بنی ملیح بن عمرو: تفاوت میان نسخه‌ها

با وجود آنکه [[نبرد]] بر سر آب و خاک و نیز مقتضیات [[منافع]] قبیلگی -که غالباً خالی از [[تعصبات]]، طمع‌ورزی‌ها و غرض‌ورزی‌های [[جاهلی]] نبود،- بسان دیگر [[قبایل]] جاهلی، بخشی بزرگ از [[تاریخ]] جاهلی قبایل از جمله [[فرزندان]] [[خزاعه]] را به خود اختصاص داده بود، لکن، از فرزندان ملیح بن عمرو و حضور مستقیم آنها در تنازعات و کشمکش‌های نظامی آن دوران، خبری به دست نیامده است. آنچه هست، [[اخبار]] جسته و گریخته‌ای است از [[احلاف]] و پیمان‌های جاهلی این [[قوم]]، که برخی منابع، مختصر بدان اشاره کرده‌اند. [[ضرورت]] شیوة [[زندگی]] و [[لزوم]] دفع [[تهدیدها]] در [[جزیرة العرب]]، قبایل را وادار می‌کرد تا برای رسیدن به [[اهداف]] [[امنیتی]] و [[دفاعی]] خود، با دیگر قبایل [[هم‌پیمان]] شوند. این روابط [[جنگی]]، معمولاً به صورت موقت و ناپایدار بود و گاه وجود [[دشمن]] مشترک یا قوی‌تر به این رابطهٔ دوستانه و [[هم‌پیمانی]] کمک می‌کرد. [[طایفه]] بنی ملیح هم، چونان دیگر [[قبایل عرب]] از این قاعده مستثنی نبود، از این‌رو، آنان در [[قرن]] شش میلادی، در راستای [[تحکیم]] [[قدرت]] خود در [[مکه]]، پیمان‌های حلفی با [[قریش]] برقرار نمودند که از جمله آن می‌توان به [[پیمان]] [[آل]] عاصم از [[بنی سعد بن بیاضة بن سبیع]] -از شاخه‌های بنی ملیح- با [[آل سباع بن عبدالعزی غبشانی]] –از [[خاندان‌ها]] و بیوتات قریش- اشاره کرد<ref>ابن حبیب بغدادی، المنمق، ص۲۳۴.</ref>. علاوه بر احلاف، ازدواج‌های جاهلی هم، از دیگر مؤلفه‌های مهم [[اجتماعی]] بودند که در واقع کارکردی مشابه پیمان‌های میان قبیلگی داشتند و پشتوانه‌ای برای [[استحکام]] روابط فیما بین [[قبائل]]، محسوب می‌شدند، به گونه‌ای که می‌توان این ازدواج‌ها را به عنوان عاملی مهم در فراهم‌سازی زمینه‌هاى [[امنیت]] و [[آسایش]] خاطر آنان، در دستیابی به اهداف مدنظر، مورد توجه قرار داد. بنی ملیح در کنار دیگر [[طوایف]] [[بنی خزاعه]]، در جهت رفع تهدیدها و خطرات، و نيز، پشتوانه‌سازی برای قبيله خود، كوشيدند تا با برقراري پيوندهاي سببي با ديگر تيره‌ها و قبايل [[حجاز]] همچون قريش، به استوارسازي جايگاه خود در ميان قبايل منطقه بپردازند. چندان که ازدواج‌های متعددی که بین بنی ملیحی‌ها و [[منسوبان]] [[قبیله قریش]] انجام گرفت، خود، می‌تواند دلیلی دیگر برگستردگی تعاملات و بده بستان‌های [[سیاسی]] آنان با این [[قبیله]] باشد. [[ازدواج]] جمل بنت مالک بن فصیّه (قصیّه) –از جدّات [[رسول مکرم اسلام]]{{صل}}-<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۳، ص۱۰۱.</ref> با [[زهرة بن کلاب قریشی]] از جمله این موارد است<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۰؛ زبیر بن بکار، جمهرة نسب قریش، ج۲، ص۵۲۴؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۲۵۷.</ref>. پیمان‌های سببی حبی بنت قیس بن ضبیس با [[عمرو بن عبدشمس بن عبدود فهری]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۱۵۴؛ ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۱۷۱؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۷۳، ص۴۴.</ref> و [[امیمه]]<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۲۵۹؛ تقي الدين مقريزي، إمتاع الأسماع بما للنبي من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع‌، ج۹، ص۱۰۱؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۶، ص۲۶.</ref> یا [[امینه]]<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۴، ص۲۰۴۸؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۷، ص۲۹۱. نیز ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۶، ص۲۶.</ref> و به قولی همینه<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۲۳.</ref> بنت [[خلف بن اسعد خزاعیه]] -عمه طلحة الطلحات- با [[خالد بن سعید بن عاص]] هم، از دیگر ازدواج‌های گزارش شده این [[قوم]] است. ضمن این که [[ام‌حرمله بنت عبدالاسود بن جذیمه]] هم، از دیگر [[زنان]] بنی ملیح بود که با مردی از [[قریش]] به نام [[جهم بن قیس]] ازدواج کرد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۵؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۹۳۲؛ ابن کثیر، السیرة النبویه، ج۲، ص۷. در کتاب الطبقات الکبری، نام و نسب او «حرمله بنت عبد بن اسود بن جذیمه» ذکر گردیده است که به نظر اشتباه در استنساخ یا اشتباه چاپی است. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۲۳)</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

[[حبی بنت حلیل بن حبشیّه خزاعی]] از اجداد [[مادری]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بود<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۳۹؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۲۵۵؛ ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۱۹.</ref>؛ این نسبت فامیلی در کنار [[همپیمانی]] [[عبدالمطلب]] -جد [[پیامبر]]{{صل}}- با [[خزاعی‌ها]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۷۰-۷۲؛ ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۲۴۰.</ref> موجب شده بود تا همه افراد [[خزاعه]] در تهامه، [[قرابت]] و [[همبستگی]] خاصی به [[بنی هاشم]] و به‌ویژه حضرت پیدا کنند، چندان که [[مؤمن]] و کافرشان، به [[رسول خدا]]{{صل}} [[گرایش]] داشته، پیامبر{{صل}} را رازدار خود می‌دانستند و هیچ خبری را از ایشان پنهان نمی‌کردند<ref>واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۹۳؛ ابن‌هشام، السیرة النبویه، ج۳، ص۱۰۸.. نیز ر.ک: حرفوش، قبیلة خزاعة فی الجاهلیة و الاسلام، ص۱۱۷.</ref>. در یک نگاه اجمالی در باب تعاملات رسول خدا{{صل}} با [[قبیله خزاعه]] می‌توان گفت به استثنای [[غزوه]] بنی‌المصطلق ([[سال پنجم هجرت]]) که در آن [[بنی المصطلق]] -یکی از تیره‌های خزاعه- به رهبری حارث بن ابی‌ضرار خزاعی علیه رسول خدا{{صل}} وارد [[نبرد]] شد، از حدیبیه به این سو و شاید با زمینه‌های قبلی، خزاعه به همپیمانی با حضرت محمد‌{{صل}} و به عبارتی بنی‌عبدالمطلب پایبند ماندند. به همین دلیل، خزاعه در [[پیمان]] [[حدیبیه]]، بر اساس همان پیمان گذشته با عبدالمطلب، با پیامبر‌{{صل}} پیمان بست و [[دشمنان]] آنان که بنی‌بکر بودند، با قریش هم‌پیمان شدند. بنی ملیح بن عمرو نیز به تبع [[قبیله]] مادری خود خزاعه، [[دل]] در گرو [[بنی عبدالمطلب]] و در رأس آنان [[نبی مکرم اسلام]]{{صل}} نهاده بود. آنان به [[ریاست]] [[عمرو بن سالم]] -که علاوه بر ریاست بنی‌ملیح، ریاست [[خزاعیان]] را نیز بر عهده داشت،- در مواقع متعدد، [[همیاری]] و [[همکاری]] خود با رسول خدا{{صل}} را به [[اثبات]] رساندند. در جریان [[غزوه احد]] در [[سال سوم هجرت]] و پس از [[حرکت]] [[سپاه قریش]] به سوی [[مدینه]]، عمرو بن سالم خزاعی با چهار نفر دیگر از [[مردم خزاعه]] به قصد [[اطلاع‌رسانی]] به [[پیغمبر]]{{صل}} از این [[حرکت]] [[قریش]]، به راه افتادند. آنان در میانه راه، به قریش که در «[[ذی طوی]]» [[اردو]] زده بودند، برخوردند و اطلاعات آن و دیگر [[اخبار]] این [[سپاه]] را به [[پیامبر]]{{صل}} رساندند و سپس به سرعت، به [[مکه]] بازگشتند. [[ابوسفیان]] که در منطقه [[ابواء]] از بازگشت شبانه عمرو و یارانش باخبر گردیده بود، به [[قریشیان]] گفت: «به [[خدا]] قسم؛ آنها پیش محمد رفته‌اند و حرکت ما را به او گزارش کرده‌اند و او را بر [[حذر]] داشته، تعداد ما را هم به او خبر داده‌اند و»...<ref>واقدی، المغازی، ج۱، ص۲۰۵.</ref> واقعه [[حدیبیه]] ([[سال هشتم هجرت]]) نیز از دیگر حوادث بزرگی است که [[خزاعی‌ها]] و طوایفش -از جمله بنی‌ملیح بن عمرو- [[همیاری]] و [[پشتیبانی]] خود را به پیامبر{{صل}} آشکارا ابراز نمودند. نقل است که چون [[حضرت رسول]]{{صل}} در حدیبیه فرود آمد، [[عمرو بن سالم]] و [[بُسر بن سفیان]]، تعدادی گوسفند و چند پرواری به حضرت پیشکش کردند. علاوه بر آن، عمرو تعدادی گوسفند هم به [[دوست]] خود [[سعد بن عباده]] [[هدیه]] کرد<ref>واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۹۲. نیز ر.ک: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۲۰.</ref>. عمرو همچنین، همراه با [[بدیل بن ورقاء خزاعی]] و تنی چند از [[مردم خزاعه]]، حامل [[پیام]] چرایی آمدن [[نبی اکرم]]{{صل}} و یارانش به حدیبیه، برای قریش شدند. آنان قریش را از قصد پیامبر{{صل}} جهت انجام [[حج]] مطلع کرده، آنان را از [[آمادگی]] [[رسول خدا]]{{صل}} و یارانش جهت [[رویارویی]] با قریش در صورت هر گونه تعرض احتمالی با خبر ساختند<ref>واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۹۳-۵۹۴.</ref>.

از آنجا که در نقل گزارشات، نام شاخه‌های [[فروتر]] در بسیاری از وقایع و رخدادهای [[تاریخی]] در [[سایه]] بزرگ شاخه‌های بالاتر [[قبیله]] گم شده و جز در مواقع نادر نامی از آنان در صفحه تاریخ برده نشده است، از این‌رو نام و نشان چندانی از حضور بنی ملیح در وقایع و حوادث مهم به وقوع پیوسته در [[صدر اسلام]]،- به ویژه [[اخبار]] [[فتوح]]،- با وجود قبیله مادری‌شان، دیده نمی‌شود. از این جهت حضور [[خزاعه]] و [[اسلم]] در وقایع و حوادث پیش آمده را می‌توان به معنای حضور این قبیله اعم از شاخه‌های فروتر آن از جمله بنی ملیح و بنی سلامان و... دانست؛ هر چند نامی از [[طایفه]] بنی ملیح یا دیگر [[قبایل]] همسو و هم‌ریشه در این حوادث به میان نیآمده باشد. از معدود اخبار به‌دست آمده از این [[قوم]] می‌توان از خبر حضور [[عبدالله بن خلف بن اسعد خزاعی]] –پدر [[طلحة]] الطلحات- در [[جنگ جمل]] ([[سال ۳۶ هجری]]) و [[همراهی]] او با [[ناکثین]] یاد کرد. عبدالله که کاتب [[دیوان]] [[بصره]] در دوران [[خلافت عمر]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۴۱۹؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۱۲۰.</ref> و سپس عثمان<ref>زرکلی، الاعلام، ج۴، ص۸۴.</ref> بود، در این [[جنگ]]، علیه [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به [[کارزار]] پرداخت و سرانجام کشته شد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۶۶۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۳۸؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۴، ص۳۳۲.</ref>. [[برادر]] او [[عثمان بن خلف]] نیز، از اشراف و بزرگان خزاعه<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۲، ص۴۵۲.</ref> و از حاضران در جنگ جمل بود. عثمان بر خلاف برادرش –عبدالله- با [[سپاه امام علی]]{{ع}} همراه شد و با [[جنگ‌افروزان]] [[جمل]] به [[مقاتله]] برخاست<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۴، ص۳۳۲؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۱۲۰.</ref>.

علاوه بر این دو برادر، [[طلحة بن عبدالله]] -پسر عبدالله بن خلف- معروف به «طلحة الطلحات» -که بواسطه نام و [[نسب]] مادرش [[طلحه بنت حارث بن طلحه]] بدین نام خوانده می‌شد،-<ref>صحاري، الأنساب، ج‌۲، ص۵۹۹.</ref> هم، از دیگر بزرگان تأثیرگذار بنی ملیح در [[تاریخ]] [[اسلامی]] بود. طلحه از اجواد [[عرب]] و [[بصره]]<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۶۶۶؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۵، ص۳۱؛ المزی، تهذیب الکمال، ج۱۳، ص۴۰۰-۴۰۱.</ref> و در شمار اعوان و [[انصار]] [[اموی]] به شمار می‌رفت. نقل است که در پی [[شورش]] [[مردم]] کابل در [[زمان]] [[یزید بن معاویه]] (حک. ۶۰-[[۶۴ هجری]]) و کشته و زخمی شدن جمع زیادی از مردان اموی آن سامان و به [[اسارت]] در آمدن تنی چند از آنها از جمله [[ابوعبیدة بن زیاد]] -[[فرماندار]] سیستان- خبر به دربار [[شام]] رسید. یزید بن معاویه، [[سلم بن زیاد بن ابیه]] را با سپاهی جهت آرام کردن اوضاع، به [[خراسان]] و سیستان فرستاد. سلم هم، [[طلحة بن عبدالله بن خلف خزاعی]] را به سیستان فرستاد و بدو دستور داد تا در مقابل مبلغی [[پول]]، برادرش [[ابوعبیده]] را از چنگ [[شورشیان]] برهاند. طلحه با لشکری -که برادرش عمر، سپهسالار آن بود،- به سیستان رفت و ابوعبیده و همراهان اسیرش را در ازای پرداخت پانصد هزار درهم [[آزاد]] کرد. سپس به [[بُست]] رفت و کار آن [[دیار]] را سامان بخشید و پس آن‌گاه، به سیستان بازگشت و با گشاده دستی به رتق و فتق امور پرداخت<ref>مجهول، تاریخ سیستان، ص۱۰۰-۱۰۱. نیز ر.ک. ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۹۷-۹۸.</ref>. پسر [[طلحة]] طلحات هم، از [[کارگزاران]] و بزرگان دربار اموی بود، چندان که [[نصر بن مزاحم منقری]] (م. ۲۱۲ [[هجری]]) در کتابش، از جلسه معاویه با برخی [[رجال]] اموی از جمله پسر طلحة الطلحات و گفتگوی آنها درباره [[امام علی]]{{ع}} و ضربات بزرگی که حضرت بر ایشان وارد آورد، گزارشی را نقل کرده است<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۴۱۷.</ref>.

از اعلام و [[رجال]] بنام این [[طایفه]] -علاوه بر [[اسماء]] بزرگانی که در متن به نامشان پرداخته شد،- می‌توان به نام اصحابی چون [[ابولاس محمد بن اسود بن خلف بن اسعد]]<ref>ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۱، ص۱۸۰؛ المزی، تهذیب الکمال، ج۳۴، ص۳۹۷. نیز ر.ک: ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۹، ص۳۲۹؛ ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۴۵۷.</ref> و [[محمد بن اسود بن خلف بن اسعد]]<ref>خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۱۸۳؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۴، ص۳۰۴.</ref> اشاره کرد. از [[كلدة بن بشر بن حابل بن خالد بن ضبيس]] -از اشراف و بزرگان این [[قوم]]-<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۲، ص۴۵۳.</ref> و نیز موالیانی چون [[طاهر بن حسين بن مصعب بن رزيق]] و [[حميد الطويل]] -از [[محدثان]] معروف بنی ملیح-<ref>صحاري، الأنساب، ج‌۲، ص۶۰۰.</ref> و [[ابو عبيد قاسم بن سلام]] -از مشاهیر [[علمای اهل سنت]] و از بزرگانشان در علومی چون [[نسب]]، [[حدیث]]، [[ادب]] و [[فقه]]-<ref>صحاري، الأنساب، ج‌۲، ص۶۰۰؛ زرکلی، الاعلام، ج۵، ص۱۷۶.</ref> هم، در شمار بزرگان این قوم یاد شده‌اند.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>