حاکم نیشابوری: تفاوت میان نسخه‌ها

[[ابوعبدالله]] محمد بن عبدالله بن محمد بن [[حمدویه]] ضبّی، مشهور به حاکم نیشابوری و ابن بیع در سال ۳۲۱ در [[شهر]] [[نیشابور]] به [[دنیا]] آمد<ref>تاریخ بغداد، ج ۵، ص۴۷۳.</ref> تحصیلات خویش را از [[اوان]] کودکی به [[تشویق]] و حمایت پدر و دایی خود آغاز کرد<ref>تاریخ الاسلام، ج ۲۸، ص۱۲۲.</ref> و به این منظور به مناطق گوناگونی چون همدان، مرو<ref>الانساب، ج ۱، ص۴۳۲.</ref> [[عراق]]، [[حجاز]]، ماوراءالنهر و [[ری]] [[مسافرت]] کرد و به گفته خویش از دو هزار استاد بهره [[علمی]] برد<ref>تبیین کذب المفتری، ص۲۲۶.</ref>. او طی دو مرحله در ایام [[جوانی]] و میانسالی وارد [[بغداد]] شد و از محدثانی چون ابوعمرو سماک، ابوالعباس اصم و احمد بن سلمان نجاد و بسیاری دیگر علومی را فرا گرفته و [[حدیث]] شنیده است<ref> تاریخ بغداد، ج ۵، ص۴۷۳.</ref>. [[علم فقه]] را نیز از [[ابوسهل]] صعلکی<ref>وفیات الاعیان، ج ۴، ص۲۸۰.</ref> و ابوسهل [[حنفی]] فرا گرفت. حاکم، از [[پیشوایان]] و [[فقها]] و محدثان برجسته و بزرگ عصر خویش<ref> تبیین کذب المفتری، ص۲۲۶.</ref> و فردی مورد اعتماد بود<ref>تاریخ بغداد، ج ۵، ص۴۷۳.</ref> در شهرهایی چون ماوراءالنهر، عراق و ری املای حدیث می‌‌کرد<ref>تبیین کذب الفتری، ص۲۲۷.</ref> و شاگردان بسیاری از وی استفاده کرده‌اند از آن میان افرادی چون [[دارقطنی]]<ref> تاریخ بغداد، ج ۵، ص۴۷۳.</ref> و [[ابن ابی الفوارس]]<ref>المنتظم، ج ۱۵، ص۱۰۹.</ref> که خود نیز از بزرگان [[فقه]] و حدیث‌اند می‌‌توان نام برد.

حاکم علاوه بر مناصب و مراتب علمی از [[مشاغل]] [[اجتماعی]] به دور نبوده و در سال ۳۵۹ در ایام [[دولت]] سامانیه و [[وزارت]] ابوجعفر عتبی [[قضاوت]] [[شهر]] نَسَا واقع در ترکمنستان کنونی را برعهده داشت. [[مذهب]] وی [[شافعی]] بود<ref>طبقات الشافعیة الکبری، ج ۴، ص۱۵۵.</ref>، با این حال برخی او را متمایل به [[شیعه]] دانسته<ref>تاریخ بغداد، ج ۵، ص۴۷۳؛ المنتظم، ج ۱۵، ص۱۰۹.</ref> و گفته‌اند در [[باطن]] [[تعصب]] بسیاری بر [[مذهب شیعه]] داشت، اگرچه به ظاهر پیرو [[اهل سنت]] و شافعی بود<ref>تاریخ الاسلام، ج ۲۸، ص۱۳۲.</ref>. گویند: حاکم نیشابوری دارای ۱۵۰۰ تصنیف بوده که بعضی از آنها عبارت است از: [[تاریخ]] [[علماء]] [[نیشابور]]، المستدرک علی الصحیحین<ref>تبیین کذب المفتری، ص۲۲۷.</ref>، [[تاریخ]] نیشابور، الاکلیل، المدخل، تراجم الشیوخ، الصحیح، [[فضائل]] الشافعی، تسمیة من أخرجهم البخاری و مسلم، معرفة [[علوم]] [[حدیث]] و علومه و کتبه<ref>الاعلام، ج ۶، ص۲۲۷.</ref>، الاربعین در باب حدیث، امالی العشیات، رحلتان الی الحجاز و [[العراق]]، السیاق فی ذیل تاریخ نیشابور، فضائل العشرة المبشره، فضائل [[فاطمة الزهرا]]{{س}}، فوائد الشیوخ، المبتداء من اللآلی الکبری، المدخل الی [[علم]] الصحیح<ref> هدیة العارفین، ج ۲، ص۵۹.</ref>. وی بنابر مشهور در سال ۴۰۵ در نیشابور درگذشت<ref>تاریخ بغداد، ج ۵، ص۴۷۴؛ المنتظم، ج ۱۵، ص۱۱۰.</ref>.<ref>جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی (کتاب)|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی]]، ج۳، ص۳۷۵-۳۷۶.</ref>

 

نقل شده است که از او خواستند تا فضیلتی برای معاویه نقل کند، اما او با بی‌اعتنایی گفت: نمی‌توانم برای معاویه فضیلتی نقل کنم؛ از دلم نمی‌آید، به همین دلیل مورد [[اهانت]] [[اتباع]] [[بنی امیه]] قرار گرفت و منزوی و [[خانه]] نشین شد<ref>الطبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۱۶۳، المنتظم، ج۷، ص۲۷۵.</ref> و از طرف دیگر بعضی از [[مناقب]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} را که [[نواصب]] سعی در [[تکذیب]] آنها دارند حاکم نیشابوری [[روایت]]، بلکه تصحیح نموده است. از جمله این [[احادیث]] «[[حدیث طیر]]» است که [[حاکم]] با کمال جرئت، روایت و تصحیح کرده، و موجب حرف و [[حدیث]] فراوان و حتی [[اتهام]] وی به «[[رافضی]]» بودن گردیده است<ref>ر.ک: نفحات الازهار، ج۱۳، ص۱۱.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۱۵۷.</ref>