راسخ در علم در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

'''دستۀ اول:''' روایاتی که [[رسوخ در علم]] را به معنایی سلبی و حاکی از پایبندی‌های علمی‌ و عملی شمرده و بر پرهیز [[راسخان در علم]] از ورود به عرصه‌های ژرف و [[ناپیدا]] و شبهه‌زای معارف تأکید می‌کند. در [[روایت]] مشهوری از [[پیامبر]] {{صل}} به [[نقل]] تنی چند از [[صحابه]]، [[فضیلت‌های اخلاقی]] و [[روحی]] ملاک [[صدق]] [[رسوخ]] در علم شمرده شده که می‌تواند در همین زمینه ارزیابی شود: "کسی که دستش به [[نیکی]] و زبانش به [[راستی]] و دلش به [[استواری]] و شکمش به عفّت و [[پاکی]] متّصف باشد، [[راسخ]] در علم است"<ref>{{متن حدیث|إِنَّ الرَّاسِخَ مَنِ اسْتَقَامَ قَلْبُهُ وَ صَدَقَ لِسَانُهُ وَ بُرَّتْ يَمِينُهُ وَ عَفَّ بَطْنُهُ وَ فَرْجُه}}؛ تفسير القرآن العظيم، ج ۲، ص ۵۹۹؛ الاتقان، ج ۲، ص۵۰۵؛ جامع البيان، ج ۳، ص۱۸۵.</ref>.

در منابع [[شیعی]] نیز روایاتی از [[اهل بیت]] {{ع}} همان وجه سلبی را [[تأیید]] می‌کند: [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در پاسخ مردی که از ایشان درخواست کرد تا [[خدا]] را آن چنان توصیف کند که [[محبت]] و معرفتش به مقداری افزون شود که گویی به طور مستقیم به او می‌نگرد، با [[خشم]] و [[غضب]] [[مردم]] را به [[مسجد]] فرا خوانده و در بخشی از [[خطبه]] خویش چنین می‌فرماید: "بدان که "[[راسخان در علم]]" کسانی هستند که [[اقرار]] به [[جهل]] نسبت به آنچه در پردۀ [[غیب]] [[نهان]] است، آنان را از فرو افتادن در پس این پرده‌ها بی‌نیاز ساخته است. پس [[خداوند]] نیز اعتراف آنها را به [[ناتوانی]] از دستیابی به آنچه در قلمرو [[دانش]] ایشان نیست، ستوده و ترک ژرف کاوی را در آنچه به پی‌جویی در عمق آن وادار نشده‌اند، "[[رسوخ]]" نامیده است. پس تو نیز به همان بسنده کن و عظمت [[خداوند سبحان]] را با [[میزان]] [[عقل]] خود مسنج تا از تباهان نباشی"<ref>{{متن حدیث|وَ اعْلَم‏ أَنَّ الرَّاسِخِينَ فِي الْعِلْمِ هُمُ الَّذِينَ أَغْنَاهُمْ عَنِ اقْتِحَامِ السُّدَدِ الْمَضْرُوبَةِ دُونَ الْغُيُوبِ الْإِقْرَارُ بِجُمْلَةِ مَا جَهِلُوا تَفْسِيرَهُ مِنَ الْغَيْبِ الْمَحْجُوبِ فَمَدَحَ اللَّه‏ اعْتِرَافَهُمْ بِالْعَجْزِ عَنْ تَنَاوُلِ مَا لَمْ يُحِيطُوا بِهِ عِلْماً وَ سَمَّى تَرْكَهُمُ التَّعَمُّقَ فِيمَا لَمْ يُكَلِّفْهُمُ الْبَحْثَ عَنْ كُنْهِهِ رُسُوخاً فَاقْتَصِرْ عَلَى ذَلِكَ وَ لَا تُقَدِّرْ عَظَمَةَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ عَلَى قَدْرِ عَقْلِكَ فَتَكُونَ مِنَ الْهَالِكِين}}؛ نهج البلاغه، خ ۹۱؛ نيز ر. ک. التوحيد، ص ۴۸، ح ۱۳؛ تفسير العیاشی، ج ۱، ص۱۶۳.</ref>.

'''دستۀ دوم:''' روایاتی که از [[رسوخ در علم]] معنایی ایجابی و ناظر به ویژگی‌های علمی‌ [[راسخان]] به دست داده و به طور خاص با تطبیق مفهوم "[[الراسخون فی العلم]]" بر [[پیشوایان معصوم]] [[دین]] در منابع [[شیعی]] و برخی [[صحابه]] در منابع [[سنی]]، این معنا را نشان می‌دهند. در این زمینه [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} می‌فرمایند: "کجایند آنان که به [[دروغ]] و [[تجاوز]] [[گمان]] برده‌اند که آنها [[راسخان]] در علم‌اند، نه ما؟ آنها از این رو، به این [[گمان]] رفته‌اند که [[خداوند]] ما را رفعت بخشیده و آنان را پایین نشانده است"<ref>{{متن حدیث|أَيْنَ الَّذِينَ زَعَمُوا أَنَّهُمُ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ دُونَنَا كَذِباً وَ بَغْياً عَلَيْنَا أَنْ رَفَعَنَا اللَّهُ وَ وَضَعَهُم}}؛ نهج البلاغه، خ ۲۰۱.</ref><ref>ر.ک: [[محمد اسعدی|اسعدی، محمد]]، [[معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی (مقاله)|معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی]]، فصلنامه علوم حدیث، ش ۵۳.</ref>