بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = فرهنگ| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[تعلیم در لغت]] - [[تعلیم در قرآن]] - [[تعلیم در فقه اسلامی]] - [[تعلیم در فقه سیاسی]] - [[تعلیم در جامعهشناسی اسلامی]] - [[تعلیم در معارف و سیره نبوی]] - [[تعلیم در معارف و سیره معصوم]] - [[تعلیم در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]| پرسش مرتبط = }} | {{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = فرهنگ| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[تعلیم در لغت]] - [[تعلیم در قرآن]] - [[تعلیم در فقه اسلامی]] - [[تعلیم در فقه سیاسی]] - [[تعلیم در جامعهشناسی اسلامی]] - [[تعلیم در معارف و سیره نبوی]] - [[تعلیم در معارف و سیره معصوم]] - [[تعلیم در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]| پرسش مرتبط = }} | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
از [[اهداف انبیا]] «[[تزکیه]]» و | از [[اهداف انبیا]] «[[تزکیه]]» و «تعلیم» انسانهاست و [[قرآن]] این [[هدف]] را با عبارات گوناگون بیان میکند: | ||
همان طور که میان شما فرستادهای از خودتان روانه کردیم که آیههای ما را بر شما میخوانند و شما را [[پاک]] میکنند و به شما کتاب و [[حکمت]] میآموزند و آنچه را نمیدانستید، به شما یاد میدهد<ref>{{متن قرآن|رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}} «پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیههایت را برای آنها میخواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی میآموزد و به آنها پاکیزگی میبخشد، برانگیز! بیگمان تویی که پیروزمند فرزانهای» سوره بقره، آیه ۱۲۹؛ {{متن قرآن|كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ}} «چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیههای ما را بر شما میخواند و (جان) شما را پاکیزه میگرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی میآموزد و آنچه را نمیدانستید به شما یاد میدهد» سوره بقره، آیه ۱۵۱.</ref>.<ref>[[سید رشید صمیمی|صمیمی، سید رشید]]، [[اهداف و کارکردهای دین (کتاب)|اهداف و کارکردهای دین]]، ص۳۳.</ref> | همان طور که میان شما فرستادهای از خودتان روانه کردیم که آیههای ما را بر شما میخوانند و شما را [[پاک]] میکنند و به شما کتاب و [[حکمت]] میآموزند و آنچه را نمیدانستید، به شما یاد میدهد<ref>{{متن قرآن|رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}} «پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیههایت را برای آنها میخواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی میآموزد و به آنها پاکیزگی میبخشد، برانگیز! بیگمان تویی که پیروزمند فرزانهای» سوره بقره، آیه ۱۲۹؛ {{متن قرآن|كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ}} «چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیههای ما را بر شما میخواند و (جان) شما را پاکیزه میگرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی میآموزد و آنچه را نمیدانستید به شما یاد میدهد» سوره بقره، آیه ۱۵۱.</ref>.<ref>[[سید رشید صمیمی|صمیمی، سید رشید]]، [[اهداف و کارکردهای دین (کتاب)|اهداف و کارکردهای دین]]، ص۳۳.</ref> | ||
==[[آموزش]] متون [[وحیانی]]== | == [[آموزش]] متون [[وحیانی]] == | ||
مراد از متون وحیانی، همان کتابهای [[الهی]] است؛ کتابی که هر [[پیامبر]] با آن [[مبعوث]] به [[رسالت]] شده؛ مانند [[صحف]] برای نوح و ابراهیم، [[تورات]] و [[انجیل]] برای [[موسی]]{{ع}} و [[عیسی]]{{ع}} و قرآن برای [[پیامبر اسلام]]{{صل}}<ref>جعفر سبحانی، منشور جاوید، ج۱، ص۵۲.</ref> که [[آیه]] فوق، اشاره به تعلیم هر [[کتاب آسمانی]] توسط [[پیامبر صاحب شریعت]] مورد نظر و [[پیامبران]] [[تبلیغی]] پس از او دارد.<ref>سید رشید صمیمی|صمیمی، سید رشید، اهداف و کارکردهای دین (کتاب)|اهداف و کارکردهای دین، ص۳۳.</ref> | مراد از متون وحیانی، همان کتابهای [[الهی]] است؛ کتابی که هر [[پیامبر]] با آن [[مبعوث]] به [[رسالت]] شده؛ مانند [[صحف]] برای نوح و ابراهیم، [[تورات]] و [[انجیل]] برای [[موسی]]{{ع}} و [[عیسی]]{{ع}} و قرآن برای [[پیامبر اسلام]]{{صل}}<ref>جعفر سبحانی، منشور جاوید، ج۱، ص۵۲.</ref> که [[آیه]] فوق، اشاره به تعلیم هر [[کتاب آسمانی]] توسط [[پیامبر صاحب شریعت]] مورد نظر و [[پیامبران]] [[تبلیغی]] پس از او دارد.<ref>سید رشید صمیمی|صمیمی، سید رشید، اهداف و کارکردهای دین (کتاب)|اهداف و کارکردهای دین، ص۳۳.</ref> | ||
==آموزش [[خردورزی]] [[حکیمانه]]== | |||
در قرآن حکمت دو دسته است: یکی حکمتی که [[موهبت الهی]] است و [[خداوند]] آن را به [[انبیا]] و گاه به غیر انبیا داده است؛ مانند آیههای ۲۵۱ و ۲۶۹ [[سوره بقره]]؛ ۵۴ [[سوره نساء]] و ۱۲۵ [[سوره نحل]] و دیگری، حکمتی که [[انبیا]] واسطه | == آموزش [[خردورزی]] [[حکیمانه]] == | ||
در قرآن حکمت دو دسته است: یکی حکمتی که [[موهبت الهی]] است و [[خداوند]] آن را به [[انبیا]] و گاه به غیر انبیا داده است؛ مانند آیههای ۲۵۱ و ۲۶۹ [[سوره بقره]]؛ ۵۴ [[سوره نساء]] و ۱۲۵ [[سوره نحل]] و دیگری، حکمتی که [[انبیا]] واسطه تعلیم آن هستند که در تمام این [[آیه]]، [[حکمت]] به همراه کتاب آمده است؛ مثل [[آیات]] ۱۲۹ و ۱۵۱ [[سوره بقره]]؛ ۱۶۳ [[آل عمران]] و ۲ [[سوره جمعه]] و از سوی دیگر، از مراجعه به کلمات [[علمای اسلام]]، فهمیده میشود که [[حکمت]] دو معنا دارد: | |||
# [[خردمندی]] و [[قدرت]] [[تشخیص حق]] از [[باطل]] و خیر از [[شر]]؛ | # [[خردمندی]] و [[قدرت]] [[تشخیص حق]] از [[باطل]] و خیر از [[شر]]؛ | ||
#مجموعه | # مجموعه معارف و دستورالعملهایی که موجب [[رشد]] و [[سعادت انسان]] میشود<ref>ر.ک: حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۱ و ۲، ص۲۶۳ و ۲۶۵؛ فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۱ و ۲، ص۲۹۵ و ۶۵۹؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۴۱۸.</ref>.<ref>[[سید رشید صمیمی|صمیمی، سید رشید]]، [[اهداف و کارکردهای دین (کتاب)|اهداف و کارکردهای دین]]، ص۳۳-۳۴.</ref> | ||
== [[ | == [[آموزش]] نادانستهها و نادانستنیهای [[مردم]] == | ||
[[ | این بخش از آیه میتواند ذکر خاص بعد از عام باشد یا به آموزش اموری اشاره کند که در کتاب و حکمت نیست. اگرچه مرحوم [[علامه طباطبایی]]، این بخش از آیه را ذکر خاص بعد از عام نمیداند؛ زیرا [[معتقد]] است که آموزش کتاب و حکمت و آنچه مردم نمیدانستند، باهم شامل جمیع معارف اصلی و فرعی میشود<ref>المیزان، ج۱، ص۳۳۴.</ref>. هر یک را از این دو قول بگیریم، تعبیر {{متن قرآن|مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ}}<ref>«چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیههای ما را بر شما میخواند و (جان) شما را پاکیزه میگرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی میآموزد و آنچه را نمیدانستید به شما یاد میدهد» سوره بقره، آیه ۱۵۱.</ref> به علومی اشاره دارد که [[بشر]] از راه عادی نمیتواند به آن برسد و با تعبیر {{متن قرآن|مَا لَمْ تَعْلَمُوا}}<ref>«و خداوند را سزاوار ارجمندی وی ارج ننهادند که گفتند: خداوند بر هیچ بشری چیزی فرو نفرستاده است؛ بگو: کتابی را که موسی آورد چه کسی فرو فرستاد؟ که فروغی و رهنمودی برای مردم بود، آن را بر کاغذهایی مینگارید، (برخی از) آن را آشکار میدارید و بسیاری (دیگر) را پنهان میکنید؛ و آنچه شما و پدرانتان نمیدانستید به شما آموخته شد. بگو: خداوند (این قرآن را فرستاده است)؛ سپس آنان رها کن در بیهودگیشان به بازی پردازند» سوره انعام، آیه ۹۱.</ref> فرق دارد؛ زیرا اولی «نمی توانستید بدانید» است و دومی «نمیدانستید». برخی [[مفسران]] این بخش از [[آیه شریفه]] را ذکر خاص بعد از عام گرفته، معتقدند که [[انبیا]] و [[پیامبران]]، مبدأ و منشأ [[علوم]] بودهاند. اگرچه این موضوع در جمله قبل، که [[تعلیم کتاب و حکمت]] وجود دارد، به ویژه [[قرآن]] را تفکیک میکند که به [[انسان]] گوشزد کند اگر پیامبران نبودند، بسیاری از علوم برای همیشه از شما پنهان میماند<ref>ناصر مکارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه، ج۱، ص۲۷۶.</ref> و آنها نه فقط [[رهبر]] [[اخلاقی]] و [[اجتماعی]]؛ بلکه رهبر [[علمی]] نیز بودند و بدون آنها علوم انسانی در هیچ زمینهای [[رشد]] نمیکرد<ref>[[سید رشید صمیمی|صمیمی، سید رشید]]، [[اهداف و کارکردهای دین (کتاب)|اهداف و کارکردهای دین]]، ص۳۴-۳۵.</ref>. | ||
== [[شأن]] تعلیم و تبیین == | |||
[[شئون پیامبر]] اکرم{{صل}} عبارت است از دریافت وحی، تعلیم، [[تربیت]] و [[تزکیه]] و [[ولایت]] و اجراء<ref>ر.ک: معارف و عقائد ۴ در درس بیست و پنجم.</ref>. در بحث از [[وظائف]] و [[شئون امام]] قبل از توضیح هر یک از [[وظائف امام]] بیان این نکته لازم است که [[امامت]] و [[جانشینی پیامبر اکرم]]{{صل}} دربردارنده تمام [[شئون]] و مناصب آن حضرت به استثنای دریافت وحی رسالی است؛ زیرا [[رسول خدا]]{{صل}} [[خاتم پیامبران]] و [[دین اسلام]] آخرین [[دین]] و [[شریعت الهی]] برای تعالی و [[سعادت بشر]] تا [[قیام قیامت]] است. از سوی دیگر عمر آن حضرت{{صل}} محدود و مسایل مورد نیاز [[مسلمانان]] در هر عصر و دوره فراوان و در مواردی هم متفاوت میباشد. | |||
بنابراین [[امام]] که [[جانشین رسول خدا]]{{صل}} است، موظف به انجام همان کارهایی است که آن حضرت در امر [[رسالت الهی]] در تعالی [[بشر]] بر عهده داشته است و در غیر این صورت اصلاً امامت و [[جانشینی]] بدون استمرار وظائف [[پیامبر]]{{صل}} معنی پیدا نمیکند. | بنابراین [[امام]] که [[جانشین رسول خدا]]{{صل}} است، موظف به انجام همان کارهایی است که آن حضرت در امر [[رسالت الهی]] در تعالی [[بشر]] بر عهده داشته است و در غیر این صورت اصلاً امامت و [[جانشینی]] بدون استمرار وظائف [[پیامبر]]{{صل}} معنی پیدا نمیکند. | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۵: | ||
[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|الْأَئِمَّةُ بِمَنْزِلَةِ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} إِلَّا أَنَّهُمْ لَيْسُوا بِأَنْبِيَاءَ وَ لَا يَحِلُّ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَا يَحِلُّ لِلنَّبِيِّ{{صل}} فَأَمَّا مَا خَلَا ذَلِكَ فَهُمْ فِيهِ بِمَنْزِلَةِ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}}}}<ref>کافی، ج ۱، ص۲۷۰.</ref>. | [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|الْأَئِمَّةُ بِمَنْزِلَةِ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} إِلَّا أَنَّهُمْ لَيْسُوا بِأَنْبِيَاءَ وَ لَا يَحِلُّ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَا يَحِلُّ لِلنَّبِيِّ{{صل}} فَأَمَّا مَا خَلَا ذَلِكَ فَهُمْ فِيهِ بِمَنْزِلَةِ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}}}}<ref>کافی، ج ۱، ص۲۷۰.</ref>. | ||
اینک یکی از مهمترین [[وظائف]] و [[شئون امام]] یعنی | |||
اینک یکی از مهمترین [[وظائف]] و [[شئون امام]] یعنی تعلیم و تبیین را از نگاه [[قرآن]] و [[روایات]] بررسی میکنیم. | |||
== [[شأن]] تعلیم و تبیین در قرآن == | == [[شأن]] تعلیم و تبیین در قرآن == | ||
[[پیامبر اعظم]]{{صل}} بنابر رسالتی که [[خداوند]] بر دوش او قرار داده بود موظف به یاد دادن و توضیح و [[تبیین معارف]] و [[احکام الهی]] برای [[مردم]] بود و [[قرآن کریم]] درباره شأن | [[پیامبر اعظم]]{{صل}} بنابر رسالتی که [[خداوند]] بر دوش او قرار داده بود موظف به یاد دادن و توضیح و [[تبیین معارف]] و [[احکام الهی]] برای [[مردم]] بود و [[قرآن کریم]] درباره شأن تعلیمی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} میفرماید: {{متن قرآن|كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ}}<ref>«چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیههای ما را بر شما میخواند و (جان) شما را پاکیزه میگرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی میآموزد و آنچه را نمیدانستید به شما یاد میدهد» سوره بقره، آیه ۱۵۱.</ref>تعلیم و یاد دادن و [[آموزش]]، راه و مقدمهای است برای غایت و [[هدف]] مهم و اساسی که عبارت است از [[تزکیه]] و افزودن [[کمالات]] و تعالی بخشیدن به روح انسانی<ref>ر.ک: تفسیر نمونه، ج۱، ص۵۲۱.</ref>. | ||
همچنین قرآن کریم صراحتاً [[وظیفه]] و شأن پیامبر اکرم{{صل}} در تبیین و توضیح [[آیات الهی]] را بیان میفرماید: {{متن قرآن|بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«(آنان را) با برهانها (ی روشن) و نوشتهها (فرستادیم) و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستادهاند روشن گردانی و باشد که بیندیشند» سوره نحل، آیه ۴۴.</ref>. | همچنین قرآن کریم صراحتاً [[وظیفه]] و شأن پیامبر اکرم{{صل}} در تبیین و توضیح [[آیات الهی]] را بیان میفرماید: {{متن قرآن|بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«(آنان را) با برهانها (ی روشن) و نوشتهها (فرستادیم) و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستادهاند روشن گردانی و باشد که بیندیشند» سوره نحل، آیه ۴۴.</ref>. | ||
بدیهی است شرح و تبیین و [[تفسیر آیات قرآن]] | بدیهی است شرح و تبیین و [[تفسیر آیات قرآن]] کریم و [[احکام]] و [[معارف دین]] در همه جوانب و برای همه ـ به صورتی که برای زمانهای بعد دیگر نیازی به تبیین و توضیح نباشد ـ در [[زمان]] و موقعیت محدود [[حیات]] [[نبی اکرم]]{{صل}} برای آن حضرت انجام پذیر نبود. این نیاز حیاتی مستلزم وجود منصب و جایگاهی است برای استمرار یکی از مسئولیتهای [[پیامبر]]{{صل}} یعنی توضیح و [[تفسیر]] و تبیین [[آیات الهی]] [[قرآن کریم]] و یاد دادن [[معارف دینی]] و [[احکام شرعی]]<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص۳۳-۳۷</ref>. | ||
== [[شأن]] | == [[شأن]] تعلیم و تبیین در [[روایات]] == | ||
امیرالمؤمنین علی{{ع}} در ضمن تبیین [[حقوقی]] که [[مردم]] بر عهده [[امام]] و پیشوای [[جامعه اسلامی]] دارند؛ [[مسؤولیت]] و [[وظیفه]] یاد دادن و [[جهل]] زادیی و ارتقاء [[دانش]] و [[بینش]] [[امت اسلامی]] را مطرح میفرمایند: {{متن حدیث|فَأَمَّا حَقُّكُمْ عَلَيَّ فَالنَّصِيحَةُ لَكُمْ وَ تَوْفِيرُ فَيْئِكُمْ عَلَيْكُمْ وَ تَعْلِيمُكُمْ كَيْ لَا تَجْهَلُوا وَ تَأْدِيبُكُمْ كَيْ مَا تَعْلَمُوا}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳۴.</ref>. امّا [[حق]] شما بر من این است که از [[خیرخواهی]] شما دریغ نورزم و [[بیت المال]] را در راه شما به طور کامل به کار گیرم و شما را تعلیم کنم تا از [[جهل و نادانی]] [[رهایی]] یابید و شما را [[تربیت]] کنم تا فراگیرید و [[آگاه]] شوید. | امیرالمؤمنین علی{{ع}} در ضمن تبیین [[حقوقی]] که [[مردم]] بر عهده [[امام]] و پیشوای [[جامعه اسلامی]] دارند؛ [[مسؤولیت]] و [[وظیفه]] یاد دادن و [[جهل]] زادیی و ارتقاء [[دانش]] و [[بینش]] [[امت اسلامی]] را مطرح میفرمایند: {{متن حدیث|فَأَمَّا حَقُّكُمْ عَلَيَّ فَالنَّصِيحَةُ لَكُمْ وَ تَوْفِيرُ فَيْئِكُمْ عَلَيْكُمْ وَ تَعْلِيمُكُمْ كَيْ لَا تَجْهَلُوا وَ تَأْدِيبُكُمْ كَيْ مَا تَعْلَمُوا}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳۴.</ref>. امّا [[حق]] شما بر من این است که از [[خیرخواهی]] شما دریغ نورزم و [[بیت المال]] را در راه شما به طور کامل به کار گیرم و شما را تعلیم کنم تا از [[جهل و نادانی]] [[رهایی]] یابید و شما را [[تربیت]] کنم تا فراگیرید و [[آگاه]] شوید. | ||
| خط ۳۹: | خط ۴۲: | ||
[[شیخ صدوق]] از [[حسن بن زیاد]] نقل میکند: به [[امام صادق]]{{ع}} گفتم: آیا [[زمین]] بیآنکه در آن امامی باشد میماند؟ فرمود: [[زمین]] باقی نخواهد بود جز آنکه در آن امامی باشد که عالم به [[حلال]] و حرامشان است و نیازمندیهای آنها را میداند<ref>کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۲۳.</ref>. | [[شیخ صدوق]] از [[حسن بن زیاد]] نقل میکند: به [[امام صادق]]{{ع}} گفتم: آیا [[زمین]] بیآنکه در آن امامی باشد میماند؟ فرمود: [[زمین]] باقی نخواهد بود جز آنکه در آن امامی باشد که عالم به [[حلال]] و حرامشان است و نیازمندیهای آنها را میداند<ref>کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۲۳.</ref>. | ||
در کتاب [[محاسن برقی]] نیز روایات متعددی از امام صادق{{ع}} در موضوع | در کتاب [[محاسن برقی]] نیز روایات متعددی از امام صادق{{ع}} در موضوع نیاز به امام و [[حجت]] برای [[بیان احکام]] و [[معارف]] بیان شده است<ref>ر.ک: المحاسن، ج۱، ص۲۳۴.</ref>. | ||
[[امام علی بن موسی الرضا]]{{ع}} | [[امام علی بن موسی الرضا]]{{ع}} ضمن خطابه مفصلی که درباره [[امامت]] ایراد نمودند، تعلیم [[حلال و حرام]] و [[آموزش دادن]] [[احکام اسلامی]] را از شئونات امام میشمارند: {{متن حدیث|وَ الْإِمَامُ يُحَلِّلُ حَلَالَ اللَّهِ وَ يُحَرِّمُ حَرَامَ اللَّهِ}}<ref>تحف العقول، ص۴۳۸؛ بحارالأنوار، ج۲۵، ص۱۲۰.</ref>. | ||
ذیل [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}}<ref>«اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش دادهاند» سوره عنکبوت، آیه ۴۹.</ref> در [[کتاب کافی]] روایاتی تحت عنوان: {{عربی| بَابُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ قَدْ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ أُثْبِتَ فِي صُدُورِهِمْ}} گردآوری شده است که یک مورد را بیان میکنیم: | ذیل [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}}<ref>«اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش دادهاند» سوره عنکبوت، آیه ۴۹.</ref> در [[کتاب کافی]] روایاتی تحت عنوان: {{عربی| بَابُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ قَدْ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ أُثْبِتَ فِي صُدُورِهِمْ}} گردآوری شده است که یک مورد را بیان میکنیم: | ||
{{متن حدیث| عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ:}} {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}}<ref>«اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش دادهاند» سوره عنکبوت، آیه ۴۹.</ref> {{متن حدیث| قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ{{عم}} خَاصَّةً}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۱۴.</ref>. | {{متن حدیث| عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ:}} {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}}<ref>«اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش دادهاند» سوره عنکبوت، آیه ۴۹.</ref> {{متن حدیث| قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ{{عم}} خَاصَّةً}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۱۴.</ref>. | ||
[[شأن]] تعلیمی [[امام]] باعث شده است که [[امت]] هم برای | [[شأن]] تعلیمی [[امام]] باعث شده است که [[امت]] هم برای یادگیری موظف به [[پرسش]] و سؤال از امام شدهاند. [[کلینی]] در کافی بابی را تحت این عنوان قرارداده است: {{عربی|بَابُ أَنَّ أَهْلَ الذِّكْرِ الَّذِينَ أَمَرَ اللَّهُ الْخَلْقَ بِسُؤَالِهِمْ هُمُ الْأَئِمَّةُ{{عم}}}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۱۰ تا ۲۱۳.</ref>. از میان [[روایات]] این باب به بیان یک [[روایت]] بسنده میکنیم: | ||
[[امام باقر]]{{ع}} درباره [[آیه]] {{متن قرآن|فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«اگر نمیدانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید» سوره نحل، آیه ۴۳.</ref> میفرماید: {{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} الذِّكْرُ أَنَا وَ الْأَئِمَّةُ أَهْلُ الذِّكْرِ}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۱۰.</ref>. | [[امام باقر]]{{ع}} درباره [[آیه]] {{متن قرآن|فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«اگر نمیدانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید» سوره نحل، آیه ۴۳.</ref> میفرماید: {{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} الذِّكْرُ أَنَا وَ الْأَئِمَّةُ أَهْلُ الذِّكْرِ}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۱۰.</ref>. | ||
مواردی از | مواردی از تعلیم [[معارف]]: در سخنان [[امامان]] مواردی از تعلیم معارف است که با نگاه به آن معلوم میشود اگر امام نبود دست رسی به این حقائق برای [[مردم]] میسر نمیشد. برای نمونه کلینی بعد از نقل روایت اول از "باب [[جوامع]] [[التوحید]]" میگوید: {{عربی| وَ هَذِهِ الْخُطْبَةُ مِنْ مَشْهُورَاتِ خُطَبِهِ{{ع}} حَتَّى لَقَدِ ابْتَذَلَهَا الْعَامَّةُ وَ هِيَ كَافِيَةٌ لِمَنْ طَلَبَ عِلْمَ التَّوْحِيدِ إِذَا تَدَبَّرَهَا وَ فَهِمَ مَا فِيهَا فَلَوِ اجْتَمَعَ أَلْسِنَةُ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَيْسَ فِيهَا لِسَانُ نَبِيٍّ عَلَى أَنْ يُبَيِّنُوا التَّوْحِيدَ بِمِثْلِ مَا أَتَى بِهِ بِأَبِي وَ أُمِّي مَا قَدَرُوا عَلَيْهِ وَ لَوْ لَا إِبَانَتُهُ{{ع}} مَا عَلِمَ النَّاسُ كَيْفَ يَسْلُكُونَ سَبِيلَ التَّوْحِيدِ}}<ref>کافی، ج۱، ص۱۳۶.</ref>. این [[خطبه]] از خطبههای مشهور آن حضرت است و از زیادی [[شهرت]] [[عامه]] [[مردم]] آن را کوچک شمردهاند در صورتی که همین خطبه برای کسی که [[علم توحید]] جوید، کافی است اگر در آن بیندیشد و آن را بفهمد؛ زیرا گر تمام [[جن]] و انس- جز [[پیغمبران]]- همزبان شوند که [[توحید]] را مانند آنچه آن حضرت- پدر و مادرم فدایش- فرموده بیان کنند، نتوانند و اگر بیان آن حضرت{{ع}} نبود مردم نمیدانستند چگونه در راه توحید قدم بردارند. | ||
در تبیین [[امر بین الامرین]] که در [[روایات]] {{عربی| بَابُ الْجَبْرِ وَ الْقَدَرِ وَ الْأَمْرِ بَيْنَ الْأَمْرَيْنِ}} [[اصول کافی]] آمده است [[امام صادق]]{{ع}} میفرماید: {{متن حدیث|لَا جَبْرَ وَ لَا قَدَرَ وَ لَكِنْ مَنْزِلَةٌ بَيْنَهُمَا فِيهَا الْحَقُّ الَّتِي بَيْنَهُمَا لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا الْعَالِمُ أَوْ مَنْ عَلَّمَهَا إِيَّاهُ الْعَالِمُ}}<ref>کافی، ج۱، ص۱۵۹.</ref>. | در تبیین [[امر بین الامرین]] که در [[روایات]] {{عربی| بَابُ الْجَبْرِ وَ الْقَدَرِ وَ الْأَمْرِ بَيْنَ الْأَمْرَيْنِ}} [[اصول کافی]] آمده است [[امام صادق]]{{ع}} میفرماید: {{متن حدیث|لَا جَبْرَ وَ لَا قَدَرَ وَ لَكِنْ مَنْزِلَةٌ بَيْنَهُمَا فِيهَا الْحَقُّ الَّتِي بَيْنَهُمَا لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا الْعَالِمُ أَوْ مَنْ عَلَّمَهَا إِيَّاهُ الْعَالِمُ}}<ref>کافی، ج۱، ص۱۵۹.</ref>. | ||
[[شأن]] تعلیمی [[امام]] نزد [[متکلمان]]: [[شیخ مفید]] (م ۴۲۳) میگوید: {{عربی| إِنَّمَا الْإِمَامُ [[نصب]] لأشياء کثیره:... الثَّانِي بيان الحكم للمسترشدين}}<ref>رسائل فی الغیبة، ج۱، ص۱۴.</ref>. و [[علامه حلی]] (م ۷۲۶) نیز شأن | [[شأن]] تعلیمی [[امام]] نزد [[متکلمان]]: [[شیخ مفید]] (م ۴۲۳) میگوید: {{عربی| إِنَّمَا الْإِمَامُ [[نصب]] لأشياء کثیره:... الثَّانِي بيان الحكم للمسترشدين}}<ref>رسائل فی الغیبة، ج۱، ص۱۴.</ref>. و [[علامه حلی]] (م ۷۲۶) نیز شأن تعلیم و تبیین را برای امام و [[حاکم اسلامی]] به عنوان [[جانشین]] [[نبی اکرم]]{{صل}} مسلم و [[قطعی]] تلقی کرده و مبنای [[استدلال]] برای [[اثبات عصمت]] قرار داده است<ref>کتاب الألفین، ص۲۷۹ دلیل شماره ۳۰ و ص۳۱۸ دلیل شماره ۸۲.</ref>. | ||
[[ | دانشمندان [[اهل سنت]] [[وظائف امام]] را به مدیریت جامعه دینی و امور معیشتی آنان منحصر کردهاند. بلکه [[قاضی عبدالجبار معتزلی]] صراحتا [[وظیفه]] تعلیم و [[آموزش]] را از امام سلب کرده است<ref>{{عربی|وَ قَدْ ذَهَبَتِ الامامیه الی انَّ الامام أَنَّما یحتاج الیه لِتُعْرَفَ مِنْ جِهَتِهِ الشَّرَائِعِ، وَ الذی یدل علی فَسَادِ مَقَالَتِهِمْ هَذِهِ، هُوَ انَّ الشَّرَائِعِ مَعْرُوفَةُ أدلتها مِنْ کتاب اللَّهِ تعالی وَ سُنَّةِ الرَّسُولِ وَ إِجْمَاعِ أَهْلِ البیت وَ إِجْمَاعِ الْأُمَّةِ، فأی حَاجَةٍ بِالْأَمَةِ إلی الْإِمَامِ؟}}. شرح الأصول الخمسة، ص۵۰۹ و امامت پژوهی، ص۶۶.</ref>. | ||
ماوردی هم در [[احکام السلطانیه]] در ضمن [[وظائف]] ده گانه [[امام]] تحت عنوان "مهام الخلیفه و مسئولیاته" اشارهای به [[وظیفه امام]] در | ماوردی هم در [[احکام السلطانیه]] در ضمن [[وظائف]] ده گانه [[امام]] تحت عنوان "مهام الخلیفه و مسئولیاته" اشارهای به [[وظیفه امام]] در تعلیم [[مردم]] ندارد<ref>ر.ک: الحکام السلطانیه و الولایات الدینیه، ص۱۵.</ref>. | ||
قوشجی نیز برای رد [[استدلال]] خواجه بر [[لزوم عصمت]]- که گفته بود وظیفه | قوشجی نیز برای رد [[استدلال]] خواجه بر [[لزوم عصمت]]- که گفته بود وظیفه امامتعلیم است و نباید در انجام این مسئوولیت دچار [[خطا]] و [[اشتباه]] شود- [[وظیفه]] تعلیم و رفع خطا از [[امت]] را [[نفی]] میکند و به وضوح [[شأن امام]] و [[پیشوای امت اسلامی]] را محدود به ایجاد [[نظم]] و اداره [[امور اجتماعی]] دانسته است<ref>ر.ک: شرح قوشجی بر تجرید، ص۳۶۶.</ref>. بدیهی است این موضع [[متکلمان]] [[اهل سنت]] نسبت به [[شأن]] تعلیمی امام ناشی از نوع نگاه به جایگاه و [[منصب امامت]] و تنزل دادن آن منصب در حد یک [[حاکم]] و ناظم امور اجتماعی است که صرفاً وظیفه ایجاد نظم را دارد<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)| معارف و عقاید ۵ ج۱]]، ص۳۳-۳۷</ref>. | ||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||
| خط ۶۷: | خط ۷۰: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:1368914.jpg|22px]] [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|'''معارف و عقاید ۵''']] | # [[پرونده:1368914.jpg|22px]] [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|'''معارف و عقاید ۵ ج۱''']] | ||
# [[پرونده:IM010466.jpg|22px]] [[سید رشید صمیمی|صمیمی، سید رشید]]، [[اهداف و کارکردهای دین (کتاب)|'''اهداف و کارکردهای دین''']] | # [[پرونده:IM010466.jpg|22px]] [[سید رشید صمیمی|صمیمی، سید رشید]]، [[اهداف و کارکردهای دین (کتاب)|'''اهداف و کارکردهای دین''']] | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||