ویژه‌خواری: تفاوت میان نسخه‌ها

==بررسی دیدگاه [[اسلام]] درباره پدیده [[انحصارطلبی]] و ویژه‌خواری==

==[[آسیب‌شناسی]] گردش سالم ثروت==

بر این اساس، اگر در [[اسلام]]، [[اقتصاد]] مثلا به عنوان اصل قوام بخش [[جامعه]] معرفی می‌شود، مجموعه‌ای از آموزه‌ها و احکام برای ایجاد و یا تقویت آن نیز بیان شده است.

باتوجه به اینکه اصل گردش سالم اقتصاد یک اصل اساسی در تحقق اقتصاد مفید و قوام بخش است تا همه در یک [[فرصت]] برابر از همه [[نعمت‌های الهی]] برخوردار شوند، اسلام ضمن تاکید بر آن در آیاتی از جمله [[آیه]] ۷ [[سوره حشر]] بر آن است تا عوامل اقتضایی آن را ایجاد کند و موانع را نیز از سر راه آن بردارد. این گونه است که در قالب تحلیل [[علمی]] و توصیه عملی، مقتضیات، [[شناسایی]] و در شکل احکام و آموزه‌های [[دستوری]] در قالب بایدها ارائه می‌شود و موانع نیز پس از شناسایی در قالب نبایدها [[نهی]] می‌گردد.

==[[ویژه خواری]] و [[انحصار‌طلبی]]، مانع [[اقتصاد سالم]] و قوام بخش==

به عنوان مثال اگر بخواهیم آتشی داشته باشیم، باید سوخت مورد نیاز و عوامل [[آتش]] افروزی چون هیزم، نفت، اکسیژن و مانند آن فراهم باشد و موانعی چون آب، خیسی و تری هیزم، حجم زیاد دي اﮐﺴﯿﺪ ﮐﺮﺑﻦ co۲ و مواد هالوژنه، انواع پودرها و کف‌های ویژه اطفای حریق وجود نداشته باشد. پس همان طوری که مقتضی لازم است تا وجود داشته باشد، موانع باید حذف شود و یا وجود نداشته باشد تا آتشی برافروخته شود.

==رانت [[اقتصادی]]، [[خیانت]] و ظلمی بزرگ==

چنین رویه‌ای در [[ادبیات]] [[عربی]] به عنوان «[[استئثار]]» شناخته می‌شود. اگر «[[ایثار]]» به معنای گذشت از [[حق]] خویش به نفع و [[سود]] دیگری است، [[استئثار]] به معنای خودگزینی و اختصاص دادن چیزی به خود است.<ref>العين: ص۳۷ ماده «أثر»؛ لسان‌العرب: ج ۴ ص۸ ماده «أثر»</ref> پس استئثار و ویژه‌خواری به معنای: مقدّم داشتن خود يا وابستگان و هواداران خود بر ديگران در تأمين نيازها و خواست‌هاست.

شکی نیست که ویژه‌خواری به سبب آنکه مخالف [[عدالت]] است از مصادیق [[ظلم]] به [[مردم]] خواهد بود و این‌گونه نیست که تنها یک امر [[ناپسند]] [[اخلاقی]] باشد بلکه عملی [[حرام]] و گناهی بزرگ است، به‌ویژه آنکه با اصول [[امانت‌داری]]<ref>{{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا}} «خداوند به شما فرمان می‌دهد که امانت‌ها را به صاحب آنها باز گردانید و چون میان مردم داوری می‌کنید با دادگری داوری کنید؛ بی‌گمان خداوند به کاری نیک اندرزتان می‌دهد؛ به راستی خداوند شنوایی بیناست» سوره نساء، آیه ۵۸.</ref>، [[اقتصاد سالم]]،‌ گردش سالم و [[آزاد]] [[ثروت]] در میان مردم<ref>{{متن قرآن|مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}} «آنچه خداوند از (دارایی‌های) اهل این شهرها بر پیامبرش (به غنیمت) بازگرداند از آن خداوند و پیامبر و خویشاوند و یتیمان و مستمندان و در راه مانده است تا میان توانگران شما دست به دست نگردد و آنچه پیامبر به شما می‌دهد بگیرید و از آنچه شما را از آن باز می‌دارد دست بکشید و از خداوند پروا کنید که خداوند، سخت کیفر است» سوره حشر، آیه ۷.</ref>، [[فلسفه بعثت]] و [[ارسال رسولان]] و [[انزال کتب]] [[الهی]] و [[اجرای عدالت]]<ref>{{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ}} «ما پیامبرانمان را با برهان‌ها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند و (نیز) آهن را فرو فرستادیم که در آن نیرویی سخت و سودهایی برای مردم است و تا خداوند معلوم دارد چه کسی در نهان، (دین) او و پیامبرانش را یاری می‌کند؛ بی‌گمان خداوند توانمندی پیروزمند است» سوره حدید، آیه ۲۵.</ref> و اصول دیگر [[اسلام]] مخالف است.

==عوامل ویژه‌خواری==

مهم‌ترین عامل در بوجود آمدن این رویه و رفتار در افراد [[انسانی]] [[قدرت]] و [[مناصب]] [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] است. کسانی که در مناصب دولتی قرار می‌گیرند و به عنوان [[قاضی]]، [[حاکم]]، [[وزیر]] و [[نماینده]] و مانند آن پست‌ها و مناصبی را اشغال می‌کنند، در معرض خطر ویژه‌خواری و [[انحصارطلبی]] هستند. از این رو [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} می‌فرماید: مَن مَلَكَ، استَأثَرَ؛ هر كس به [[پادشاهی]] و فرمان‌روايى و قدرت رسيد، ویژه‌گرایی و انحصارطلبى پيشه مى كند.<ref>نهج‌البلاغة: حكمت ۱۶۰</ref>

پس می‌توان قدرت را مهم‌ترین عامل در [[گرایش]] [[مردم]] به ویژه‌خواری و انحصارطلبی دانست. کسانی که پیش از ورود به مناصب اجتماعی و سیاسی و [[قضایی]]، [[تزکیه نفس]] نکرده‌اند و هنوز [[گرایش به دنیا]] و [[لذات]] [[دنیوی]] در آنان وجود دارد در خطر این هستند که به توده‌های مردم [[ظلم]] روا دارند و با استفاده از قدرت و اطلاعات و دانش‌هایی که در اختیارشان است، از گردش سالم [[اقتصاد]] و جریان [[آزاد]] آن جلوگیری کرده و به افزایش [[ثروت]] خود بپردازند.

==آثار پدیده [[زشت]] و مجرمانه ویژه‌خواری==

[[پیامبر]]{{صل}} کسانی که [[انفال]] و [[ثروت عمومی]] مردم و [[دولت]] را برای خود می‌خواهند و از آن [[سوء]] استفاده می‌کنند [[ملعون]] دانسته، می‌فرماید: پنج گروه‌اند كه من و هر پيامبر [[مستجاب]] الدعوه‌اى، آنان را [[لعنت]] كرده‌ايم: كسى كه به كتاب خدا بيفزايد، كسى كه [[سنّت]] مرا فرو بگذارد، كسى كه تقدير خدا را [[باور]] نداشته باشد، كسى كه [[حرمت]] [[عترت]] مرا كه [[خداوند]] مقرّر داشته است، بشكند و كسى كه [[انفال]] را به [[انحصار]] خود در آورد و آن را بر خويشتن روا بشمارد.<ref>بحارالأنوار: ج ۷۲ ص۱۱۶ ح ۱۴</ref>

از نظر [[اسلام]] انفال، [[ثروت عمومی]] است و کسی [[حق]] و امتیازی در آن ندارد. [[امام علی]]{{ع}} می‌فرماید: در اين انفال، هيچ كس را بر ديگرى امتيازى نيست؛ چرا كه خداوند عز و جل خود، آن را تقسيم كرده است.<ref>بحار الأنوار: ج ۷۸ ص۹۶ ح ۱</ref>

==انواع [[آسیب‌های اجتماعی]]==