کنیه حضرت فاطمه: تفاوت میان نسخه‌ها

محدثان و مورخان این کنیه‌ها را برای [[فاطمه]]{{س}} ذکر کرده‌اند: [[ام الائمه]]، [[ام ابیها]]، [[ام الحسن]]، [[ام الحسین]] و [[ام المحسن]]<ref>مناقب ابن‌شهرآشوب، ج۳، ص۴۰۶؛ اعیان الشیعه، ج۱، ص۳۷۰.</ref>.<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]] ص۹۳.</ref>

کنیه آن حضرت "ام ابیها" به معنای "مادر پدر" است<ref>مقاتل الطالبین، ابو الفرج اصفهانی، ص۲۹؛ بحارالانوار، علامه مجلسی، ج۴۳، ص۱۹؛ و نیز ر.ک: المتخب من ذیل المذیل، طبری، ج۱، ص۶؛ المعجم الکبیر، طبرانی، ج۲۲، ص۳۹۷؛ تهذیب الکمال، مزی، ج۳۵، ص۲۴۷؛ الاصابه، ابن حجر، ج۸، ص۵۳.</ref> که کنایه از اوج ابراز [[عواطف]] پدر نسبت به دختر خود است. این [[لقب]] را [[رسول خدا]]{{صل}} به آن حضرت عطا کرد<ref>تاج الموالید، شیخ طبرسی، ص۲۰.</ref>.<ref>[[محمد کرمانی کجور|کرمانی کجور، محمد]]، [[فاطمه [[زهرا]] دختر رسول خدا (مقاله)| مقاله «فاطمه [[زهرا]] دختر رسول خدا»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۱]]، ص۲۱۱-۲۲۵.</ref>

کنیه‌های حضرت هم: ام الحسن، ام الحسین، ام المحسن، ام الائمه، ام ابیها، ام الخیره، [[ام المؤمنین]]، ام الأخیار، ام الفضائل، ام الأزهار، ام العلوم، [[ام الکتاب]] و ام الاسماء است. بهترین کنیه ایشان «ام ابیها» است<ref>فاطمة الزهراء بهجة قلب المصطفی، احمد رحمانی همدانی، ج۱، ص۲۰۳.</ref>.<ref>[[سید حسین اسحاقی|اسحاقی، سید حسین]]، [[فرهنگنامه فاطمی ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه فاطمی ج۱]]، ص۱۷۷.</ref>

== کنیه‌های فاطمه{{س}} ==

علامه [[ابن شهرآشوب]] می‌گوید: کنیه‌های حضرت «ام الحسن»، «ام الحسین»، «ام المحسن»، «ام الائمه» و «ام ابیها» است<ref>مناقب آل ابی طالب، ابن‌شهرآشوب مازندرانی، ج۳، ص۳۵۷.</ref>.

علامه اربلی هم می‌گوید: [[پیامبر اکرم]]{{صل}} مقام او را گرامی می‌داشت و [[بزرگواری]] او را در نظر می‌گرفت. او را به «[[ام ابیها]]» مکنا نمود و برای او از [[محبت]] و علاقه جایگاهی قرار داده بود که کسی توان نزدیک شدن به آن را نداشت. روزی علی{{ع}} از حضرت [[پرسش]] نمود که ای [[رسول خدا]]! من در نزد شما محبوب‌ترم یا [[فاطمه]]؟ حضرت فرمود: تو در نزد من عزیزتر و فاطمه{{س}} محبوب‌تر است<ref>کشف الغمة، علی بن عیسی بن أبی الفتح الإربلی، ج۱، ص۴۶۲.</ref>.

مؤلف «اللمعة [[البیضاء]]» هم می‌گوید: برخی از دانشمندان کنیه‌های دیگری چون: ام الخیره، «[[ام المؤمنین]]»، «ام الأخیار»، «ام الفضائل»، «ام العلوم» و «[[ام الکتاب]]» را نیز ذکر نموده‌اند<ref>اللمعة البیضاء فی شرح خطبة الزهراء، محمد علی بن احمد قراچه داغی تبریزی انصاری، ص۵۰.</ref>.

منابع دیگر کنیه «ام اسماء» را هم آورده‌اند. البته هر کدام از این کنیه‌ها دارای معنای خاصی است؛ برای مثال می‌توان گفت مراد [[پیامبر]] از مکنا نمودن فاطمه{{س}} به «ام ابیها» آن است که دخترش اساس و پایه و ریشه درخت [[رسالت]] و عنصر [[نبوت]] است. در [[تأیید]] این نظر روایتی از [[امام باقر]]{{ع}} نقل شده است که [[امام]] می‌فرمایند: [[پیامبر خدا]]{{صل}} درختی [[طیبه]] و فرع آن علی{{ع}} و عنصرش فاطمه{{س}} و میوه‌اش [[فرزندان زهرا]]{{س}} و گل‌ها و برگ‌هایش [[شیعیان]] حضرتش هستند<ref>نام‌ها و القاب حضرت زهرا{{س}}، شیخ احمد رحمانی همدانی، ص۱۱۴.</ref>. اگر، عنصر نباشد درخت به خشکی می‌گراید و و سرسبزی‌اش از بین می‌رود؛ زیرا [[رشد]] و نمو درخت به تغذیه از اصل است و درخت [[شریعت]] [[حنیف]]، به [[مجاهدت]] و [[دفاع]] فاطمه{{س}} [[رشد]] و بالندگی یافت. [[امام حسن]]{{ع}} با [[صلح]] خود درخت [[اسلام]] را از خطر ریشه‌کن شدن رهانید و [[امام حسین]]{{ع}} با خودداری از بیعت و بذل [[خون]] خود، آن را آبیاری و [[تربیت]] نمود. همانا اگر [[صلح امام حسن]] و [[قیام امام حسین]]{{ع}} نبود از درخت اسلام نه تنه‌ای راست می‌شد و نه شاخه‌ای سبز می‌گردید.

مفضل بن محمد جعفی می‌گوید از [[امام صادق]]{{ع}} درباره این گفتار [[خداوند]] که می‌فرماید: {{متن قرآن|كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ}}<ref>«داستان (بخشش) آنان که دارایی‌های خود را در راه خداوند می‌بخشند چون دانه‌ای است که هفت خوشه بر آورده باشد، در هر خوشه صد دانه و خداوند برای هر که بخواهد (آن را) چند برابر می‌گرداند و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره بقره، آیه ۲۶۱.</ref> [[پرسش]] نمودم؛ حضرت پاسخ دادند: دانه [[فاطمه]]{{س}} است و هفت سنبل، هفت نفر از [[فرزندان]] اویند که هفتمین ایشان [[قائم]] آنها است<ref>تفسیر نورالثقلین، عبد علی بن جمعة العروسی الحویزی، ج۱، ص۲۸۲.</ref>.

سر و رمز اصلی از تعبیر فاطمه{{س}} به دانه، دو وجه است: اول اینکه فاطمه{{س}} مقصود اولی و بالذات است و یا اینکه حضرت مجرای این امانات [[الهی]] و مظهر توحید حقیقی است. وجه شبه اینکه اگر زارع دانه‌ای نداشته نباشد از به عمل آوردن [[زراعت]] [[مأیوس]] می‌شود. وجود حضرت نیز همچون دانه، اصل و مصدر این انوار الهی است. دوم: زراعت در اصل و حقیقتش همان دانه است؛ البته با افزودنی‌های دیگر. پس همه [[انوار]] قدسیه مشتق از این دانه الهی هستند<ref>القطرة من مناقب بحار العترة، سید احمد مستنبط، ص۱۵۸.</ref>.

هر چند که وجه دیگری هم دارد و آن اینکه حضرت فاطمه{{س}} مانند مادری دلسوز نهایت توجه را به [[رسول الله]] داشت. [[مولی]] «محمد [[علی انصاری]]» می‌گوید: نکته‌ای که در مکناشدن زهرا{{س}} به «[[ام ابیها]]» وجود دارد فقط به جهت ابراز [[محبت]] و علاقه است و نه چیز دیگر؛ زیرا [[انسان]] هنگامی که به فرزند و یا چیز دیگر علاقه وافر داشته باشد و بخواهد این علاقه شدید را اظهار دارد اگر آن شخص [[زن]] باشد در خطاب به او «یا اماه» و اگر مرد باشد «یا اباه» می‌گوید. در [[حقیقت]] با این [[القاب]] آن شخص را نازل منزله مادر یا پدر می‌کند و این مطلب در عرف و [[عادت]] بشری امری شایع است<ref>اللمعة البیضاء فی شرح خطبة الزهراء، محمد علی بن احمد قراچه داغی تبریزی انصاری، ص۵۰.</ref>.<ref>[[سید حسین اسحاقی|اسحاقی، سید حسین]]، [[فرهنگنامه فاطمی ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه فاطمی ج۱]]، ص۲۲۶.</ref>