←وساطت در استغفار
| خط ۵۶: | خط ۵۶: | ||
#بسیاری از [[اوصاف الهی]] چون [[غفور]]، [[غفّار]]، عفوّ و... خود [[بشارت]] به [[بخشش الهی]] است که در استغفار، مطلوب است. | #بسیاری از [[اوصاف الهی]] چون [[غفور]]، [[غفّار]]، عفوّ و... خود [[بشارت]] به [[بخشش الهی]] است که در استغفار، مطلوب است. | ||
==وساطت در استغفار== | ==وساطت در [[استغفار]]== | ||
واسطهجویی و واسطهپذیری برای استغفار، در قرآن کریم تأیید و تثبیت شده است، چنان که به وسیلهجویی برای تقرّب به خدا بهصورت مطلق امر شده است: | واسطهجویی و واسطهپذیری برای استغفار، در [[قرآن کریم]] [[تأیید]] و تثبیت شده است، چنان که به وسیلهجویی برای [[تقرّب به خدا]] بهصورت مطلق امر شده است: {{متن قرآن|وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و به سوی او راه جویید و در راه او جهاد کنید باشد که رستگار گردید» سوره مائده، آیه ۳۵.</ref> برخی [[آیات]]، واسطهجویی دیگران از [[رسول خدا]] و وساطت حضرت را برای آنها در استغفار، مطرح کرده میفرماید: {{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ}}<ref>«و ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای آنکه به اذن خداوند از او فرمانبرداری کنند و اگر آنان هنگامی که به خویش ستم روا داشتند نزد تو میآمدند و از خداوند آمرزش میخواستند و پیامبر برای آنان آمرزش میخواست خداوند را توبهپذیر بخشاینده مییافتند» سوره نساء، آیه ۶۴.</ref> و در برخی دیگر، [[خداوند]] به [[رسول]] خویش [[فرمان]] میدهد تا برای خود و [[مردم]] [[مؤمن]] استغفار کند: {{متن قرآن|وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ}}<ref>«پس بدان که هیچ خدایی جز خداوند نیست و از گناه خویش و برای مردان و زنان مؤمن آمرزش بخواه و خداوند از گردشتان (در روز) و آرامیدنتان (در شب) آگاه است» سوره محمد، آیه ۱۹.</ref> در آیاتی نیز استغفار برای پدر و مادر {{متن قرآن|رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ}}<ref>«پروردگارا! مرا و پدر و مادرم و مؤمنان را در روزی که حساب برپا میشود بیامرز!» سوره ابراهیم، آیه ۴۱.</ref>، {{متن قرآن|رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارًا}}<ref>«پروردگارا! مرا و پدر و مادرم را و هر که را به خانه من با ایمان درآید و مردان و زنان مؤمن را بیامرز و ستمگران را جز تباهی میفزای» سوره نوح، آیه ۲۸.</ref> و دیگر [[خویشاوندان]] {{متن قرآن|قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِأَخِي وَأَدْخِلْنَا فِي رَحْمَتِكَ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ}}<ref>«(موسی) گفت: پروردگارا! من و برادرم را ببخشای و ما را در (کنف) بخشایش خود درآور و تو بخشایندهترین بخشایندگانی» سوره اعراف، آیه ۱۵۱.</ref> و [[مؤمنان]] {{متن قرآن|وَلَنُسْكِنَنَّكُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ ذَلِكَ لِمَنْ خَافَ مَقَامِي وَخَافَ وَعِيدِ}}<ref>«و شما را پس از آنان در این سرزمین جای خواهیم داد؛ این برای کسی است که از ایستادن در پیشگاه من و از هشدار من میهراسد» سوره ابراهیم، آیه ۱۴.</ref>، {{متن قرآن|وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ}}<ref>«و کسانی که پس از آنان آمدهاند میگویند: پروردگارا! ما و برادران ما را که در ایمان از ما پیشی گرفتهاند بیامرز و در دلهای ما کینهای نسبت به مؤمنان بر جای مگذار! پروردگارا! تو مهربان بخشایندهای» سوره حشر، آیه ۱۰.</ref> عملی [[پسندیده]] دانسته شده است. مفهوم برخی از آیات نیز، مانند {{متن قرآن|مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ}}<ref>«پیامبر و مؤمنان نباید برای مشرکان پس از آنکه بر ایشان آشکار شد که آنان دوزخیند آمرزش بخواهند هر چند خویشاوند باشند» سوره توبه، آیه ۱۱۳.</ref> که در آن رسول خدا{{صل}} و مؤمنان از استغفار برای [[مشرکان]] منع شدهاند بر جواز استغفار برای مؤمنان دلالت دارد.<ref>نمونه، ج ۳، ص۴۵۲.</ref> | ||
افزون بر آیات یاد شده، آیات {{متن قرآن|قَالُوا يَا أَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا كُنَّا خَاطِئِينَ}}<ref>«گفتند: ای پدر! برای ما از گناهانمان آمرزش بخواه که ما بیگمان گنهکار بودهایم» سوره یوسف، آیه ۹۷.</ref>، {{متن قرآن|قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ}}<ref>«گفت: به زودی برایتان از پروردگارم آمرزش میخواهم که اوست که آمرزنده بخشاینده است» سوره یوسف، آیه ۹۸.</ref>. نیز به خوبی بر جواز وسیلهجویی در استغفار دلالت دارد؛ زیرا هنگامی که [[فرزندان]] [[یعقوب پیامبر]]، از وی وساطت [[آمرزش]] از [[خدا]] را برای خود خواستند، حضرت به آنان [[وعده]] داد که در [[آینده]] برایشان از خداوند آمرزش بطلبد. به نظر برخی [[مفسّران]]، استفاده [[قرآن]] از عنوان «رسول» در [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا}}<ref>«و ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای آنکه به اذن خداوند از او فرمانبرداری کنند و اگر آنان هنگامی که به خویش ستم روا داشتند نزد تو میآمدند و از خداوند آمرزش میخواستند و پیامبر برای آنان آمرزش میخواست خداوند را توبهپذیر بخشاینده مییافتند» سوره نساء، آیه ۶۴.</ref> به این معنا اشاره دارد که واسطه باید دارای [[مقام معنوی]] و [[منزلت]] قابل توجّهی نزد خدا باشد. کسی که [[مقام رسالت]] ویژه اوست و بدان، مورد [[تکریم]] واقع شده، این [[شایستگی]] را دارد که واسطه در حاجتطلبی از خدا باشد و خداوند هرگز [[شفاعت]] او را رد نکند.<ref>التفسیرالکبیر، ج ۱۰، ص۱۶۲.</ref> البتّه پذیرش نقش واسطه در [[آمرزش خواهی]] با [[لزوم]] وجود قابلیّت در [[توسّل]] جویان و مغفرت طلبان، جهت تأثیر [[استغفار]] برای آنان منافاتی ندارد.<ref>نمونه، ج ۳، ص۴۵۲.</ref> واسطهجویی در [[آمرزشخواهی]] با [[توحید]] منافاتی ندارد و به رغم نظر [[ابن تیمیّه]] و [[پیروان]] وهّابی او، [[بدعت]] و [[شرک]] نبوده،<ref>آیین وهابیت، ص۱۴۵.</ref> بلکه امری مطلوب و راهی مؤثّر برای پذیرش استغفار و جذب [[لطف الهی]] است.<ref>نمونه، ج ۳، ص۴۵۱؛ راهنما، ج ۳، ص۴۵۰.</ref> [[شأن نزول]]<ref>مجمع البیان، ج ۳، ص۱۰۵؛ التفسیرالکبیر، ج ۱۰، ص۱۶۲.</ref> و [[روایات]]<ref>نورالثقلین، ج ۱، ص۵۱۰؛ الدرالمنثور، ج ۲، ص۶۷۸.</ref> ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا}}<ref>«و ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای آنکه به اذن خداوند از او فرمانبرداری کنند و اگر آنان هنگامی که به خویش ستم روا داشتند نزد تو میآمدند و از خداوند آمرزش میخواستند و پیامبر برای آنان آمرزش میخواست خداوند را توبهپذیر بخشاینده مییافتند» سوره نساء، آیه ۶۴.</ref> و [[اعتراض]] نکردن [[یعقوب]]{{ع}} به [[فرزندان]] خویش که از وی درخواست وساطت در استغفار کردهاند {{متن قرآن|قَالُوا يَا أَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا كُنَّا خَاطِئِينَ}}<ref>«گفتند: ای پدر! برای ما از گناهانمان آمرزش بخواه که ما بیگمان گنهکار بودهایم» سوره یوسف، آیه ۹۷.</ref>، {{متن قرآن|قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ}}<ref>«گفت: به زودی برایتان از پروردگارم آمرزش میخواهم که اوست که آمرزنده بخشاینده است» سوره یوسف، آیه ۹۸.</ref>. مؤید این مطلب است.<ref>نمونه، ج ۱۰، ص۷۵ - ۷۶؛ شیعه پاسخ میدهد، ص۱۴۵.</ref>ضمن اینکه در نگاه [[قرآن]]، [[آمرزش]] فقط از آنِ [[خداوند]] بوده {{متن قرآن|إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«یاد کنید هنگامی را که (در احد) به بالا میگریختید و به کسی (جز خود) توجهی نمیکردید و پیامبر شما را از پی فرا میخواند آنگاه (خداوند) شما را با اندوهی از پی اندوهی کیفر داد تا بر آنچه از دست دادید یا بر سرتان آمد اندوه مخورید و خداوند از آنچه انجام می» سوره آل عمران، آیه ۱۵۳.</ref>، [[رسول]] و دیگران فقط واسطه درخواست آمرزش هستند.<ref>نمونه، ج ۳، ص۴۵۲؛ تفسیر نور، ج ۲، ص۳۶۵.</ref> | |||
==ممنوعیت استغفار برای مشرکان== | ==ممنوعیت استغفار برای مشرکان== | ||