]] و [[الهی]] عمل کند، و [[عهد]] و [[پیمان شکنی]] نماید، گرفتار فسق و [[فجور]] خواهد شد.<ref>آل عمران، آیات ۸۱ و ۸۲</ref>

#'''[[ولایت کافران]]''': [[پذیرش ولایت کافران]] و [[سلطه]] و [[دوستی]] و [[محبت]] و [[سرپرستی]] آنان عامل مهم در هنجارشکنی و [[گرفتاری]] به فسق است.<ref>مائده، آیات ۸۰ و ۸۱</ref>

#'''[[رفاه]]''': رفاه و بدمستی و [[آسایش]] بسیار موجب می‌‌شود که گرفتار فسق و فجور شود. اصولا [[ثروت]] زیاد عامل مهمی در گرایش به هنجارشکنی است.<ref>اسراء، آیه ۱۶</ref>

#'''[[خیانت]] و [[زیان]] رسانی''': خیانت به [[اعتماد دیگران]] و ضرر رسانی مانند [[نگارش]] نادرست عقدنامه‌ها و مانند آنها عاملی برای گرفتار به [[فسق]] است.<ref>بقره، آیه ۲۸۲</ref>

#'''[[عهد شکنی]]''': از نظر [[قرآن]]، [[فطرت]] [[سلیم]] [[انسان]] را به سوی [[وفاداری]]، [[عدالت]]، [[امانت]]، [[صداقت]] و مانند آنها سوق می‌‌دهد، و کسانی که گرفتار [[مخالفت]] با این امور هستند به فسق دچار می‌‌شوند و پای بند [[هنجارها]] نیستند.<ref>بقره، آیات ۲۶ و ۲۷ و ۹۹ و ۱۰۰؛ آل عمران، آیات ۸۱ و ۸۲</ref>

#'''[[قضاوت]] نادرست''': هر گونه قضاوت نادرست نسبت به دیگران و [[سوء ظن]] و [[بدگمانی]] عاملی است که موجب می‌‌شود که شخص گرفتار فسق شود. قضاوت نادرست تنها از سوی محاکم و [[قضات]] نیست، بلکه از سوی هر کسی ممکن است درباره دیگری انجام شود که [[رفتاری]] [[ناپسند]] و [[زشت]] است.<ref>مائده، آیه ۴۷</ref>