رفتار با زنان: تفاوت میان نسخه‌ها

[[پیامبر اکرم]] {{صل}} از همان آغاز بعثت با انواع مخالفت‌ها و آزارها و پس از [[هجرت]] نیز با [[جنگ]] افروزی [[مشرکان]] روبه رو بود. بدیهی است هر [[جنگی]]، پی آمدهایی مانند کشته شدن، [[اسارت]]، معلول شدن و بی‌سرپرست شدن [[خانواده‌ها]] دارد. در مدت ده سال حضور پیامبر اکرم {{صل}}در [[مدینه]] و تثبیت [[اسلام]]، [[غزوه‌ها]] و سریه‌های بسیاری میان [[مسلمانان]] و [[سپاه]] [[شرک]] و [[نفاق]] درگرفت که هر یک در روند [[پیشرفت]] اسلام اثر چشم‌گیری داشت. در این غزوه‌ها و [[سریه‌ها]]، بسیاری از افراد سپاه [[دشمن]] به اسارت مسلمانان درآمدند. در میان [[اسیران]]، زنانی بودند که بررسی [[زندگی]] آنها و شیوه [[رفتاری]] [[پیامبر]] با آنان در اسارت، الگوهای رفتاری مناسبی را به ما معرفی می‌کند. برخی از این زنان، [[دختران]] یا [[همسران]] بزرگان [[قبیله]] خود بودند که پس از اسارت، بر اساس [[قانون]] [[احترام]] و [[تکریم]] به بزرگان<ref>{{متن حدیث|إِذَا أَتَاكُمْ كَرِيمُ قَوْمٍ فَأَكْرِمُوهُ‌}}؛ «بزرگ هر قومی را تکریم کنید» (کافی، ج۳، ص۶۵۹).</ref> با آنان بسیار کریمانه و بزرگوارانه [[رفتار]] می‌شد<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، ج۲، ص۶۳؛ ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۸۳.</ref>.

در [[روایت‌ها]] آمده است پیامبر پس از اسارت صفیه، با [[مهربانی]] به او فرمود: «[[دوست]] داری، به [[دین]] خود ([[یهود]]) باقی بمان. من تو را مجبور نمی‌کنم، ولی اینکه [[خدا]] و رسولش را برگزینی، برای تو بهتر است». [[صفیه]] می‌گوید: «پس از شنیدن پیشنهاد [[پیامبر]]، خدا و رسولش را [[انتخاب]] کردم. آن حضرت نیز مرا [[آزاد]] کرد»<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۲، ص۶۷۵.</ref>.

رفتار پیامبر خدا با سفّانه، دختر حاتم طایی و [[خواهر]] [[عدی بن حاتم]] نیز که بعدها از [[مسلمانان]] [[وارسته]] و [[یاران]] [[حقیقی]] [[ولایت]] شد، شنیدنی است. سفّانه در [[سال هشتم هجری]] و در ماجرای ویران ساختن [[بت]] [[خانه]] فُلس به [[اسارت]] مسلمانان درآمد. وی به [[دستور پیامبر]] [[اکرم]] {{صل}}، جدای از دیگر اسیران و در خانه [[رمله]]، دختر [[حارث]] [[زندگی]] می‌کرد. هنگامی که کاروانی از [[قبیله طی]] از [[مدینه]] به مقصد [[شام]] حرکت می‌کردند، رسول خدا {{صل}}سفّانه را آزاد کرد و به این قافله سپرد تا وی را نزد برادرش عُدَی بازگردانند<ref>ابن هشام، سیرة النبی، ج۴، ص۲۲۵؛ اسدالغابه، ج۵، ص۴۷۵.</ref>. این بانوی [[اسیر]] بارها از [[پیامبر خدا]] درخواست [[آزادی]] کرد، ولی آن حضرت تا وقتی کاروان مطمئنی نیافت، وی را [[آزاد]] نکرد و به وی فرمود: «[تو را آزاد] خواهم کرد. برای خروج از اینجا [[شتاب]] مکن تا فرد مطمئنی که تو را به [[سرزمین]] خودت برساند، بیابیم»<ref>احمد بن عبدالله ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۶، ص۳۳۶۲.</ref>.

[[رسول خدا]] {{صل}} از [[آزادی]] [[زنان]] و [[دختران]] و بازگرداندن آنها نزد قوم و [[قبیله]] شان، به منظور [[آموزش]] [[معارف دینی]] و جذب [[مردم]] به [[اسلام]] استفاده می‌کرد. یکی از این موارد، [[رفتار پیامبر]] با زنان و کودکانی است که در [[نبرد]] [[هوازن]] به [[اسارت]] [[مسلمانان]] درآمدند. به گفته [[طبری]]، پس از پایان نبرد، فرستادگان هوازن در منطقه جَعرانه نزد پیامبر آمدند و اسلام را پذیرفتند و از آن حضرت خواستند به آنها [[لطف]] کند و [[زن]] و [[فرزندان]] و اموالشان را به آنها بازگرداند. پیامبر که از فرصت‌های گوناگون برای [[مبارزه]] با [[فرهنگ جاهلی]] و [[دعوت]] مردم به اسلام استفاده می‌کرد، فرمود: «زنان و فرزندانتان را بیشتر [[دوست]] دارید یا اموالتان را؟» آنها گفتند: زنان و فرزندانمان را بیشتر دوست داریم. آن گاه پیامبر فرمود: «تا آنجا که به من و [[فرزندان عبدالمطلب]] مربوط است، [[اموال]] و [[خانواده]] تان را به شما بازمی گردانم. پس از آنکه [[نماز]] من و یارانم به پایان رسید، برخیزید و خطاب به مردم بگویید در کار فرزندان و زنانمان، پیامبر را نزد شما مسلمانان و شما مسلمانان را نزد پیامبر [[شفیع]] می‌کنیم. من سهم خود و فرزندان عبدالمطلب را به شما می‌بخشم و سهم دیگران را نیز برای شما [[طلب]] می‌کنم». فرستادگان هوازن به پیشنهاد پیامبر عمل کردند و [[مهاجران]] و [[انصار]]، [[اسیران]] و [[غنایم]] خود را به پیامبر بخشیدند. پیامبر نیز فرمود: «هر کس نمی‌خواهد [[اسیر]] خود را ببخشد، در مقابل هر اسیر، شش شتر از نخستین غنیمتی که به دست می‌آوریم، بگیرد و در عوض، زن و فرزندان این مردم را به آنان بازگرداند»<ref>محمد بن اسماعیل بخاری، تاریخ الصغیر، تحقیق: محمود ابراهیم زایه، ج۱، ص۳۱.</ref>.

# توجه به [[بحران]] [[عاطفی]] خانواده‌های [[شهیدان]] و تلاش برای رفع بحران با برقراری [[ارتباط عاطفی]] با [[فرزندان]] آنها و توجه به نیازهای اولیه آنان. مهر و [[محبت]] بی‌نظیر [[پیامبر خدا]] به [[همسر]] و فرزندان [[جعفر طیار]] پس از [[شهادت]] وی از نمونه‌های رفتاری آن حضرت با خانواده‌های بی‌سرپرست است. [[رسول خدا]] {{صل}} پس از اینکه از شهادت جعفر طیار باخبر شد، به [[همسران]] خود و [[فاطمه زهرا]] {{س}} دستور داد برای [[اسماء بنت عمیس]]، همسر جعفر و فرزندانش غذایی تهیه و از آنها [[دل‌جویی]] کنند. [[خانواده]] جعفر سه [[روز]] در [[خانه پیامبر]] بودند و روز چهارم به [[خانه]] خود بازگشتند<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۲، ص۷۶۷.</ref>.

# هم دردی و [[همراهی]] با [[مصیبت]] دیدگان به منظور کاستن از [[غم]] و [[رنج]] آنها و دور کردن آنها از تنش‌های [[روانی]] در نمونه‌های [[رفتاری]] رسول خدا {{صل}} آشکارا به چشم می‌خورد. در [[روایات]] آمده است پس از [[شهادت]] [[حمزه]] و [[مثله]] شدن پیکرش، [[صفیه]]، [[خواهر]] حمزه می‌خواست خود را به پیکر برادرش حمزه برساند. وی بر این کار پافشاری می‌کرد. ازاین رو، پیامبر از [[انصار]] خواست مانع او نشوند. صفیه پیکر مثله شده [[برادر]] را یافت و در کنار آن نشست و با صدای بلند گریست. پیامبر نیز وی را همراهی کرد و با صدای بلند گریست. پس از اینکه صفیه آرام شد، آن حضرت برای [[آرامش]] خاطر وی فرمود: «هم اکنون [[جبرائیل]] به من خبر داد که در آسمان‌های هفت گانه نوشته‌اند حمزه، [[شیر خدا]] و [[رسول]] است»<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۱، ص۲۸۹.</ref>. [[پیامبر اعظم]] {{صل}} برای آرامش خاطر ام ربیع، [[مادر]] [[شهید]] [[حارثه بن سراقه]] خطاب به وی فرمود: «ای مادر [[حارثه]]! [[باغی]] در [[بهشت]] وجود دارد و پسر تو در بهشت اعلا جای دارد»<ref>یحیی بن شرف النووی، ریاض الصالحین، تعلیق رضوان محمد دعبول، ج۲۵، ص۱۹۲.</ref>. [[دلجویی]] پیامبر از خانواده‌های [[شهیدان]] به گونه‌ای بود که وقتی انیسه، دختر عُدَی از ایشان خواست پیکر پسرش، [[عبدالله بن سلمة بن مالک]] را که در [[نبرد]] [[احد]] به شهادت رسیده و بر بلندای [[کوه]] احد به [[خاک]] سپرده شده بود، از [[قبر]] درآورند، پیامبر پذیرفت و دستور داد جنازه وی را به مادرش بسپارند تا وی را هر جا که [[دوست]] دارد، به [[خاک]] سپارد<ref>ابن ابی عاصم، الآحاد و المثانی، تحقیق: باسم فیصل احمد الجوابره، ج۶، ص۲۲۴؛ سلیمان بن احمد طبرانی، المعجم الکبیر، تحقیق حمدی عبدالحمید السلفی، ص۵۳۳.</ref>.

# دادن امتیازها و [[حقوق]] ویژه به خانواده‌های شهیدان و مصیبت دیدگان از جمله [[ملاقات]] با آنان و حضور طولانی در خانه‌هایشان. در روایتی آمده است پیامبر همواره به [[خانه]] ام [[حرام]] و [[ام سلیم]]، دختران [[ملحان]] می‌رفت. گفته شده است آن حضرت به هیچ خانه‌ای به جز خانه همسرانش وارد نمی‌شد، مگر خانه ام سلیم. هنگامی که دلیل این کار را از ایشان پرسیدند، فرمود: «[[برادر]] ام سلیم همراه من بود که کشته شد. به همین سبب، [[خواهر]] او برایم محترم است»<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، ج۸، ص۳۶۷.</ref>.

هند، دختر عتبه و همسر ابوسفیان در [[نبرد بدر]]، [[برادر]] و برخی دیگر از نزدیکانش را از دست داد. ازاین رو، [[دشمنی]] وی با اسلام و مسلمانان به ویژه [[پیامبر خدا]] شدت گرفت. وی برای [[انتقام]] گرفتن از [[رسول خدا]] {{صل}} در [[نبرد]] [[احد]] پیکر حضرت [[حمزه]] و دیگر [[شهیدان]] احد را [[مثله]] کرد و با این کار، [[خشم]] [[مسلمانان]] را برانگیخت. وی یکی از چهار زنی بود که [[پیامبر]] دستور مرگش را صادر کرد.

در [[روایت‌ها]] آمده است پیامبر با زنان [[بدرفتار]]، بدزبان و مخالف [[اسلام]] با [[مهربانی]] و [[خوش رویی]] [[رفتار]] می‌کرد و همواره برای [[هدایت]] و [[رستگاری]] آنان [[دعا]] می‌فرمود. ام [[ابی هریره]]، [[مادر]] [[ابوهریره]]، [[راوی]] معروف [[اهل]] [[سنّت]]، به اسلام و پیامبر، سخنان [[زشت]] و نادرستی نسبت می‌داد. با این حال، آن حضرت در [[حق]] وی این‌گونه دعا کرد: «خدایا! ام ابی هریره را هدایت کن». و پس از [[تحول]] [[روحی]] و [[اخلاقی]] وی از [[خدا]] خواست او را [[محبوب]] [[مردم]] گرداند<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، ج۴، ص۳۲؛ صحیح مسلم، ج۷، ص۱۶۵؛ اسحاق ابن راهویه، مسند راهویه، تحقیق: عبدالغفور عبدالحق بردالبلوسی، ج۱، ص۲۴.</ref>.

یکی دیگر از این زنان [[خطاکار]]، [[زینب]]، دختر [[حارث]] و [[همسر]] [[سلام بن مشکم]] است. وی پس از [[پیروزی]] [[مسلمانان]] در [[نبرد خیبر]]، مقداری گوشت گوسفند را با سمّ آغشته کرد و آن را به عنوان [[هدیه]] برای [[پیامبر خدا]] آورد. آن حضرت از راه [[غیب]] متوجه سمی بودن گوشت شد و آن را نخورد، ولی [[بشر]] بن بَراء، یکی از [[صحابه پیامبر]] از این گوشت زهرآگین خورد و بعدها به دلیل سمی که وارد بدنش شده بود، مرد. توجه به [[رفتار پیامبر]] با این [[زن]] که قصد [[ترور رسول خدا]] {{صل}}را داشت، بسیار مفید و سازنده است. [[رسول خدا]] {{صل}}وی را نزد خود فراخواند و علت این کارش را جویا شد. [[زینب]] گفت: شما [[پدر]]، عمو و [[همسر]] مرا کشتید و [[خویشاوندان]] و افراد قومم را به [[اسارت]] گرفتید. من با خود گفتم اگر [[پیامبر]] باشی، از خوردن گوشت گوسفند آسیبی به تو نمی‌رسد و اگر [[پادشاه]] باشی، [خواهی مُرد و] از دست تو [[نجات]] خواهم یافت. در برخی از [[روایات]] آمده است که پیامبر از [[حق]] خود گذشت و وی را بخشید و حتی او را [[سرزنش]] نیز نکرد<ref>ابن حجر عسقلانی، فتح الباری، ج۷، ص۳۸۱.</ref>، ولی [[تصمیم]] نهایی را به [[خانواده]] بشر سپرد و [[ولیّ]] دم بشر درخواست [[قصاص]] وی را کردند<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، ج۲، ص۳۰۲.</ref>.

یکی دیگر از این زنان، همسر [[سعد بن ربیع]] بود. وی مخفیانه سخنان محرمانه پیامبر و شوهرش، سعد را درباره [[نامه]] [[عباس بن عبدالمطلب]] و خبر حرکت [[قریش]] شنید. وقتی در این باره از [[سعد بن ربیع]] پرسید، وی از بیان محتوای سخنان خود و [[پیامبر]] خودداری کرد. [[زن]] اعتراف کرد که همه سخنان آنان را شنیده و از آن [[آگاه]] است. سعد از شنیدن این سخن عصبانی شد و گفت: مبادا دیگر حرف‌های ما را گوش دهی! سپس گیسوی همسرش را گرفت و با [[شتاب]] دوید تا اینکه نزد پیامبر رسیدند. سعد با دیدن پیامبر، ماجرا را برای ایشان بازگو کرد و گفت می‌ترسد این زن سخنان محرمانه آنها را فاش کند و پیامبر، سعد را مقصر بداند. [[رسول]] [[رحمت]] پس از شنیدن سخنان سعد فرمود: «خَلّ سبیلها؛ این زن را [[آزاد]] بگذار». آن حضرت با [[بزرگواری]] و [[مهربانی]] از [[رفتار]] [[ناپسند]] [[همسر]] [[سعد]] گذشت و به وی [[فرصت]] جبران داد. همسر سعد بر اساس کنجکاوی زنانه یا [[شیطنت]] خاص خود، سخنان مخفیانه پیامبر و سعد را شنیده بود، ولی [[رسول اکرم]] {{صل}} با رفتار بزرگوارانه خود وی را بخشید تا هم به آن زن [[شخصیت]] و [[آبرو]] و [[ارزش]] ببخشد و هم مردان را از [[آزار]] دادن [[زنان]] [[نهی]] کند، حتی اگر اشتباهی کرده باشند<ref>محمد بن مسلم، صحیح مسلم، ج۲، ص۱۹۸.</ref>.

یکی دیگر از مصداق‌های [[شفقت]] [[پیامبر اکرم]] {{صل}} درباره زنان [[خطاکار]] که در کتاب‌های معتبر [[تاریخی]] به آنها اشاره شده، جریان [[بخشش]] زن زناکاری است که [[پشیمانی]] خود را به طور صریح، اظهار کرد. این زن که باردار هم شده بود، نزد [[رسول خدا]] {{صل}} آمد و از آن حضرت خواست تا بر او حدّ جاری سازد. پیامبر [[سرپرست]] او را فراخواند و از وی خواست از این زن [[مراقبت]] کند تا فرزندش متولد شود و بعد وی را نزد پیامبر آوَرَد. سرپرست آن زن [[دستور پیامبر]] را اجراکرد. همچنین وقتی او و کودکش را نزد حضرت آورد، بنا به [[نقلی]] فرمود: «او را ببرید و وقتی فرزندش را از شیر گرفت، بازآورید» بنا به نقل دیگر که اجرای حدّ او در همان [[زمان]] را گزارش می‌کند، آن حضرت به [[زن]] امر کرد لباسش را بر روی صورت بگیرد و سپس حدّ را بر او جاری ساخت.

ایجاد [[فرصت]] برای [[پاک‌سازی]] [[روح]] و توجه به فرزند بی‌گناهی که زن در شکم داشت و [[اصرار]] و دقت در [[اجرای حدود الهی]] و در عین حال [[شفقت]] به زن گناه کار و پشیمان، از ویژگی‌های [[رفتار پیامبر]] با این زن است که به نظر می‌رسد هر یک از آنها قابل بحث و بررسی باشد<ref>[[ناهید طیبی|طیبی، ناهید]]، [[گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان (کتاب)|گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان]]، ص ۴۶.</ref>.

از یکی از [[همسران]] پیامبر گرامی اسلام نیز روایت شده است روزی زن دزدی را نزد رسول خدا {{صل}} آوردند. آن حضرت حدّ را بر وی جاری و دستش را قطع کرد. آن گاه فرمود: «با این عمل می‌خواهیم از گسترش و رواج این جرم جلوگیری کنیم». سپس فرمود: «اگر فاطمه، دختر محمد نیز چنین جرمی را مرتکب می‌شد، دستش را قطع می‌کردم»<ref>سنن النسایی، ج۴، ص۳۳۲.</ref>.

[[ابن سعد]]، این [[زن]] را از [[قبیله]] [[بنی مخزوم]] دانسته، ولی از فرد دیگری غیر از فاطمه مخزومی نام می‌برد و می‌نویسد: وقتی انگشتان زن قطع شد، با دست [[خون]] آلود نزد [[همسر]] [[اسید بن حضیر]] که از [[خاندان]] عَبْدُالْاَشْهَل بود، رفت و همسر اسید از وی [[مراقبت]] کرد تا [[سلامتی]] خود را بازیافت. وقتی اسید از حضور این زن در [[خانه]] باخبر شد، ماجرای مراقبت همسرش از وی را به [[پیامبر اکرم]] {{صل}} خبر داد. حضرت فرمود: «حال که بر او (زن دزد) رحم کردی، [[خداوند]] بر تو رحم و [[شفقت]] کند»<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، ج۸، ص۲۶۳ و ۲۶۴؛ الاصابه، ج۸، ص۲۶۹.</ref>.

یکی دیگر از رفتارهای به ظاهر قهرآمیز پیامبر که در واقع مهرآمیز بود، [[رفتار]] آن حضرت با بُنانه، [[همسر]] [[حَکَم]] قُرَظی است. او از [[قبیله]] [[یهودی]] [[بنی قریظه]] بود که با [[مسلمانان]] [[دشمنی]] آشکار داشتند و تلاش‌های زیادی برای نابودی [[اسلام]] کرده بودند. [[سپاه اسلام]] در [[نبرد]] بنی قریظه به سوی برج‌ها و قلعه‌های یهودی حرکت کردند تا ریشه [[فتنه]] را بخشکانند. مسلمانان ابتدا آنان را به اسلام [[دعوت]] کردند و پس از [[مخالفت]] [[یهودیان]] و آغاز [[جنگ]] از سوی آنان، به جنگ پرداختند<ref>نک: طبری، تاریخ طبری، ج۲، ص۲۵۴.</ref>. بُناته همسر حَکَم که در پشت بام یکی از قلعه‌ها به همراه تنی چند از [[زنان]] مستقربود، به اشاره همسرش سنگ آسیاب بزرگی را به کمک زنان دیگر روی دیوار قرار داده بودند و با بی‌رحمی تمام، آن را بر سر تعدادی از مسلمانان انداختند. سنگینی سنگ و فاصله زیادی که بین بام قلعه و [[زمین]] بود، موجب متلاشی شدن اعضای [[بدن]] مسلمانان شد. این [[کشتار]] بی‌رحمانه و [[طاقت]] سوز بر مسلمانان به ویژه پیامبر بسیار سخت آمد؛ زیرا در کمال ناجوان مردی و [[بی‌مروتی]] و حتی خلاف اصول و [[قوانین]] جنگ در [[جاهلیت]] بود.

این [[قضاوت]] غیرمنصفانه که با نادیده گرفتن بیش از صد و پنجاه [[رفتار]] مهرآمیز و آمیخته با [[عفو و گذشت]] و [[رحمت]] حضرت، تنها به یک مصداق آن هم بدون تحلیل [[شخصیت]] مورد نظر (عصماء) پرداخته شود، نابخشودنی است. باید دانست کتاب‌های [[تاریخی]] پاره‌ای از خاورشناسان و غیر [[مسلمانان]] نیز مملو از این نوع [[داوری]] هاست که البته ضرری به [[حقیقت]] نخواهد زد؛ زیرا «[[آفتاب]] آمد دلیل آفتاب».

[[رفتار پیامبر]] [[خدا]] با [[هند]]، [[همسر]] [[ابوسفیان]] و عصماء متفاوت است. اگرچه هر دو آنها با رفتار خود به اسلام و مسلمانان ضربه‌های بسیاری وارد کردند، ولی هند [[توبه]] کرد و پیامبر توبه‌اش را پذیرفت، در حالی که عصماء نه تنها توبه نکرد، بلکه به کارهای خلاف خود ادامه داد و به چنین سرنوشتی گرفتار شد<ref>[[ناهید طیبی|طیبی، ناهید]]، [[گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان (کتاب)|گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان]]، ص ۵۲.</ref>.

در ماجرای [[مجازات]] فاطمه مخزومیه، [[رسول خدا]] {{صل}} به همه جنبه‌های قضیه توجه کرد. آن حضرت با اجرای [[حدّ الهی]] هم با [[قانون]] تبعیضی که میان [[اعراب]] رواج داشت، [[مبارزه]] کرد و هم [[مسلمانان]] را از پی آمدهای این [[جرم]] و [[حدود الهی]] مربوط به آن [[آگاه]] ساخت. آن حضرت همچنین زمینه وارد شدن هرگونه [[اتهام]] به [[رهبر دینی]] در کوتاه آمدن از جرم فرد به دلیل [[شرافت]] [[خانوادگی]] متهم را از بین برد<ref>[[ناهید طیبی|طیبی، ناهید]]، [[گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان (کتاب)|گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان]]، ص ۵۶.</ref>.