مقابله به مثل: تفاوت میان نسخه‌ها

یکی از ارزش‌های [[حقوقی]] و [[اجتماعی]] [[اسلام]] در [[مقام]] [[دفاع]]، حق‌خواهی، مهار [[سرکشی]] متمردان و [[تنبیه]] متخلفان، اصل “مقابله به مثل” است و [[تأمل]] در [[فلسفه]] [[تشریع]] آن حکیمانه بودنش را [[مبرهن]] می‌سازد. این قاعده در مواردی برای کنترل و تنبیه متخلفان و ناقضان حدود و [[قوانین]] موضوعیت می‌یابد و [[اعمال]] آن در منابع حقوقی به شرایط ویژه‌ای [[مقید]] شده است. [[علامه طباطبایی]] در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن|الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ}}<ref>«(این) ماه حرام در برابر (آن) ماه حرام است و حرمت شکنی‌ها قصاص دارد پس هر کس بر شما ستم روا داشت همان‌گونه که با شما ستم روا داشته است با وی ستم روا دارید، و از خداوند پروا کنید و بدانید که خداوند با پرهیزگاران است» سوره بقره، آیه ۱۹۴.</ref> می‌نویسد: [[اعتداء]] و [[تجاوز]] وقتی [[مذموم]] است که در مقابل اعتدای دیگران واقع نشده باشد و تجاوز ابتدایی باشد و اما اگر در مقابل تجاوز دیگران باشد، در عین اینکه تجاوز است، دیگر مذموم نیست چون عنوان [[رهایی]] از [[ذلت]] و [[خواری]] به خود می‌گیرد و اینکه جامعه‌ای بخواهد از زیر بار [[ستم]] و استبعاد و خواری در آید خود [[فضیلت]] بزرگی است. همان طور که [[تکبر]] با اینکه از [[رذائل]] است در مقابل [[متکبر]] از [[فضایل]] می‌شود<ref>[[سید محمد حسین طباطبایی|طباطبایی، سید محمد حسین]]، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۹۲.</ref>. وی در تفسیر آیه {{متن قرآن|وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ}}<ref>«و شما را ای خردمندان در قصاص، زندگانی (نهفته) است؛ باشد که شما پرهیزگاری ورزید» سوره بقره، آیه ۱۷۹.</ref> نیز در اهمیت [[قصاص]] می‌نویسد: معنای جمله این است که [[عفو]] هر چند [[تخفیف]] و رحمتی به [[قاتل]] است (و [[رحمت]] خود یکی از [[فضایل]] [[انسانی]] است)، لکن [[مصلحت]] عموم تنها با [[قصاص]] تأمین می‌شود، قصاص است که [[حیات]] را ضمانت می‌کند؛ نه [[عفو]] و دیه گرفتن و نه هیچ چیز دیگر و این [[حکم]] - هر [[انسان]] - دارای [[عقلی]] است<ref>[[سید محمد حسین طباطبایی|طباطبایی، سید محمد حسین]]، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۶۵۷.</ref>.