بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
== معناشناسی == | == معناشناسی == | ||
{{اصلی|سنت}} | {{اصلی|سنت}} | ||
واژه «[[سنت]]» در لغت و اصطلاح دارای معانی گوناگونی است. در اصطلاح | واژه «[[سنت]]» در لغت و اصطلاح دارای معانی گوناگونی است. در اصطلاح علم حدیث، [[سنّت]] را چنین تعریف کردهاند: | ||
{{عربی|السنة تطلق على ما اضيف الى النبي من قول او فعل او تقرير}}<ref>اضواء علی السنة المحمدیّه، ص۴۲.</ref> | {{عربی|السنة تطلق على ما اضيف الى النبي من قول او فعل او تقرير}}<ref>اضواء علی السنة المحمدیّه، ص۴۲.</ref> | ||
«سنت بر چیزی اطلاق میگردد که به [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت داده میشود و گفتار، [[رفتار]] و [[تأیید]] آن حضرت را در برمی گیرد». | «سنت بر چیزی اطلاق میگردد که به [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت داده میشود و گفتار، [[رفتار]] و [[تأیید]] آن حضرت را در برمی گیرد». | ||
== | == گفتار رسول خدا == | ||
گفتار منسوب به رسول خدا{{صل}} با توجه به دو نکته زیر [[حجت]] خواهد بود: | گفتار منسوب به رسول خدا{{صل}} با توجه به دو نکته زیر [[حجت]] خواهد بود: | ||
# رسول خدا{{صل}} آن سخن را گفته باشد و به عبارت دیگر، این [[کلام]] از رسول خدا{{صل}} صادر شده باشد؛ | # رسول خدا{{صل}} آن سخن را گفته باشد و به عبارت دیگر، این [[کلام]] از رسول خدا{{صل}} صادر شده باشد؛ | ||
# دلالت[[سخن]] روشن باشد، به این معنی که اگر سخن رسول خدا{{صل}} بر مسئلهای دلالت داشت | # دلالت [[سخن]] روشن باشد، به این معنی که اگر سخن رسول خدا{{صل}} بر مسئلهای دلالت داشت ـ به طوری که اجمال نداشته باشد ـ میتوان به آن سخن [[استدلال]] کرد. | ||
آنچه بیان شد، درباره استدلال به سخن رسول خدا{{صل}} است ولی در استدلال به سخن بقیه [[معصومان]]، گذشته از این دو نکته، باید به جهتِ صدور نیز توجه داشت؛ اینکه آیا [[امام]] درصدد بیان | آنچه بیان شد، درباره استدلال به سخن رسول خدا{{صل}} است ولی در استدلال به سخن بقیه [[معصومان]]، گذشته از این دو نکته، باید به جهتِ صدور نیز توجه داشت؛ اینکه آیا [[امام]] درصدد بیان حکم واقعی بوده است یا نه؟ آیا این سخن را از روی [[تقیه]] گفته است یا نه؟ از این رو گاه میبینیم به عنوان مثال [[کلامی]] از [[امام صادق]]{{ع}} صادر شده است، که دلالت آن نیز روشن است، ولی با بقیه سخنان آن حضرت سازگار نیست که این ناسازگاری در مواردی به خاطر شرایط خاص [[اجتماعی]]، [[سیاسی]] بوده است. بدینسان سخنی که از روی تقیه بوده، درصدد بیان حکم واقعی نیست و از این جهت [[ارزش]] [[شرعی]] ندارد. البته این سخن درباره رسول خدا{{صل}} گفته نمیشود؛ زیرا آن حضرت بنیانگذار [[دین]] است و سخن او [[حکم]] پایه ریزی شالودههای دین را دارد و تقیه درباره رسول خدا{{صل}} روا نیست<ref>[[سید محمد مرتضوی|مرتضوی، سید محمد]]، [[آیات ولایت در قرآن ج۱ (کتاب)|آیات ولایت در قرآن ج۱]]، ص۵۶.</ref>. | ||
== | == رفتار رسول خدا == | ||
حجیت رفتار منسوب به رسول خدا{{صل}} نیز با توجه به دو نکته زیر کامل خواهد بود: | |||
# این [[رفتار]] را [[رسول خدا]]{{صل}} انجام داده باشد؛ یا به تعبیر دیگر، این رفتار از رسول خدا{{صل}} سرزده باشد. | # این [[رفتار]] را [[رسول خدا]]{{صل}} انجام داده باشد؛ یا به تعبیر دیگر، این رفتار از رسول خدا{{صل}} سرزده باشد. | ||
# دلالت رفتار بر مقصود روشن باشد. | # دلالت رفتار بر مقصود روشن باشد. | ||
نکته دیگری که توجه به آن لازم است این است که رفتار | با توجه به اینکه [[تقیه]] بر [[پیامبر]] جایز نیست، حجیت [[رفتار]] او با همین دو نکته تمام است، ولی درباره [[امامان]]، چون [[تقیه]] بر آنان جایز است و گاه [[رفتاری]] از سر تقیه از آنان صادر شده است، برای حجیت رفتار آنان باید جهت رفتار نیر روشن باشد. | ||
نکته دیگری که توجه به آن لازم است این است که رفتار ـ چه رفتار پیامبر و چه رفتار امام ـ اطلاق ندارد و قابل سرایت به موارد مشابه نیست؛ چراکه رفتار با توجه به مجموعه شرایطی - که در آن [[زمان]] [[حاکم]] بوده - انجام گرفته است. اگر این رفتار از مقوله فعل و انجام دادن باشد، تنها جواز کار را میرساند، ولی دلالت بر [[وجوب]] ندارد، مگر اینکه وجوب از چیز دیگری استفاده شود. همچنین رفتار اگر از مقوله پرهیز باشد، تنها [[کراهت]] آن کار را میرساند، ولی بر [[حرمت]] آن دلالت نمیکند. مگر اینکه حرمت از چیز دیگری استفاده شود<ref>[[سید محمد مرتضوی|مرتضوی، سید محمد]]، [[آیات ولایت در قرآن ج۱ (کتاب)|آیات ولایت در قرآن ج۱]]، ص۵۸.</ref>. | |||
== [[تأیید]] [[رسول خدا]] == | == [[تأیید]] [[رسول خدا]] == | ||
مراد از تأیید یا تقریر این است که کاری در حضور رسول خدا{{صل}} انجام گرفته و حضرت از آن کار جلوگیری نکرده و آن را تأیید کرده است. در حجیت تقریر نیز همان دو نکته یاد شده لازم است؛ | |||
مراد از تأیید یا تقریر این است که کاری در حضور رسول خدا{{صل}} انجام گرفته و حضرت از آن کار جلوگیری نکرده و آن را تأیید کرده است. | |||
در | |||
# چنین تأییدی از سوی رسول خدا{{صل}} انجام گرفته باشد؛ | # چنین تأییدی از سوی رسول خدا{{صل}} انجام گرفته باشد؛ | ||
# این تأیید بر آن مطلب دلالت داشته باشد. | # این تأیید بر آن مطلب دلالت داشته باشد. | ||
درباره تقریر [[امامان معصوم]]{{ع}} - گذشته از این نکته - باید جهتِ صدور نیز روشن باشد؛ یعنی | درباره تقریر [[امامان معصوم]]{{ع}} - گذشته از این نکته - باید جهتِ صدور نیز روشن باشد؛ یعنی تقریر امام در صورتی [[حجت]] خواهد بود که [[امام]] [[توانایی]] جلوگیری از کاری را داشته باشد و در همان حال از انجام آن کار جلوگیری نکرده، بلکه آن را تأیید کرده است که در این صورت تقریر امام حجت خواهد بود. | ||
باید توجه داشت که تقریر نیز همانند فعل اطلاق ندارد، تا به موارد مشابه سرایت داده شود. | باید توجه داشت که تقریر نیز همانند فعل اطلاق ندارد، تا به موارد مشابه سرایت داده شود. | ||
نکته دیگری که در حجیت | |||
نکته دیگری که در حجیت سنت معصوم ـ چه [[رسول خدا]]{{صل}} و چه [[امامان معصوم]] ـ باید مورد توجه قرار گیرد این است که حجیت سنت در عرض [[کتاب خدا]] نیست، بلکه در طول آن است، به این معنی که اگر در موردی [[سنت رسول خدا]]{{صل}} تعارض آشکار با کتاب خدا داشته باشد، [[ارزش]] و اعتبار نخواهد داشت<ref>الموافقات فی اصول الشریعه، ج۴، ص۵.</ref>. البته تعارض [[سنت]] و کتاب در صورتی امکان دارد که هر دو در بیان روشن و صریح باشند و گرنه تعارض نیست؛ مثل اینکه آیهای حکمی را به صورت اجمال بیان کند و [[سنت]] آن را توضیح دهد<ref>[[سید محمد مرتضوی|مرتضوی، سید محمد]]، [[آیات ولایت در قرآن ج۱ (کتاب)|آیات ولایت در قرآن ج۱]]، ص۵۹.</ref>. | |||
== منابع == | == منابع == | ||