خانواده: تفاوت میان نسخه‌ها

۲٬۴۳۸ بایت حذف‌شده ،  ‏۸ اکتبر ۲۰۲۴
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۲۶: خط ۲۶:
فرزندان و والدین در برابر هم وظایفی دارند. از مهم‌ترین وظایف والدین، پرورش [[روحی]] و جسمی فرزندان است. فرزند از نگاه [[اسلامی]]، [[امانت]]، [[عطیه]] و موهبتی الهی است<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ۱۵/۱۱۲.</ref>.<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[خانواده - فکور افشاگر (مقاله)| مقاله «خانواده»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۵]]، ص۹۴-۱۰۲.</ref>
فرزندان و والدین در برابر هم وظایفی دارند. از مهم‌ترین وظایف والدین، پرورش [[روحی]] و جسمی فرزندان است. فرزند از نگاه [[اسلامی]]، [[امانت]]، [[عطیه]] و موهبتی الهی است<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ۱۵/۱۱۲.</ref>.<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[خانواده - فکور افشاگر (مقاله)| مقاله «خانواده»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۵]]، ص۹۴-۱۰۲.</ref>


== عوامل [[استواری]] و گسست ==
== عوامل [[استواری]] خانواده ==
بی‌شک خانواده، اصلی‌ترین نهاد اجتماعی، بنیادی‌ترین عنصر [[جامعه]] و بستر ایجاد و [[رشد]] بسیاری از [[ارزش‌ها]] است؛ چنان‌که عموم اندیشمندان، خانواده را جزیی از [[نظام]] کلی جامعه و در رابطه تنگاتنگ با آن می‌دانند و [[سیر]] تطور و [[تکامل]] آن را در [[جهان]] پی می‌گیرند<ref>ساروخانی، مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده، ۱۴۶–۱۵۹.</ref>. [[ادیان الهی]] نیز همواره بر [[قداست]] و [[حرمت]] [[نهاد خانواده]] تأکید کرده‌اند و [[احکام]] و مقرراتی برای تنظیم روابط خانواده دارند. در [[اسلام]]، حفظ خانواده و تحکیم ارکان آن برپایه اصول اخلاقی و ارزشی، جایگاه خاص خود را دارد و بخشی از [[آیات]] و [[روایات اسلامی]] با [[هدف]] حفظ خانواده، به تنظیم و تعدیل روابط اعضای خانواده، [[حقوق]] و [[وظایف]] [[فرزندان]] و [[همسران]]، تلاش برای ایجاد [[زندگی]] مشترک و [[پرهیز]] از [[فروپاشی]] آن اختصاص یافته است<ref>نوری، عوامل تحکیم و ثبات خانواده، ۱۴۷–۱۴۸.</ref>؛ چنان‌که [[ایمان]] و فضیلت‌گراییِ اعضای خانواده<ref>سوره نساء، آیه ۱؛ سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>، وجود [[روحیه]] [[صبر]] و [[پایداری]] و [[متانت]] در فراز و فرودهای [[زندگی]]<ref>سوره شوری، آیه ۴۳؛ سوره بلد، آیه ۱۷.</ref>، همچنین وجود [[عشق]] و [[محبت]]<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۲۰/۲۳–۲۴.</ref>، آشنایی کامل اعضای خانواده با [[حقوق]] و [[وظایف]] خود<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۲/۱۸۸–۱۹۱.</ref>، تفاهم و [[همکاری]] میان اعضای خانواده<ref>امینی، همسرداری، ۲۰۳–۲۰۴.</ref>، برخورداری از روحیه گذشت و [[بزرگواری]] و تقویت آن<ref>امینی، همسرداری، ۱۱۱ و ۱۱۳.</ref> و پرهیز از آفت [[حسد]]<ref>آمدی، تصنیف غرر الحکم، ۳۰۰–۳۰۱.</ref>، مهم‌ترین سفارش‌های منابع اسلامی برای تحکیم بنیان خانواده است.
بی‌شک خانواده، اصلی‌ترین نهاد اجتماعی، بنیادی‌ترین عنصر [[جامعه]] و بستر ایجاد و [[رشد]] بسیاری از [[ارزش‌ها]] است؛ چنان‌که عموم اندیشمندان، خانواده را جزیی از [[نظام]] کلی جامعه و در رابطه تنگاتنگ با آن می‌دانند و [[سیر]] تطور و [[تکامل]] آن را در [[جهان]] پی می‌گیرند<ref>ساروخانی، مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده، ۱۴۶–۱۵۹.</ref>. [[ادیان الهی]] نیز همواره بر [[قداست]] و [[حرمت]] [[نهاد خانواده]] تأکید کرده‌اند و [[احکام]] و مقرراتی برای تنظیم روابط خانواده دارند. در [[اسلام]]، حفظ خانواده و تحکیم ارکان آن برپایه اصول اخلاقی و ارزشی، جایگاه خاص خود را دارد و بخشی از [[آیات]] و [[روایات اسلامی]] با [[هدف]] حفظ خانواده، به تنظیم و تعدیل روابط اعضای خانواده، [[حقوق]] و [[وظایف]] [[فرزندان]] و [[همسران]]، تلاش برای ایجاد [[زندگی]] مشترک و [[پرهیز]] از [[فروپاشی]] آن اختصاص یافته است<ref>نوری، عوامل تحکیم و ثبات خانواده، ۱۴۷–۱۴۸.</ref>؛ چنان‌که [[ایمان]] و فضیلت‌گراییِ اعضای خانواده<ref>سوره نساء، آیه ۱؛ سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>، وجود [[روحیه]] [[صبر]] و [[پایداری]] و [[متانت]] در فراز و فرودهای [[زندگی]]<ref>سوره شوری، آیه ۴۳؛ سوره بلد، آیه ۱۷.</ref>، همچنین وجود [[عشق]] و [[محبت]]<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ۲۰/۲۳–۲۴.</ref>، آشنایی کامل اعضای خانواده با [[حقوق]] و [[وظایف]] خود<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۲/۱۸۸–۱۹۱.</ref>، تفاهم و [[همکاری]] میان اعضای خانواده<ref>امینی، همسرداری، ۲۰۳–۲۰۴.</ref>، برخورداری از روحیه گذشت و [[بزرگواری]] و تقویت آن<ref>امینی، همسرداری، ۱۱۱ و ۱۱۳.</ref> و پرهیز از آفت [[حسد]]<ref>آمدی، تصنیف غرر الحکم، ۳۰۰–۳۰۱.</ref>، مهم‌ترین سفارش‌های منابع اسلامی برای تحکیم بنیان خانواده است.


جامعه‌شناسان غربی در بررسی عوامل [[تحکیم خانواده]]، عمدتاً به رابطه [[انسان]] با انسان توجه کرده‌اند؛ در حالی‌که در نظریات [[دینی]]، رابطه انسان با [[خدا]] نیز مورد توجه است و عامل اصلی و ستون [[حفظ]] کانون خانواده، تعالی است<ref>بانکی پورفرد و دیگران، ۸۵.</ref>. خانواده متعالی به خانواده‌ای گفته می‌شود که در اثر [[عقاید]] [[استوار]] و [[عمل صالح]]، زندگی خود را به [[حیات طیبه]] تبدیل کرده‌اند<ref>بانکی پورفرد و دیگران، ۷۵.</ref>. اعضای خانواده [[متعادل]] (متکامل) نه تنها خود مشکلی ندارند و از [[تعادل]] لازم برخوردارند، بلکه در رفع آسیب‌های روانی و [[اجتماعی]] مؤثر و راهگشا هستند. برای [[تشکیل خانواده]] متعالی، عوامل [[عقلی]] و احساسی، مادی و [[معنوی]] همه دخیل‌اند<ref>بانکی پورفرد و دیگران، ۷۵–۷۶.</ref>.
جامعه‌شناسان غربی در بررسی عوامل [[تحکیم خانواده]]، عمدتاً به رابطه [[انسان]] با انسان توجه کرده‌اند؛ در حالی‌که در نظریات [[دینی]]، رابطه انسان با [[خدا]] نیز مورد توجه است و عامل اصلی و ستون [[حفظ]] کانون خانواده، تعالی است<ref>بانکی پورفرد و دیگران، ۸۵.</ref>. خانواده متعالی به خانواده‌ای گفته می‌شود که در اثر [[عقاید]] [[استوار]] و [[عمل صالح]]، زندگی خود را به [[حیات طیبه]] تبدیل کرده‌اند<ref>بانکی پورفرد و دیگران، ۷۵.</ref>. اعضای خانواده [[متعادل]] (متکامل) نه تنها خود مشکلی ندارند و از [[تعادل]] لازم برخوردارند، بلکه در رفع آسیب‌های روانی و [[اجتماعی]] مؤثر و راهگشا هستند. برای [[تشکیل خانواده]] متعالی، عوامل [[عقلی]] و احساسی، مادی و [[معنوی]] همه دخیل‌اند<ref>بانکی پورفرد و دیگران، ۷۵–۷۶.</ref>.<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[خانواده - فکور افشاگر (مقاله)| مقاله «خانواده»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۵]]، ص۹۴-۱۰۲.</ref>
 
از سوی دیگر، خانواده نیز همچون سایر پدیده‌های مادی و طبیعی، دستخوش آسیب و در معرض خطراتی است که می‌تواند افزون بر نابودی خانواده، [[تباهی]] [[جامعه]] را نیز موجب شود<ref>سلطانی کوهانستانی، ۷۲.</ref>. صنعتی شدن [[جوامع]] و بروز [[تحولات اجتماعی]]، [[مشکلات]] متعددی در اکثر جوامع ازجمله [[ایران]] برای [[خانواده‌ها]] ایجاد کرده است<ref>استادی و سالاری‌فر، نقش عوامل عاطفی روانی در تحکیم خانواده از منظر آیات و روایات، ۴۶.</ref>. امروزه عبارت «[[بحران]] [[فروپاشی]] خانواده»، عبارتی آشنا است و بسیاری از [[اندیشمندان]] را به بررسی این پدیده و تلاش برای یافتن راهکارهایی برای مقابله با آن واداشته است. وقتی کارکردهای خانواده مانند کارکردهای [[زیستی]]، اجتماعی، [[شناختی]] و [[عاطفی]] آسیب می‌بیند، خانواده هم دچار مشکل می‌شود. این مشکلات نخست [[گسستگی روانی]]، سپس [[گسستگی اجتماعی]] و در نهایت [[طلاق]] را در پی دارد<ref>بانکی پورفرد و دیگران، ۷۰–۷۱.</ref>. برخی از مهم‌ترین عوامل گسست [[روابط خانوادگی]] عبارت‌اند از: توقعات بی‌جا<ref>امینی، همسرداری، ۶۳.</ref>، [[خشم]] و [[عصبانیت]]<ref>امینی، همسرداری، ۱۴۹.</ref>، [[بدبینی]]<ref>امینی، همسرداری، ۱۶۲ و ۱۶۴.</ref>، [[قهر]]<ref>امینی، همسرداری، ۱۵۸.</ref>، کمبود [[محبت]]<ref>اسلاملو، کلبه مهر، ۲/۵۶.</ref>، بحث و [[جدل]]<ref>اسلاملو، کلبه مهر، ۲/۲۸–۲۹؛ امام خمینی، صحیفه، ۱۴/۲۳۴.</ref>، [[تزلزل]] [[اخلاقی]] در [[محیط خانواده]]<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ۲۱/۴۸۵.</ref>، [[معصیت]] در میان اعضای خانواده<ref>امام‌ خیمنی، صحیفه امام، ۸/۳۶۳.</ref> و [[لجاجت]]<ref>(اسلاملو، کلبه مهر، ۲/۲۹).</ref>.<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[خانواده - فکور افشاگر (مقاله)| مقاله «خانواده»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۵]]، ص۹۴-۱۰۲.</ref>


== اهداف و کارکردهای تشکیل خانواده ==
== اهداف و کارکردهای تشکیل خانواده ==
۱۲۹٬۵۶۲

ویرایش