چاه‌های مدینه: تفاوت میان نسخه‌ها

== چاه‌های [[مدینه]] ==

هفت چاه در اطراف [[مسجدالنبی]] و در داخل مدینه در عصر پیامبر{{صل}} حفر شد. مثل [[بئر]] حاء، بئر ردمه، بئر بضاعه و بئر اریس که از طریق این چاه‌ها زمین‌های پیرامون را آبیاری و نخلستان‌ها را آباد و یا از آب آن برای [[آشامیدن]] بهره می‌بردند. این چاه‌ها از جهت دیگری نیز [[تقدس]] داشت و آن [[وضو]] گرفتن [[رسول خدا]]{{صل}} و خوردن آب آن توسط ایشان بود که برای [[صحابه]] [[تبرک]] و تقدس ویژه‌ای داشت. برخی از این چاه‌ها تا پنجاه سال قبل نیز وجود داشتند. برای نمونه از این چاه‌ها و باغ‌ها می‌توان به بئر حاء اشاره کرد که در جهت شمال مسجدالنبی قرار داشت و متعلق به ابن [[طلحه]] [[انصاری]] بود. وقتی [[آیه]] {{متن قرآن|لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ}}<ref>«هرگز به نیکی دست نخواهید یافت مگر از آنچه دوست دارید (به دیگران) ببخشید» سوره آل عمران، آیه ۹۲.</ref> نازل شد، [[ابوطلحه انصاری]] این چاه را [[صدقه]] قرار داد تا [[مردم]] از آن بهره ببرند<ref>فصلنامه میقات حج، ش۵۹، ص۱۲۶.</ref>.

سایر چاه‌های [[تاریخی]] مدینه عبارت‌اند از: الیسیر، اعواف، [[جاسوم]]، رقاع، حاوه، ذرع، [[عقبه]]، قریصه، حلوه، [[ابی عنبه]]، أنا، [[جمل]]<ref>تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، اصغر قائدان، ص۳۸۵.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۷.</ref>

== چاه انس بن مالک ==

یکی از چاه‌های [[مدینه منوره]] است. «انس بن مالک» غلام آزاد شده پیامبر{{صل}} چاهی داشته که رسول خدا{{صل}} از آب آن می‌آشامیده و خود را با آن شستشو می‌داده‌اند<ref>تاریخ المدینه المنوره، ابن شبه، ج۱، ص۱۵۶.</ref>. این چاه داخل ساختمان [[زیبایی]] در سمت شرق مسجدالنبی{{صل}} و شمال شرقی [[قبرستان بقیع]] بوده که در [[توسعه]] شرقی [[مسجد]] در دوران سعودی محو شده است<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۳.</ref>.

== چاه بُضاعه ==

از چاه‌های مدینه است که در محله «[[بنی‌ساعده]]» و کنار [[سقیفه]] آنان در شمال غربی مسجدالنبی{{صل}} قرار داشت. [[پیامبر]]{{صل}} از آب این چاه آشامیده و با دست خود به [[مردم]] می‌نوشانیده‌اند. از اسماء نقل شده است [[بیماران]] با آب آن [[غسل]] کرده و سه [[روز]] نمی‌گذشت که عافیت می‌یافتند<ref>تاریخ المدینه المنوره، ابن شبه، ج۱، ص۱۵۷؛ وفاء الوفاء، سمهودی، ج۱، ص۹۵۶.</ref>. چاه مذکور در وسط [[باغی]] داخل [[منزل]] «[[شریف]] زید» در پانصد متری [[مسجدالنبی]]{{صل}} (غرب خیابان مخروبه سحیمی) بود و دوران عثمانی مورد بهره‌برداری مردم و مزارع اطراف واقع ولی در توسعه‌های دوران سعودی همراه [[سقیفه بنی‌ساعده]] و سایر آثار اطراف خیابان سحیمی و سلطانیه به کلی محو شد. مالک بن [[حمزه]] از ابو اسید [[روایت]] می‌کند: او چاهی در [[مدینه]] داشت که اسمش «چاه بضاعة» بود. [[پیامبر]]{{صل}} آب دهانش را در آن ریخته بود و ابو اسید از آن چاه، آب می‌خورد و به آن [[تبرک]] می‌جست<ref>فصلنامه میقات حج، ش۵۷، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۳.</ref>

== چاه حاء ==

از چاه‌های مدینه است. چاه حاء در «باب مجیدی» و نزدیک [[مسجد النبی]]{{صل}} از سمت شمال به «[[ابو طلحه انصاری]]» تعلق داشت؛ که وی آن را به پیامبر{{صل}} بخشیده بود. آن حضرت نیز آن را به «[[حسان بن ثابت]]» و «[[ابی بن کعب]]» دادند<ref>سیرة النبویه، ابن هشام، ج۳، ص۳۵۲.</ref>. «چاه حاء» آب بسیار شیرینی داشته و بیماران، خود را با آب آن می‌شسته و [[شفا]] می‌یافته‌اند<ref>تاریخ المدینة المنوره، ابن شبه، ج۱، ص۱۵۶.</ref>. در دوران گذشته همچنان مورد سقایت زایران بوده، ولی در [[توسعه]] شمالی مسجدالنبی{{صل}} تخریب و مکان آن در محدوده میدان مجیدی محو شده است<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۴.</ref>.

== چاه خاتَم ==

از چاه‌های مدینه است که در فاصله ۵۰ متری [[مسجد قبا]] قرار داشته است. این چاه به فردی [[یهودی]] به نام «اَرِیس» منسوب بوده که در زبان شامی به معنای زراع است. پیامبر{{صل}} در این چاه [[وضو]] ساخته و غسل کرده‌اند. سبب نامگذاری آن به «خاتم» این است که انگشتر [[رسول خدا]]{{صل}} که در دست [[ابوبکر]] و سپس [[عمر]] بود، توسط [[عثمان]] به درون آن افتاد و هرگز پیدا نشد؛ لذا این چاه به «خاتم» معروف شد<ref>تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، ج۹، ص۲۳۹؛ وفاء الوفا باخبار دارالمصطفی، سمهودی، ج۱، ص۹۴۲؛ اخبار مدینة الرسول، ابن نجار، ص۴۳-۴۱. </ref>. چاه اریس یا خاتم، کنار [[مسجد قبا]] و به فاصله پنجاه متری غرب آن قرار داشت که در سال ۱۳۸۴ ق در [[توسعه]] میدان غربی مسجد قبا محو شد. این چاه به چاه «تفله» هم مشهور است چون آب شور آن با تفله (آب دهان) [[مبارک]] [[رسول خدا]] گوارا شد<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۴.</ref>.

== چاه رومَة ==

از چاه‌های [[مدینه]] است. این چاه به اسم مالک آن «[[رومه غفاری]]» مشهور بود. [[پیامبر]]{{صل}} در [[فضایل]] آن سخنانی گفته و با آب آن [[وضو]] ساخته‌اند. چون [[عثمان]]، چاه یاد شده را از یک [[یهودی]] خرید و آن را [[صدقه]] داد، به نام «عثمان» نیز معروف شد<ref>تاریخ المدینه المنوره، ابن شبه، ج۱، ص۱۵۴؛ المعارف، ابن قتیبه، ص۸۱.</ref>. موقعیت آن شمال [[مسجد]] ذوقبلتین از مسیر جاده دانشگاه اسلامی مدینه و شمال شرقی [[وادی عقیق]] بوده است؛ اما در حدود ۱۳۹۸ ق مکان این چاه به مقر «اداره [[حکومتی]]» تبدیل شد و اثری از آن دیده نمی‌شود<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۵.</ref>.

 

== چاه علی ==

== چاه غَرس ==

از چاه‌های مدینه است. این چاه در شرق مسجد قبا (یک کیلومتری سمت شمال آن) قرار داشته و امروز مکان و محل آنکه به «غَرس» معروف است در منطقه قربان کنونی و میان نخلستان‌های عوالی واقع شده است. به گفته [[ابن شبه]]، [[پیامبر]]{{صل}} از آب این چاه نوشیده و [[وضو]] ساخته‌اند<ref>تاریخ المدینه المنوره، ابن شبه، ج۱، ص۱۶۰؛ اخبار مدینه الرسول، ابن بخار، ص۴۶-۴۵. </ref>. [[ابن ماجه]] گوید: [[رسول خدا]]{{صل}} به علی{{ع}} فرموده بودند: هنگامی که از [[دنیا]] رفتم مرا از آب چاه غرس [[غسل]] دهید و ایشان نیز چنین کرد<ref>معجم البلدان، یاقوت حموی، ج۴، ص۱۹۳.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۶.</ref>

== چاه فضا ==

== چاه قراصه ==

از چاه‌های مدینه است. «[[جابر بن عبدالله انصاری]]» چاهی داشت که پیامبر{{صل}} از آب آن آشامیده و برای صاحبش [[دعا]] فرموده‌اند<ref>وفاء الوفاء، سمهودی، ج۱، ص۹۸۱.</ref>. چاه وی معروف به «قراصه»، در حوالی [[مساجد]] سبعه بوده ولی اکنون اثری از آن نیست<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۴۷.</ref>.