سخاوت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

# [[پیامبر]] برخوردار از خصلت نیکوی [[سخاوت]] و توصیه [[خداوند]] به [[لزوم]] رعایت [[اعتدال]] و [[میانه‌روی]] در [[سخاوت]]: {{متن قرآن|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}}<ref>«و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref>

# توجه به [[مشیت]] و تقدیر [[خدا]] در روزی [[انسان‌ها]]، زمینه ساز رعایت [[اعتدال]] در [[سخاوت]]: {{متن قرآن|إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ}}<ref>«بی‌گمان پروردگارت روزی را برای هر که بخواهد می‌گسترد و (یا) تنگ می‌دارد که او به (حال) بندگانش آگاه بیناست» سوره اسراء، آیه ۳۰.</ref>.<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱]]، ص ۶۹۲.</ref>

[[اخلاق‌پژوهان]]، [[فضیلت]] سخاوت را از نتایج [[زهد]] و [[حدّ وسط]] میان دو [[صفت رذیله]] بخل (امساک در جایی که بخشش شایسته است) و اسراف و [[تبذیر]] ([[بخشش]] در جایی که امساک شایسته است) دانسته و [[ایثار]] (بخشیدن [[مال]] با وجود نیاز به آن) را [[برترین]] درجه [[سخاوت]] به شمار آورده‌اند<ref>احیاء علوم الدین، مج۴، ص۱۸۰۳، ۱۸۰۶-۱۸۰۷؛ جامع السعادات، ص۱۱۰، ۱۱۴، ۱۲۰.</ref>. برخی [[بخشش مال]] را در صورتی [[جود]] دانسته‌اند که شخص در برابر آن عوضی نخواهد و بخششی که در آن غرضی [[دنیایی]] یا [[آخرتی]] باشد، جود نیست<ref>التعریفات، ص۱۰۸؛ التعاریف، ص۲۵۸.</ref>. برخی نیز سخاوت را زیرمجموعه [[عفّت]] دانسته و [[ملکات]] و [[فضایل]] بسیاری را زیرمجموعه سخاوت به شمار آورده‌اند؛ مانند ایثار، [[عفو]]، مروّت، [[وفا]]، [[صله رحم]]، [[توکل]]، [[صبر]]، [[قناعت]]، [[وقار]] و [[ورع]]<ref>شرح اصول کافی، ج۱، ص۲۸۳.</ref> و بعضی برای سخاوت درجات گوناگونی ذکر کرده‌اند<ref>مدارج السالکین، ج۲، ص۳۰۵-۳۰۸؛ تحفة الاخوان، ص۶۱-۶۲.</ref>. در برخی [[روایات]]، حدّ جود و سخاوت آن دانسته شده که شخص [[حقوق مالی]] [[واجب]] خویش را بپردازد<ref>مشکاة الانوار، ص۴۰۶-۴۰۷.</ref> و حتّی چنین شخصی [[سخاوتمندترین]] افراد دانسته شده است<ref>من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۶۲.</ref>. بر پایه روایتی، [[سخاوتمند]] کسی است که مال را از راه [[حلال]] به دست می‌آورد و در راه حلال صرف کند<ref>مستدرک الوسائل، ج۷، ص۱۳.</ref>. واژه سخاوت یا مشتقات آن در [[قرآن]] به کار نرفته‌اند؛ ولی در آیاتی با تعبیرهایی دیگر به تبیین [[حقیقت]] سخاوت<ref>{{متن قرآن|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَىٰ عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ ٱلْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًۭا مَّحْسُورًا}} «و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref>، بیان آثار سخاوت و [[تشویق]] [[مؤمنان]] به آن<ref>{{متن قرآن|ٱلشَّيْطَـٰنُ يَعِدُكُمُ ٱلْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِٱلْفَحْشَآءِ وَٱللَّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةًۭ مِّنْهُ وَفَضْلًۭا وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌۭ}} «شیطان شما را از تنگدستی می‌هراساند و به کار زشت وا می‌دارد و خداوند شما را به آمرزش و بخششی از سوی خویش نوید می‌دهد؛ و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره بقره، آیه ۲۶۸.</ref> و [[ستایش]] برخی از سخاوتمندان<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ جَآءَتْ رُسُلُنَآ إِبْرَٰهِيمَ بِٱلْبُشْرَىٰ قَالُوا۟ سَلَـٰمًۭا قَالَ سَلَـٰمٌۭ فَمَا لَبِثَ أَن جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍۢ}} «و به یقین، فرشتگان ما برای ابراهیم مژده آوردند، گفتند: درود بر تو گفت:» سوره هود، آیه ۶۹.</ref> پرداخته شده است؛ همچنین در [[آیات]] بسیار زیادی با تعبیرهایی مانند [[انفاق]]<ref>{{متن قرآن|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَنفِقُوا۟ مِمَّا رَزَقْنَـٰكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِىَ يَوْمٌۭ لَّا بَيْعٌۭ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌۭ وَلَا شَفَـٰعَةٌۭ وَٱلْكَـٰفِرُونَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ}} «ای مؤمنان! از آنچه روزی شما کرده‌ایم، هزینه کنید پیش از آنکه روزی در رسد که در آن نه سودا است و نه دوستی و نه میانجیگری و کافرانند که ستمگرند» سوره بقره، آیه ۲۵۴.</ref>، [[صدقه]] یا [[صدقات]]، [[زکات]]<ref>{{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُمْ رَٰكِعُونَ}} «سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند» سوره مائده، آیه ۵۵.</ref>، [[جهاد]] کردن با [[مال]]<ref>{{متن قرآن|ٱنفِرُوا۟ خِفَافًۭا وَثِقَالًۭا وَجَـٰهِدُوا۟ بِأَمْوَٰلِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ}} «سبکبار و گرانبار رهسپار شوید و با مال و جانتان در راه خداوند جهاد کنید؛ این، اگر بدانید برای شما بهتر است» سوره توبه، آیه ۴۱.</ref>، [[قرض‌الحسنه]] دادن به [[خداوند]]، اعطاء<ref>{{متن قرآن|فَأَمَّا مَنْ أَعْطَىٰ وَٱتَّقَىٰ}} «امّا آنکه بخشش کند و پرهیزگاری ورزد،» سوره لیل، آیه ۵.</ref>، ایتاء<ref>{{متن قرآن|لَّيْسَ ٱلْبِرَّ أَن تُوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ ٱلْمَشْرِقِ وَٱلْمَغْرِبِ وَلَـٰكِنَّ ٱلْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلْكِتَـٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ وَءَاتَى ٱلْمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ ذَوِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينَ وَٱبْنَ ٱلسَّبِيلِ وَٱلسَّآئِلِينَ وَفِى ٱلرِّقَابِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَى ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَـٰهَدُوا۟ وَٱلصَّـٰبِرِينَ فِى ٱلْبَأْسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَحِينَ ٱلْبَأْسِ أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُوا۟ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُتَّقُونَ}} «نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد و دارایی را با دوست داشتنش به نزدیکان و یتیمان و بیچارگان و به راه‌ماندگان و کمک‌خواهان و در راه (آزادی) بردگان ببخشد و نماز برپا دارد و زکات پردازد و (نیکی از آن) آنان (است) که چون پیمان بندند وفا کنند؛ و به ویژه شکیبایان در سختی و رنج و در هنگامه کارزار، آنها راستگویند و آنانند که به راستی پرهیزگارند» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>، [[اطعام]]<ref>{{متن قرآن|أَوْ إِطْعَـٰمٌۭ فِى يَوْمٍۢ ذِى مَسْغَبَةٍۢ}} «یا خوراک دادن در روز گرسنگی،» سوره بلد، آیه ۱۴.</ref> و [[رزق]]<ref>{{متن قرآن|وَإِذَا حَضَرَ ٱلْقِسْمَةَ أُو۟لُوا۟ ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينُ فَٱرْزُقُوهُم مِّنْهُ وَقُولُوا۟ لَهُمْ قَوْلًۭا مَّعْرُوفًۭا}} «و چون وابستگان و یتیمان و مستمندان در تقسیم (میراث) حاضر باشند به آنها از آن روزی دهید و با آنان شایسته سخن گویید» سوره نساء، آیه ۸.</ref> از بخشیدن [[مال]] در [[راه خدا]] بحث شده است ([[انفاق]]) که پیوند تنگاتنگی با [[سخاوت]] دارند و در آیاتی از [[ایثار]] [[ستایش]] شده (ایثار) و در [[آیات]] متعددی از [[بخل]] و [[اسراف]] در [[بخشش مال]]<ref>{{متن قرآن|وَهُوَ ٱلَّذِىٓ أَنشَأَ جَنَّـٰتٍۢ مَّعْرُوشَـٰتٍۢ وَغَيْرَ مَعْرُوشَـٰتٍۢ وَٱلنَّخْلَ وَٱلزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُۥ وَٱلزَّيْتُونَ وَٱلرُّمَّانَ مُتَشَـٰبِهًۭا وَغَيْرَ مُتَشَـٰبِهٍۢ كُلُوا۟ مِن ثَمَرِهِۦٓ إِذَآ أَثْمَرَ وَءَاتُوا۟ حَقَّهُۥ يَوْمَ حَصَادِهِۦ وَلَا تُسْرِفُوٓا۟ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْرِفِينَ}} «و اوست که باغ‌هایی با داربست و بی‌داربست و خرمابن و کشتزار با خوردنی‌هایی گوناگون و زیتون و انار، همگون و ناهمگون آفریده است؛ از میوه‌اش چون بار آورد بخورید و حقّ (مستمندان) را از آن، روز درو (یا چیدن) آن بپردازید و گزافکاری نکنید که او گزافکاران را دوست نمی‌دارد» سوره انعام، آیه ۱۴۱.</ref> (اسراف) [[نکوهش]] یا [[نهی]] شده است که از مجموع این آیات می‌توان به اهمیت سخاوت از دیدگاه [[قرآن]] پی برد<ref>[[احمد جمالی|جمالی، احمد]]، [[سخاوت (مقاله)|مقاله «سخاوت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵]]، ص ۲۳۱.</ref>.

[[قرآن کریم]] برای تبیین ماهیت سخاوت، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را از اینکه دستش را به گردنش زنجیر کند یا اینکه آن را یکسره بگشاید نهی کرده است: {{متن قرآن|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَىٰ عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ ٱلْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًۭا مَّحْسُورًا}}<ref>«و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref> [[مفسران]]، مراد از زنجیر کردن دست به گردن را [[بخل]] و مراد از یکسره گشودن آن را [[اسراف]] در [[بخشش]] دانسته‌اند که هر دو [[رذیله]] و مذموم‌اند و میان آن دو که [[پسندیده]] است و [[خدا]] به آن [[فرمان]] داده، [[جود]] و کَرَم است<ref>الصافی، ج۳، ص۱۸۸؛ روح‌المعانی، ج۸، ص۶۳؛ روح البیان، ج۵، ص۱۵۱.</ref>؛ همچنین در وصف [[بندگان]] [[مقرّب]] خدا می‌فرماید کسانی‌اند که هرگاه [[انفاق]] کنند نه اسراف می‌کنند که بیش از حدّ انفاق کنند و نه [[سختگیری]] و بخل دارند، بلکه در میان این دو، حدّ [[اعتدال]] را پیش می‌گیرند: {{متن قرآن|وَٱلَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُوا۟ لَمْ يُسْرِفُوا۟ وَلَمْ يَقْتُرُوا۟ وَكَانَ بَيْنَ ذَٰلِكَ قَوَامًۭا}}<ref>«و آنان که چون بخشش کنند نه گزافکاری می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند و (بخشش آنها) میانگینی میان این دو، است» سوره فرقان، آیه ۶۷.</ref>،<ref>جامع‌البیان، ج۱۹، ص۲۳ - ۲۵؛ [[تفسیر]] ماوردی، ج۴، ص۱۵۶؛ [[مجمع‌البیان]]، ج۷، ص۲۸۰.</ref> در [[روایات]] نیز [[زیاده‌روی]] در [[سخاوت]]، [[ناپسند]] و اسراف دانسته شده است<ref>نهج‌البلاغه، حکمت ۳۳؛ الامالی، ص۴۷۵؛ بحار الانوار، ج۶۶، ص۴۰۷.</ref>. [[قرآن]] در [[آیات]] فراوانی، از [[فضیلت]] سخاوت [[ستایش]] و به آن [[ترغیب]] کرده است؛ برای نمونه در یادکردن از اوصاف [[اهل تقوا]] که موجب بهشتی‌شدن آنان می‌شود، ابتدا از سخاوت آنان نام برده: {{متن قرآن|وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«و برای (رسیدن به) آمرزش پروردگارتان و بهشتی به پهنای آسمان‌ها و زمین که برای پرهیزگاران آماده شده است شتاب کنید * همان کسان که در شادی و رنج می‌بخشند و فروخورندگان خشم و در گذرندگان از مردم‌اند؛ و خداوند نیکوکاران را دوست می‌دارد» سوره آل عمران، آیه ۱۳۳-۱۳۴.</ref>،<ref>مجمع‌البیان، ج۲، ص۸۳۷؛ تفسیر بغوی، ج۱، ص۵۰۷.</ref> و پس از بیان اینکه در بسیاری از سخنانِ درگوشی خیری نیست، نجوای کسی را که به [[صدقه]] و [[سخاوت]] [[فرمان]] دهد از آن استثنا کرده است: {{متن قرآن|لَّا خَيْرَ فِى كَثِيرٍۢ مِّن نَّجْوَىٰهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَـٰحٍۭ بَيْنَ ٱلنَّاسِ وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ ٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِ ٱللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًۭا}}<ref>«در بسیاری از گفت‌وگوهای زیرگوشی آنان خیری نیست مگر کسی به صدقه یا نکوکاری یا اصلاحی میان مردم فرمان دهد و هر کس در جست و جوی خشنودی خداوند چنین کند به زودی بدو پاداشی سترگ خواهیم داد» سوره نساء، آیه ۱۱۴.</ref> و برای بیان یکسان نبودن [[کافر]] و [[مؤمن]] با ذکر مَثَلی، کافر را همانند [[فقیری]] [[بخیل]] و مؤمن را همانند سخاوتمندی [[بخشنده]] دانسته که به هیچ روی با یکدیگر برابر نیستند: {{متن قرآن|ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًا عَبْدًۭا مَّمْلُوكًۭا لَّا يَقْدِرُ عَلَىٰ شَىْءٍۢ وَمَن رَّزَقْنَـٰهُ مِنَّا رِزْقًا حَسَنًۭا فَهُوَ يُنفِقُ مِنْهُ سِرًّۭا وَجَهْرًا هَلْ يَسْتَوُۥنَ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«خداوند بنده‌ای زرخرید را مثل می‌زند که توان هیچ کاری ندارد و کسی را که به او از خویش روزی نیکویی داده‌ایم و او پنهان و آشکار از آن می‌بخشد؛ آیا (این دو) برابرند؟ سپاس خداوند راست (که بی‌همتاست) اما بیشتر آنان نمی‌دانند» سوره نحل، آیه ۷۵.</ref>،<ref>تفسیر بغوی، ج۳، ص۸۹؛ کشف‌الاسرار، ج۵، ص۴۱۸؛ لباب التاویل، ج۳، ص۹۰.</ref> و [[جود]] و [[بخشش]] را کنار [[ایمان]] یاد کرده و مایه [[رستگاری]] دانسته است: {{متن قرآن|لِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ * وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَبِالآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ * أُوْلَئِكَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«این (آن) کتاب (است که) هیچ تردیدی در آن نیست، رهنمودی برای پرهیزگاران است * همان کسانی که «غیب» را باور و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه به آنان روزی داده‌ایم می‌بخشند * و کسانی که به آنچه بر تو و به آنچه پیش از تو فرو فرستاده‌اند، ایمان و به جهان واپسین، یقین دارند * آنان از (سوی) پروردگارشان به رهنمودی رسیده‌اند و آنانند که رستگارند» سوره بقره، آیه ۲-۵.</ref> در آیاتی نیز از [[سخاوت]] [[پیامبران]] و [[اولیای الهی]]{{ع}} یاد شده که الگوی دیگر انسان‌هایند، چنان‌که ابراهیم{{ع}} با وارد شدن فرشتگانی به شکل مهمان بر وی، از آنان با نهایت سخاوت [[پذیرایی]] کرد؛ زیرا به محض ورود [[مهمانان]] با سرعت و به گونه‌ای پنهانی، با [[هدف]] تهیه غذایی برای پذیرایی از آنان، نزد [[خانواده]] خود رفت. وی گوساله‌ای فربه را [[ذبح]] و آن را به شکلی دلپذیر بریان کرد و در پایان خود شخصاً آن را نزد مهمانان نهاد: {{متن قرآن|وَلَقَدْ جَآءَتْ رُسُلُنَآ إِبْرَٰهِيمَ بِٱلْبُشْرَىٰ قَالُوا۟ سَلَـٰمًۭا قَالَ سَلَـٰمٌۭ فَمَا لَبِثَ أَن جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍۢ}}<ref>«و به یقین، فرشتگان ما برای ابراهیم مژده آوردند، گفتند: درود بر تو گفت:» سوره هود، آیه ۶۹.</ref>؛ {{متن قرآن|فَرَاغَ إِلَىٰٓ أَهْلِهِۦ فَجَآءَ بِعِجْلٍۢ سَمِينٍۢ * فَقَرَّبَهُۥٓ إِلَيْهِمْ قَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ}}<ref>«آنگاه (پنهان از مهمانان) نزد خانواده‌اش رفت و گوساله‌ای فربه (که بریان کرده بود) آورد و آن را به آنان نزدیک کرد، گفت: چرا نمی‌خورید؟» سوره ذاریات، آیه ۲۶-۲۷.</ref>،<ref>نمونه، ج۹، ص۱۶۸-۱۶۹؛ ج۲۲، ص۳۴۵-۳۴۶.</ref>؛ همچنین در آیه‌ای، یحیی{{ع}} سیّد دانسته شده: {{متن قرآن|فَنَادَتْهُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ وَهُوَ قَآئِمٌۭ يُصَلِّى فِى ٱلْمِحْرَابِ أَنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَىٰ مُصَدِّقًۢا بِكَلِمَةٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ وَسَيِّدًۭا وَحَصُورًۭا وَنَبِيًّۭا مِّنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ}}<ref>«پس فرشتگان او را در حالی که در محراب به نماز ایستاده بود ندا دادند: خداوند تو را به (تولّد) یحیی نوید می‌دهد که «کلمه‌ای از خداوند» را راست می‌شمارد و سالار و (در برابر زنان) خویشتندار و پیامبری از شایستگان است» سوره آل‌عمران، آیه ۳۹.</ref> که بنا بر قولی، مراد از آن [[سخاوتمند]] است<ref>تفسیر ثعلبی، ج۳، ص۶۴؛ تفسیر بغوی، ج۱، ص۴۳۶؛ لباب التاویل، ج۱، ص۲۴۲.</ref>. در آیاتی دیگر به سخاوت [[امیرمؤمنان]]{{ع}}، [[حضرت فاطمه]]{{س}}، [[امام حسن]]{{ع}}، [[امام حسین]]{{ع}} و خادمه آنان فضّه اشاره شده که بر پایه روایاتی در پایان هر یک از سه [[روز]] [[روزه]] [[نذری]]، با کمال [[سخاوت]] غذایی را که خود برای [[افطار]] به آن نیاز داشتند، در نخستین شب به مسکینی، در شب دوم به [[یتیمی]] و در شب سوم به اسیری بخشیدند: {{متن قرآن|يُوفُونَ بِٱلنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًۭا كَانَ شَرُّهُۥ مُسْتَطِيرًۭا * وَيُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ مِسْكِينًۭا وَيَتِيمًۭا وَأَسِيرًا}}<ref>«به پیمان خود وفا می‌کنند و از روزی می‌هراسند که شرّ آن همه‌گیر است * و خوراک را با دوست داشتنش به بینوا و یتیم و اسیر می‌دهند» سوره انسان، آیه ۷-۸.</ref> در آیه‌ای نیز به کسانی اشاره شده که [[اموال]] خویش را در شب و [[روز]] و پنهانی و آشکارا [[انفاق]] می‌کنند و بیان شده که [[پاداش]] آنان نزد پروردگارشان است و ایشان هیچ‌گونه [[ترس]] و اندوهی نخواهند داشت: {{متن قرآن|ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُم بِٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ سِرًّۭا وَعَلَانِيَةًۭ فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در شب و روز پنهان و آشکار می‌بخشند پاداششان نزد خداوند است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۲۷۴.</ref> در [[شأن نزول]] این [[آیه]] آمده است که [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} ۴ درهم داشت که برخی از آنها را در شب و برخی را در روز، گاه پنهانی و گاه آشکارا در [[راه خدا]] بخشید و این آیه در [[ستایش]] وی نازل شد<ref>شواهد التنزیل، ج۱، ص۱۴۰؛ الدر المنثور، ج۱، ص۳۶۳؛ بحارالانوار، ج۳۶، ص۶۲-۶۳.</ref>؛ همچنین بر اساس شأن نزول آیه‌ای، [[امام علی]]{{ع}} در [[رکوع]] [[نماز]] [[انگشتر]] خویش را به تهیدستی بخشید: {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُمْ رَٰكِعُونَ}}<ref>«سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند» سوره مائده، آیه ۵۵.</ref><ref>شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۰۹-۲۲۰؛ روض الجنان، ج۷، ص۱۹.</ref> در برخی از منابع [[اخلاقی]]، نقل‌های فراوانی از سخاوت [[پیشوایان]] و بزرگان [[دینی]] [[شیعه]] یا [[اهل سنت]] گزارش شده است<ref>الرسالة القشیریه، ص۲۴۸-۲۵۴؛ احیاء علوم الدین، مج۴، ص۱۷۸۵-۱۷۹۴؛ المحجة البیضاء، ج۶، ص۶۵-۷۰.</ref>. در [[روایات]] نیز [[سخاوت]] از [[اخلاق]] [[پیامبران]]{{ع}} دانسته شده<ref>مصباح الشریعه، ص۸۲؛ عیون الحکم، ص۲۴.</ref> و آمده است که [[بهشت]] [[خانه]] سخاوتمندان است<ref>تنبیه الغافلین، ص۳۶۲؛ مشکاة الانوار، ص۴۰۵.</ref> و سخاوت درختی است در بهشت که شاخه‌های آن به [[زمین]] آمده‌اند و هرکس یکی از آنها را بگیرد، او را به سوی بهشت [[رهبری]] می‌کند<ref>کنز العمال، ج۶، ص۳۳۷؛ وسائل الشیعه، ج۹، ص۱۹.</ref> و بهترین [[مؤمنان]]، سخاوتمندان‌اند<ref>الکافی، ج۴، ص۴۱.</ref> و [[انسان]] [[سخاوتمند]] به [[خدا]] و بهشت و [[مردم]] نزدیک و از [[آتش دوزخ]] دور است<ref>عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۵؛ الجامع الصغیر، ج۲، ص۶۷.</ref>؛ حتّی اشاره شده که خدا، [[جوان]] سخاوتمند [[گنهکار]] را از پیر [[بخیل]] [[عابد]] بیشتر [[دوست]] دارد<ref>الکافی، ج۴، ص۴۱؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۶۱.</ref>.<ref>[[احمد جمالی|جمالی، احمد]]، [[سخاوت (مقاله)|مقاله «سخاوت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵]]، ص ۲۳۲.</ref>

#بخشش وی از روی [[محبت خدا]] و برای نزدیک شدن به اوست<ref>مجمع‌البیان، ج۱، ص۴۷۶-۴۷۷؛ تفسیر قرطبی، ج۲۰، ص۱۲۸؛ اطیب البیان، ج۲، ص۳۱۰.</ref>.<ref>[[احمد جمالی|جمالی، احمد]]، [[سخاوت (مقاله)|مقاله «سخاوت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵]]، ص ۲۳۴.</ref>

# [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱''']]